Compartimenteren

Een brand die zich vrij kan uitbreiden, verdubbelt in de eerste minuten snel in omvang. Compartimenteren koopt tijd door grenzen te stellen: wanden, vloeren en deuren die de brand een bepaalde duur tegenhouden. Binnen die tijd moeten de aanwezigen eruit kunnen en moet de brandweer kunnen opschalen. Dat is het hele idee, en het verklaart waarom de eis in minuten wordt uitgedrukt en niet in materiaal.

Daarbij horen drie begrippen die vaak door elkaar lopen. Een brandcompartiment is een deel van een gebouw waarbinnen een brand mag blijven; de scheidingen eromheen moeten een bepaalde weerstand hebben. Een subbrandcompartiment is een kleinere eenheid daarbinnen, bedoeld om mensen veilig te laten vluchten — bij woningen is dat in de regel de woning zelf. En een beschermde vluchtroute is de weg naar buiten die zelf tegen brand en rook beschermd is, zodat die weg openblijft terwijl het ernaast brandt.

De eis heet WBDBO: weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag. Branddoorslag is de weg door de constructie heen — door de wand, door de vloer, door een doorvoer. Brandoverslag is de weg eromheen, buitenom: uit een raam en via de gevel of het dak het volgende compartiment in. Dat die twee in één grootheid zitten, is belangrijk, want het betekent dat een perfecte wand niets oplost als het raam ernaast te dicht bij het volgende raam zit.

De bepaling gebeurt met NEN 6068, en die norm is in het Besluit bouwwerken leefomgeving aangewezen. De geldende versie is NEN 6068:2020+A1:2024, van 1 november 2024; de versie uit 2020 is daarmee ingetrokken. De norm rekent per route: voor elke mogelijke weg van het ene compartiment naar het andere wordt een waarde bepaald, en de maatgevende route is de slechtste. Eén zwakke route bepaalt dus de prestatie van de hele scheiding, en dat is de reden dat een enkele onbeschermde doorvoer een compartiment ongeldig maakt.

Waar het in de praktijk misgaat, is bijna nooit de wand zelf. Het zijn de gaten: leidingen, kabelgoten, ventilatiekanalen, een vergeten sparing boven een verlaagd plafond, een deur die openstaat of niet meer zelf dichtvalt. Een gebouw dat op de tekening netjes is gecompartimenteerd, verliest die eigenschap in de eerste jaren van gebruik, doordat elke installateur die erbij komt een gat maakt en niemand het bijhoudt.

Voor een VvE of een woningeigenaar in een appartementencomplex is dat de kern van het onderwerp. De compartimentering van het gebouw is gemeenschappelijk, de gaten erin worden door individuele bewoners en hun installateurs gemaakt, en het bijhouden ervan is onderhoud dat zelden in een plan staat.