Thermische isolatie

Warmte gaat altijd van warm naar koud, en zij doet dat op drie manieren: door het materiaal heen, met bewegende lucht mee, en als straling. Thermische isolatie werkt vooral op de eerste twee. Een isolatiemateriaal is daarom bijna altijd een materiaal dat veel stilstaande lucht of gas vasthoudt in kleine cellen of tussen vezels: de lucht isoleert, en het materiaal zorgt dat zij niet gaat bewegen.

Dat verklaart meteen waarom natte isolatie niet werkt. Water geleidt warmte ongeveer vijfentwintig keer beter dan lucht, dus zodra de poriën vollopen, is de isolerende werking grotendeels weg. Een doorweekt isolatiepakket in een kruipruimte of een natgeregend dakpakket is geen isolatie meer maar een koudebrug met een rekening.

In Nederland wordt isolatie uitgedrukt in twee grootheden. De Rc-waarde geldt voor een dichte constructie — vloer, wand, dak — en staat voor de warmteweerstand van het hele pakket, inclusief de luchtlagen en de bevestigingen. Zij wordt uitgedrukt in m² kelvin per watt, en hoger is beter. De U-waarde geldt voor een raam, een deur of een kozijn en staat voor de warmtedoorgang: watt per m² kelvin, en lager is beter. Die twee zijn elkaars tegenpolen en worden daarom vaak verward; de eenvoudigste controle is dat een Rc in de orde van enkele eenheden ligt en een U in de orde van tienden tot één.

Wat je op een zak of een plaat ziet staan is iets anders: de lambdawaarde, de warmtegeleidingscoëfficiënt van het materiaal zelf. Die zegt hoe goed het materiaal isoleert per centimeter, en daarmee hoeveel dikte je nodig hebt voor een gegeven Rc. Een lage lambda betekent dus dun kunnen bouwen, en dat is precies waarvoor je bij een binnenwand of een dakkapel betaalt.

De grote verschuiving in de Nederlandse regelgeving is dat de rekenmethode is vervangen. Tot 1 januari 2020 werd de energieprestatie van een gebouw met NEN 1068 bepaald; die norm is ingetrokken en per wet opgevolgd door NTA 8800, de bepalingsmethode achter de BENG-eisen en het energielabel. Oudere handboeken, bestekken en adviezen verwijzen nog naar NEN 1068, en wie zo'n stuk overneemt, rekent met een methode die niet meer geldt. Dat is geen formaliteit: NTA 8800 rekent anders, onder meer doordat zij het hele gebouw als systeem beschouwt in plaats van de bouwdelen apart.

Voor wie thuis isoleert, betekent dit twee dingen. De eisen die voor jouw werk gelden, staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving en hangen af van of je nieuw bouwt, verbouwt of onderhoudt — en zij zijn per bouwdeel verschillend. En de subsidies en het energielabel rekenen met NTA 8800, dus de dikte die je kiest is niet alleen een bouwkundige maar ook een financiële keuze.