Omgekeerd dak

De naam zegt waar het om gaat: de lagen van een plat dak staan in omgekeerde volgorde. Bij het gangbare warme dak ligt de isolatie onder de waterdichte laag, en die laag ligt bovenop, in de zon. Bij een omgekeerd dak ligt het membraan direct op de dakvloer en gaat de isolatie eroverheen, met een laag grind of tegels als ballast.

Dat ene verschil verandert vooral de levensduur van het membraan, en dat is in Nederland de reden dat deze opbouw bestaat. Een dakbedekking op een warm dak veroudert niet door regen maar door ultraviolet licht en door temperatuurwisselingen. Een zwart bitumendak kan op een zomermiddag ver boven de vijftig graden komen en in een winternacht onder nul; dat werkt elke dag aan het materiaal en aan de naden. Ligt datzelfde membraan onder twintig centimeter isolatie en een grindlaag, dan is de dagelijkse temperatuurgang er nog een fractie van en komt er geen licht bij. Een dakbedekking die is afgedekt gaat daardoor bijna twee keer zo lang mee als eenzelfde dakbedekking die open ligt.

Er is nog een voordeel dat minder opvalt. Omdat het membraan onder de isolatie zit, ligt het aan de warme kant van de constructie en doet het tegelijk het werk van de dampremmende laag. Er is dus geen aparte dampremmer nodig, en de klassieke fout van een dampremmende laag aan de verkeerde kant kan hier niet worden gemaakt. De dakvloer blijft warm en droog.

Daar staat iets tegenover, en het is geen detail. Het regenwater dat op het dak valt, zakt tussen de isolatieplaten door en loopt over het membraan naar de afvoer. Dat water is kouder dan de ruimte eronder en het voert dus warmte af, langs de isolatie heen. Een omgekeerd dak haalt daarom niet de warmteweerstand die je uit de dikte van de platen zou afleiden; in de berekening hoort een correctie voor dat warmteverlies. Wie de isolatiedikte voor een omgekeerd dak gelijkstelt aan die voor een warm dak, komt onder de waarde uit die hij dacht te halen.

En de isolatie moet een ander soort materiaal zijn. Zij ligt buiten, in het water, onder een ballastlaag, en krijgt vorst en dooi over zich heen. Dat sluit vrijwel alle isolatiematerialen uit, want een plaat die water opneemt verliest zijn isolerend vermogen en kan bij vorst uiteenvallen. Voor een omgekeerd dak onder een gesloten dakbedekkingssysteem gaat het daarom om geëxtrudeerd polystyreen, XPS, en om niets anders; de plaat moet daarbij drukvast genoeg zijn om de ballast en het beloop te verdragen. Dat één materiaal het hele daktype draagt, is ook de reden dat er een eigen certificeringsroute voor bestaat: XPS-platen voor een omgekeerd daksysteem worden in Nederland beoordeeld onder BRL 4710, en het KOMO-attest dat daaruit volgt is het document waarin staat waarvoor de plaat en de opbouw zijn bedoeld.

Het derde punt gaat over onderhoud en het wordt het vaakst onderschat. Een lekkage in een omgekeerd dak zit onder de ballast en onder de isolatie. Opsporen betekent grind of tegels wegnemen en platen oplichten, en dat is handwerk over een flink oppervlak. Een omgekeerd dak is dus een dak dat je kiest omdat je verwacht er lang niet aan te hoeven komen, en niet omdat reparatie er makkelijk is.

Voor wie een plat dak laat vervangen, komt het neer op een afweging tussen nu en later. Het omgekeerd dak kost meer bij de aanleg, vraagt een dakvloer die het gewicht kan dragen, en levert een membraan dat je waarschijnlijk niet nog een keer meemaakt. Ligt er al een terras, een grindlaag of een groendak op het dak, dan is de helft van de meerkosten er toch al, en wordt de keuze aanzienlijk makkelijker.