Versneller

Cement bindt door een reactie met water, en de snelheid van die reactie hangt sterk af van de temperatuur. Bij vijf graden duurt alles ongeveer twee keer zo lang als bij twintig, en onder nul staat het vrijwel stil. Dat is in Nederland een half jaar per jaar een probleem: het werk moet door, maar het beton wil niet.

Een versneller grijpt op die reactie in. Hij laat de cementmineralen eerder en sneller reageren, zodat de specie eerder niet meer te verwerken is en het beton eerder sterkte heeft. Dat is precies wat je wil als je in de winter wilt ontkisten, als een vloer dezelfde dag nog beloopbaar moet zijn, of als een reparatie geen dagen mag stilliggen.

Twee dingen worden hier vaak verward, en het verschil is praktisch van belang. Een bindingsversneller verkort de tijd tot de specie stijf wordt: de verwerkbaarheid loopt sneller terug. Een verhardingsversneller laat het beton in de eerste uren en dagen sneller sterkte opbouwen, zonder het verwerkingsvenster even sterk in te korten. Wie een hele stortdag voor de boeg heeft, wil het tweede en niet het eerste.

Het hardnekkigste misverstand is dat een versneller tegen vorst beschermt. Dat doet hij niet. Hij verlaagt het vriespunt van het aanmaakwater niet en hij maakt het water in de poriën niet onbevriesbaar. Wat hij wél doet, is het beton sneller door de gevaarlijke fase heen helpen: zolang verse beton nog geen sterkte heeft, zet bevriezend water uit en breekt het de structuur van binnenuit. Is er al enige sterkte, dan kan het beton die druk opnemen. Een versneller verkleint dus het tijdvak waarin vorst schade doet; hij neemt het niet weg. Isoleren, afdekken en zo nodig het aanmaakwater opwarmen blijven nodig.

Er is ook een kostenkant die niet in de prijs per liter zit. Een versneller die het binden vervroegt, verkort het venster waarin je kunt storten en verdichten, en bij een grote stort betekent dat meer kans dat de laatste m³ niet meer te verwerken zijn. En een deel van de versnellers kost eindsterkte: wat je in de eerste dagen wint, lever je na achtentwintig dagen deels weer in. Dat is een afweging en geen detail.

Tot slot een belangrijke beperking voor gewapend beton. De klassieke versneller was calciumchloride, en die werkt goed en is goedkoop. Chloriden tasten echter de passieve laag op wapeningsstaal aan en zetten corrosie in gang. Voor gewapend en voorgespannen beton zijn chloridehoudende versnellers daarom uit; de norm begrenst het chloridegehalte van beton en een hulpstof hoort te vermelden of hij chloride bevat. De moderne versnellers zijn chloridevrij.