Wanneer een dampremmende laag averechts werkt

Warme lucht kan meer waterdamp bevatten dan koude lucht. In de winter zit er dus meer damp in je woonkamer dan buiten, en die damp beweegt naar de plek met de lagere concentratie: naar buiten, door de constructie heen. Onderweg passeert hij de isolatie en koelt hij af. Op het punt waar de temperatuur onder het dauwpunt zakt, slaat de damp neer als water. Zit dat punt midden in je isolatie of tegen het houtwerk erachter, dan condenseert er water op een plek waar je nooit komt en die niet kan drogen.

Een dampremmende laag aan de warme zijde voorkomt dat, door de damp tegen te houden vóórdat hij afkoelt. Vandaar de regel: de folie hoort aan de kant waar het warm is, dus aan de binnenzijde van de woning.

De eerste manier waarop dit misgaat, is bij het isoleren van een dak of wand vanaf de binnenzijde waarbij de folie wel wordt aangebracht maar niet luchtdicht wordt afgewerkt. Damp die door diffusie door een folie heen gaat is verwaarloosbaar; damp die met lucht door een naad, een scheur of een niet afgeplakte doorvoer meelift, is dat allerminst. Een niet-afgeplakte stopcontactdoos in een geïsoleerde wand voert meer vocht de constructie in dan het hele wandoppervlak samen. Een half aangebrachte dampremmende laag is daarmee slechter dan geen, omdat hij het drogen wél belemmert en het bevochtigen niet tegenhoudt.

De tweede manier is bij een constructie die aan de buitenzijde al dampdicht is. Bij een plat dak met bitumen of EPDM zit de dampdichte laag aan de koude kant. Vocht dat de constructie in komt kan er dan aan geen van beide zijden uit. Bij binnenisolatie van zo'n dak zonder deugdelijke dampremmende laag aan de warme zijde krijg je een ingesloten pakket dat jarenlang vocht verzamelt tot het houtwerk het begeeft. Dit is de reden dat binnenisolatie van een plat dak als riskant geldt en dat isoleren aan de buitenzijde daar de aangewezen route is.

De derde is de omkering in de zomer. Bij warm weer draait de damprichting: buiten is het warmer en vochtiger dan binnen, zeker in een woning met koeling of in een kelder. De damp beweegt dan naar binnen, en een dampdichte laag aan de binnenzijde blokkeert het drogen naar die kant. Bij een gewone Nederlandse woning is dat effect klein. Bij een kelder, een souterrain of een gekoelde ruimte is het dat niet, en daar kan een dampdichte binnenafwerking het probleem juist veroorzaken.

Uit die drie volgt de praktische lijn. Bij binnenisolatie is de kwaliteit van de aansluitingen belangrijker dan de keuze van de folie. Rond kozijnen, bij vloer- en plafondaansluitingen, bij doorvoeren en bij de overgang naar een binnenwand: daar wordt het bepaald.

En er is een alternatief dat in Nederland aan terrein wint. Een dampremmende laag met variabele weerstand laat in de winter weinig damp door en in de zomer juist wel, waardoor de constructie kan terugdrogen. Datzelfde principe zit achter dampopen opbouwen met houtvezel of cellulose, waarbij niet wordt geprobeerd het vocht buiten te houden maar wordt gezorgd dat het weer weg kan. Dat is bij oude, onregelmatige constructies vaak vergevingsgezinder dan een strak dampdicht systeem dat perfect moet worden uitgevoerd om te werken.

Wanneer je dit laat doorrekenen in plaats van te vertrouwen op de vuistregel: bij binnenisolatie van een massieve gevel, bij een plat dak, bij een monument, en bij elke constructie waar aan de buitenzijde iets dampdichts zit.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: de damproute door een geïsoleerde wand, met het punt waar het dauwpunt wordt bereikt.

Aanvullend beeld: een niet-afgeplakte inbouwdoos, met de vochtstroom die daar doorheen gaat.

Een plat dak met een dampdichte laag aan de koude zijde, en het ingesloten pakket bij binnenisolatie.

Een dampremmende laag met variabele weerstand, die in de zomer laat terugdrogen.

Veelgestelde vragen

Waarom hoort de folie aan de warme zijde? Om de damp tegen te houden vóórdat hij afkoelt en condenseert.

Waarom is half werk slechter dan niets? Het belemmert het drogen wel en houdt het bevochtigen niet tegen.

Wat is het grootste lek? Lucht die met vocht meelift door naden, scheuren en doorvoeren.

Waarom is binnenisolatie van een plat dak riskant? Omdat er aan de koude zijde al een dampdichte laag zit.

Wat gebeurt er in de zomer? De damprichting draait, en een dampdichte binnenlaag blokkeert dan het terugdrogen.

Waar wordt het bepaald? Bij de aansluitingen: kozijnen, vloer en plafond, doorvoeren en binnenwanden.

Wanneer laat ik doorrekenen? Bij een massieve gevel, een plat dak, een monument, en bij alles wat aan de buitenzijde dampdicht is.