Begrippen

D

• DagkantPremium · ook: Dagzijde, negge, neg, laibung, aanslag

  De dagkant is het zijvlak van een opening in een muur: het smalle vlak dat je ziet als je in een raam- of deuropening kijkt, tussen het buitenvlak en het binnenvlak van de muur, links en rechts van het kozijn en erboven.

• DaglichtfactorPremium · ook: Daglichtquotiënt, dlf

  De daglichtfactor geeft aan hoeveel daglicht er op een plek binnen aanwezig is ten opzichte van buiten, uitgedrukt in een percentage. Een daglichtfactor van twee procent betekent dat er op die plek een vijftigste van het buitenlicht is.

• DagmaatPremium · ook: Dagmaten, in het daglicht gemeten, lichte maat, vrije maat, binnenwerkse maat

  De dagmaat is de vrije maat van een opening: de afstand van binnenkant tot binnenkant, zonder het materiaal eromheen. Bij een deur is het de doorgangsmaat, bij een raam de lichtopening, en bij een ruimte de vrije breedte tussen de wanden.

• DakafvoerputPremium · ook: Dakafvoerput, dakafvoer, hemelwaterafvoerput, dakput, tapput, bladvangerput

  Een dakafvoerput is het punt in een plat dak waar het hemelwater het dak verlaat en de afvoerleiding in gaat. Het is een klein onderdeel met een onevenredig groot risico. Een plat dak van honderd vierkante meter vangt bij een fikse bui honderden liters per minuut, en dat gaat allemaal door één of twee putten. Raakt zo'n put verstopt, dan stijgt het water — en een plat dak is niet ontworpen om een zwembad te zijn.

• DakbalkPremium · ook: Dakbint, spoor, spant

  Dakbalken vormen samen het geraamte van een schuin dak. Zij dragen het dakbeschot, de panlatten en de pannen, en brengen die belasting plus de wind- en sneeuwbelasting over naar de muren.

• DakbeschotPremium · ook: Dakbeschot, beschot, dakbeplating, dakschot, voligeage

  Dakbeschot is de doorgaande beplating op de sporen of kepers, waarop de tengels, panlatten en pannen worden aangebracht. Het lijkt een afwerking en het is een constructief onderdeel: het verbindt de sporen onderling en werkt als een stijve schijf tegen windbelasting op de kopgevel. Het is bovendien het vlak waarop je condensatie, lekkage en isolatiefouten als eerste ziet — en daarmee het beste diagnosevlak dat een zolder te bieden heeft.

• DakconstructiePremium · ook: Kapconstructie, dakgebint, draagconstructie van het dak

  De dakconstructie is het dragende deel van het dak: het geheel van spanten, gordingen, balken of vloerelementen dat de dakbedekking, de sneeuw en de wind opneemt en de belasting afvoert naar de muren en de fundering.

• DakelementPremium · ook: Prefab dakplaat, geïsoleerd dakelement, sandwichdakelement, dakpaneel

  Een dakelement is een in de fabriek gemaakte, geïsoleerde plaat die in één handeling de dakconstructie, de isolatie, de dampremmende laag en vaak de binnenafwerking levert. De elementen worden met een kraan op de gordingen gelegd.

• DakgebintPremium · ook: Dakgebint, gebint, gebinte

  Een dakgebint is het houten dwarsframe dat de kap van een oud gebouw draagt: twee staande stijlen met een liggende balk erover, schuin verstevigd met korbelen. Op de gebinten liggen de gordingen, daarop de sporen en het dakbeschot. Je vindt ze vooral in boerderijen, schuren, pakhuizen en monumenten.

• DakopbouwPremium · ook: Optopping, nokverhoging, dakverhoging, extra bouwlaag

  Een dakopbouw is een uitbreiding waarbij het dak van een woning of gebouw wordt verhoogd of vervangen om een extra verdieping of meer bruikbare hoogte te maken. Anders dan een dakkapel verandert de dakvorm en het silhouet van het gebouw.

• DakopstandPremium · ook: Opstand, dakrandopstand, opkant, opgaand werk

  Een dakopstand is de verticale opkant waar de dakbedekking van een plat dak omhoog wordt gezet: tegen een muur, langs de dakrand, rond een lichtkoepel of rond een doorvoer. De opstand voorkomt dat water over de rand van de waterdichte laag heen loopt.

• DakruiterPremium · ook: Dakruiter, dakruitertje, klokkentorentje, angelustoren, flèche

  Een dakruiter is een klein torentje dat op een dak staat, doorgaans op de nok of op de kruising van twee daken. Het onderscheid dat er constructief toe doet, zit in wat eronder zit. Een dakruiter staat op de kap en niet op de muren. Zijn gewicht en zijn volledige windbelasting komen terecht op spanten, gordingen en het beschot — een torentje van een paar meter hoog vangt aanzienlijk meer wind dan een dakvlak van dezelfde grootte. Dat maakt het aanbrengen, verzwaren of restaureren van een dakruiter altijd een constructieve vraag, en de plek waar het misgaat is voorspelbaar: de aansluiting op het dakvlak, waar water langs de constructie naar binnen loopt.

• DakvlakPremium · ook: Dakvlak, dakschild, dakzijde, pan van het dak, dakschuinte

  Een dakvlak is één doorlopend hellend vlak van een dak, begrensd door nok, dakvoet en zijranden. Het is geen oppervlak maar een stapeling van lagen, en de volgorde daarvan bepaalt of het dak werkt. De laag die het vaakst wordt overgeslagen is de tengel: de lat die de panlat vrij van het folie houdt. Zonder tengel ligt de panlat plat op het onderdakfolie en kan het water dat daarop terechtkomt niet langs de lat weglopen. Het staat dan tegen het hout, en daar rotten panlatten weg — onzichtbaar, tot er pannen gaan zakken.

• DakvoetPremium · ook: Dakrand, traufe, gootlijn

  De dakvoet is de onderste rand van een hellend dak: de zone waar het dakvlak op de muur landt, waar de goot zit en waar de dakconstructie, de isolatie, de gevel en de hemelwaterafvoer bij elkaar komen.

• Dampopen foliePremium · ook: Dampdoorlatende folie, ademende folie, waterkerende dampopen folie, onderdakfolie

  Dampopen folie is een dunne kunststoffolie die water tegenhoudt maar waterdamp doorlaat. Zij wordt aan de koude buitenzijde van een constructie toegepast: onder de pannen, achter gevelbekleding of aan de buitenzijde van een houtskeletwand.

• Dampremmende laagPremium · ook: Dampscherm, folie, pare-vapeur

  Een dampremmende laag houdt vochtige binnenlucht tegen zodat die niet in de isolatie en de constructie terechtkomt. Hij zit altijd aan de warme kant, dus aan de binnenzijde van de isolatie.

• DauwpuntPremium · ook: Dauwpunttemperatuur, condensatiepunt

  Het dauwpunt is de temperatuur waarbij lucht met een bepaalde vochtigheid verzadigd raakt en er water uit neerslaat. Koelt een oppervlak of een laag in een constructie tot onder die temperatuur af, dan ontstaat daar condens.

• DeformatiemetingPremium · ook: Deformatiemeting, zakkingsmeting, vervormingsmeting, monitoring

  Een deformatiemeting legt de hoogte of de stand van een gebouw op vaste punten vast, zodat bij herhaling zichtbaar wordt of er beweging is en hoe snel. Eén meting zegt niets; de waarde zit in de reeks, en daarom is de nulmeting het belangrijkste moment.

• Demontabel bouwenPremium · ook: Demontabel bouwen, remontabel bouwen, adaptief bouwen

  Demontabel bouwen is het ontwerpen en uitvoeren van een gebouw zodat het aan het einde van zijn gebruiksduur uit elkaar kan worden gehaald en de onderdelen opnieuw kunnen worden ingezet. Het is de praktische toepassing van circulair denken op gebouwniveau, en het verschuift de vraag van hoe bouw ik dit naar hoe haal ik dit later weer uit elkaar.

• DeurkozijnPremium · ook: Deurkozijn, kozijn, deurstijl, zarge

  Een deurkozijn is het omlijstende raamwerk waarin een deur hangt, bestaande uit twee stijlen en een bovendorpel. Het kozijntype bepaalt welk deurtype past, en het is bij een verbouwing vaker de bepalende post dan de deur zelf.

• Deuvel · ook: Deuvel, houten deuvel, deuvelpen, plug van hout

  Een deuvel is een ronde pen, meestal van hout, die in geboorde gaten in twee delen valt en die delen positioneert en tegen verschuiven vastzet. In houtwerk gaat de deuvel bijna altijd samen met lijm: de lijm houdt vast, de deuvel houdt op zijn plaats en neemt de afschuiving op.

• DiamantboorkroonPremium · ook: Diamantboorkroon, diamantkroon, kernboor, diamantkernboor

  Een diamantboorkroon is een holle cilinder waarvan de rand is bezet met industriële diamantkorrels in een metalen bindmiddel. Hij snijdt niet en hij slaat niet — hij schuurt. Daardoor gaat hij door gewapend beton heen zonder de wapening te hoeven ontwijken, en daardoor mag de slagfunctie er nooit op. Wie hem in de hamerstand gebruikt, slaat de segmenten er binnen één gat af.

• DilatatievoegPremium · ook: Dilatatie, uitzettingsvoeg, bewegingsvoeg, werkvoeg

  Een dilatatievoeg is een bewust aangebrachte onderbreking in een bouwdeel, die beweging opvangt zonder dat er schade ontstaat. Bouwmaterialen zetten uit bij warmte en krimpen bij kou. Krijgen ze daar geen ruimte voor, dan zoeken ze die zelf — en dat heet een scheur.

• DoorbuigingPremium · ook: Doorzakking, zeeg, vervorming

  Doorbuiging is het doorzakken van een balk, ligger of vloer onder belasting. Elke constructie buigt door; dat is normaal en het is in het ontwerp meegenomen. De vraag is nooit of er doorbuiging is, maar hoeveel, en of zij toeneemt. Dat onderscheid is het hele onderwerp: een vloer die al veertig jaar één centimeter doorhangt, is iets anders dan een vloer die dit jaar is gaan hangen.

• DoorsnedePremium · ook: Snede, dwarsdoorsnede, langsdoorsnede, verticale doorsnede

  Een doorsnede is een tekening waarin het gebouw denkbeeldig is doorgesneden, zodat je in één beeld ziet hoe het van onder naar boven is opgebouwd: vloeren, verdiepingshoogten, dakvorm, en hoe de bouwdelen op elkaar aansluiten.

• DouglasPremium · ook: Douglas, douglashout, douglasspar, Oregon pine

  Douglas is een naaldhoutsoort met een roodbruin kernhout, een natuurlijke duurzaamheid die beter is dan die van vuren en grenen, en met een opvallend grote leverbare maat. Het is in Nederland het gangbare hout voor overkappingen, carports en zichtbare buitenconstructies zonder impregnering.

• DraadeindPremium · ook: Draadeind, draadstang, tapeind, stangdraad

  Een draadeind is een stalen stang met metrische schroefdraad over de hele lengte, die je op maat afkort en met moeren vastzet. Het is bevestigingsmateriaal op rol: je maakt er precies de lengte van die je nodig hebt. Daardoor is het de standaardoplossing voor ophangingen aan een plafond — leidingen, kanalen, verlaagde plafonds — en voor doorgaande verbindingen door dik materiaal.

• DraadnagelPremium · ook: Draadnagel, draadnagelstift, nagel, spijker

  Een draadnagel is de moderne, uit staaldraad getrokken spijker: een rechte schacht met een gestuikte kop en een geslagen punt. Het is het meest gebruikte bevestigingsmiddel in de houtbouw en tegelijk het onopvallendste. De keuze zit niet in het product zelf maar in vier eigenschappen: dikte, lengte, kopvorm en beschermlaag. Die vier bepalen of een verbinding houdt, of hij loskomt, en of het hout eromheen na een paar jaar zwart wordt.

• DraagconstructiePremium · ook: Hoofddraagconstructie, draagstructuur, casco, skelet

  De draagconstructie is het geheel van onderdelen dat de belastingen van een gebouw opneemt en naar de fundering afvoert: muren, kolommen, balken, vloeren, dakconstructie en fundering samen.

• DraagkrachtPremium · ook: Draagkracht, draagvermogen, belastbaarheid, capaciteit

  Draagkracht is wat een constructie of een ondergrond aan belasting kan opnemen. Bij vloeren gaat het over draagkracht en gaat het in de praktijk mis op iets anders. Een vloer die sterk genoeg is, kan nog steeds onbruikbaar veren — doorbuiging is bij woningvloeren vaker maatgevend dan sterkte. Een balklaag die aan de sterkte-eis voldoet maar te veel meegeeft, laat kasten trillen, glas rinkelen en tegels scheuren. Wie vraagt of een vloer "het houdt", stelt daarmee de halve vraag.

• DraagmuurPremium · ook: Dragende wand, dragende muur, bouwmuur

  Een draagmuur is een muur die belasting van boven opneemt — vloeren, verdiepingen, het dak — en die naar de fundering afvoert. Hem weghalen zonder vervangende constructie leidt tot doorbuiging, scheuren en in het uiterste geval tot bezwijken.

• DruklaagPremium · ook: Druklaag, constructieve druklaag, opstortlaag, opstort, meewerkende druklaag.

  Een druklaag is een gewapende betonlaag die op de bouwplaats over prefab vloerelementen wordt gestort. Hij hoort constructief bij de vloer: hij neemt de druk op, koppelt de losse platen tot één vlak en zorgt dat de vloer de wind naar de wanden kan afvoeren. Zonder druklaag zijn het losse platen.

• Drukvaste isolatiePremium · ook: Belastbare isolatie, drukvast isolatiemateriaal, hardschuimisolatie

  Drukvaste isolatie is isolatiemateriaal dat belasting kan dragen zonder blijvend in te drukken. Het wordt toegepast onder vloeren, onder funderingen, op omgekeerde daken en onder terrassen — overal waar er gewicht op de isolatie komt te staan.