Decibel

Het menselijk gehoor overspant een enorm bereik. Tussen het zachtste geluid dat je kunt horen en het hardste dat je kunt verdragen zit een factor van ongeveer een biljoen in energie. Zulke getallen zijn onwerkbaar, en daarom is er een logaritmische schaal: de decibel. Die perst dat hele bereik samen in ongeveer honderdtwintig stappen.

Dat samenpersen heeft een prijs, en die prijs is de reden dat dit begrip verwarring geeft. Een logaritmische schaal gedraagt zich niet zoals mensen van getallen verwachten.

Drie decibel erbij is een verdubbeling van de energie. Twee identieke geluidsbronnen naast elkaar geven samen 3 dB meer dan één, niet twee keer zoveel decibel. Twee vrachtwagens in plaats van één: plus 3 dB. Tien identieke bronnen: plus 10 dB.

Tien decibel erbij klinkt ongeveer twee keer zo hard. Dat is een andere vraag dan de energie, want het gaat over hoe het gehoor het beoordeelt, en die twee lopen niet gelijk. Vandaar dat 3 dB in een meting veel is terwijl het in de beleving nauwelijks opvalt, en dat 10 dB in de beleving een halvering of verdubbeling betekent.

En je kunt ze niet optellen. 50 dB plus 50 dB is 53 dB en niet 100 dB. 50 dB plus 40 dB is ongeveer 50,4 dB, want het zachtste geluid verdwijnt vrijwel in het hardste. Die laatste eigenschap is in de praktijk belangrijk: de stilste maatregel aan een reeks bronnen levert het minste op, en de hardste bron bepaalt vrijwel alleen de uitkomst.

Dan de A tussen haakjes. Het gehoor is niet voor alle toonhoogten even gevoelig; lage tonen moeten harder zijn om even luid te klinken. dB(A) is een meting waarbij de frequenties zijn gewogen naar die gevoeligheid, zodat het getal beter overeenkomt met wat iemand hoort. Vrijwel alle getallen in regelgeving over hinder zijn dB(A). Een getal zonder weging is niet vergelijkbaar met een getal met weging.

Tot slot de val die in dit project het vaakst wordt gezet: de getallen in de bouwregels zijn alle in dB maar gaan over verschillende dingen. Een geluidwering van ten minste 20 dB, een installatiegeluid van ten hoogste 30 dB, een lucht-geluidniveauverschil van ten minste 52 dB, een binnenwaarde die uit een verschil met 33 dB volgt: dat zijn vier verschillende grootheden met vier verschillende bepalingsmethoden. Ze onderling vergelijken heeft geen betekenis, ook al staat er bij alle vier dB.