Begrippen

T

• TaatsraamPremium · ook: Taatsraam, tuimelraam, draairaam op taatsen

  Een taatsraam draait om een as die niet aan de zijkant zit maar in het midden of nabij het midden van het raam, verticaal of horizontaal. Daardoor draait het raam als geheel; de ene helft gaat naar buiten, de andere naar binnen. Dat maakt een groot raam bedienbaar en van beide zijden schoon te maken.

• TadelaktPremium · ook: Tadelakt, Marokkaans stucwerk, kalkstuc met zeepbehandeling

  Tadelakt is een gepolijste kalkafwerking die met olijfzeep waterafstotend wordt gemaakt, toepasbaar in natte ruimten. De verkoopargumenten gaan over uitstraling en voegloosheid, en het noodzakelijke punt zit ergens anders. Tadelakt is waterdicht door de behandeling, niet door het materiaal. De kalk wordt met een steen gepolijst tot de poriën dichtdrukken, en daarna ingewreven met olijfzeep: de reactie tussen de zeep en de kalk vormt een waterafstotende verbinding aan het oppervlak. Blijft die behandeling achterwege of wordt zij niet periodiek herhaald, dan is het simpelweg kalkpleister in een doucheruimte — en dan neemt de wand water op. Onderhoud is bij tadelakt dus geen bijzaak maar het deel dat de functie in stand houdt.

• TaxatierapportPremium · ook: Taxatie, waardebepaling

  Een taxatierapport is een rapport waarin een gecertificeerde taxateur de marktwaarde van een woning vaststelt. De geldverstrekker gebruikt het om te bepalen hoeveel hypotheek er op de woning kan worden verstrekt. Sinds het gevalideerde model NWWI verplicht is bij vrijwel elke hypotheekaanvraag, bevat het rapport ook een oordeel over de bouwkundige staat en over noodzakelijk onderhoud.

• TegeldragerPremium · ook: Tegeldrager, terrasdrager, tegelpoot, plotdrager, pedestal

  Een tegeldrager is een verstelbare voet waarop terrastegels los worden gelegd, boven een dak of een verharding. De reden dat dit systeem op een dakterras standaard is, wordt vaak niet begrepen, en dat leidt tot precies de verkeerde ingreep. De dragers vangen het afschot van het dak op zodat de tegels waterpas liggen; het water blijft eronder doorlopen naar de afvoer. Wie die ruimte dichtmaakt met zand, split of een fundering, blokkeert de waterloop en zet het dak onder water. Het lege gat onder de tegels is dus geen tekortkoming maar de functie: dat is de afwatering. En het is ook de reden dat de tegels los liggen, ze moeten optilbaar blijven om bij de dakbedekking en de afvoeren te kunnen.

• TengelPremium · ook: Tengel, tengellat, contralat, konterlat, tegenlat

  Een tengel is een dunne lat die in de richting van de sporen op het dakbeschot of het onderdak wordt aangebracht, met de panlatten daaroverheen. Hij is nauwelijks twee centimeter dik en hij doet twee dingen die het hele dak bepalen: hij maakt een weg voor water dat langs de pannen komt, en hij maakt een spouw waarin lucht kan bewegen. Zonder tengel staan de panlatten plat op het beschot, blijft het water daar staan en droogt niets meer.

• TentdakPremium · ook: Piramidedak, puntdak

  Een tentdak is een dak met vier gelijke hellende vlakken die in een punt samenkomen. Er is geen nok, alleen een toppunt. Het komt voor bij vrijstaande woningen met een vierkante plattegrond, bij torens, bij bijgebouwen en bij tuinhuizen.

• TerrasdeurPremium · ook: Terrasdeur, terrasdeuren, tuindeur, tuindeuren

  Een terrasdeur is een deur die uitkomt op een terras, tuin of balkon en die grotendeels uit glas bestaat. Meestal gaat het om twee deuren naast elkaar in een kozijn, die naar buiten of naar binnen draaien. De terrasdeur is licht en doorgang tegelijk, en dat maakt hem het lastigste onderdeel in de achtergevel.

• TerrastegelPremium · ook: Terrastegel, tuintegel, buitentegel, keramische buitentegel

  Een terrastegel is een tegel of plaat die bestand is tegen vorst, water en belasting, en die op een zandbed of op tegeldragers in de buitenruimte wordt gelegd. De keuze draait om drie dingen: vorstbestandheid, stroefheid en de manier van leggen. Een binnentegel die naar buiten gaat, springt in de eerste vorstperiode, en een gladde tegel wordt bij regen een schaatsbaan.

• TerrazzovloerPremium · ook: Terrazzovloer, granito, graniton, terrazzo

  Een terrazzovloer bestaat uit natuursteenkorrels in een cement- of kunstharsgebonden mortel, die na uitharding wordt geslepen en gepolijst. Het is een van de duurzaamste vloeren die er is: een goed gemaakte terrazzovloer uit de jaren dertig ligt er honderd jaar later nog. Bij renovatie is opschuren vrijwel altijd beter dan vervangen.

• Thermisch gemodificeerd houtPremium · ook: Thermohout, thermisch gemodificeerd hout, TMT

  Thermisch gemodificeerd hout is hout dat onder zuurstofarme omstandigheden is verhit tot ongeveer honderdzeventig tot tweehonderdvijftien graden. Daardoor verandert de celstructuur: het neemt minder vocht op, werkt minder en is aanzienlijk duurzamer. Het is een manier om van een gewone Europese houtsoort een houtsoort te maken met de duurzaamheid van tropisch hardhout, zonder chemie en zonder tropische herkomst.

• ThermostaatkraanPremium · ook: Thermostaatkraan, radiatorknop, thermostatische radiatorkraan, TRV

  Een thermostaatkraan is de regelbare kraan op een radiator die de doorstroming automatisch aanpast aan de gemeten kamertemperatuur. De cijfers op de knop zijn geen standen maar temperaturen: stand drie komt ruwweg overeen met twintig graden. Dat is het meest voorkomende misverstand in dit onderwerp. De knop hoger zetten maakt de kamer niet sneller warm, alleen uiteindelijk warmer — en dat is precies waarom zoveel woningen te warm staan.

• Thermostatische mengkraanPremium · ook: Thermostatische mengkraan, thermostaatkraan voor douche of bad, thermostaatmengkraan, TMV

  Een thermostatische mengkraan mengt warm en koud water tot een ingestelde temperatuur en houdt die constant. Er zit een addertje onder het gras dat vrijwel nooit wordt benoemd. De mengkraan begrenst de temperatuur bij het tappunt en zegt niets over de temperatuur in de leiding en in het toestel. Wie de boiler of de ketel lager zet omdat de douche toch begrensd is, verlaagt precies de temperatuur die legionella tegenhoudt — en de mengkraan is dan het onderdeel dat dit onzichtbaar maakt. Warm produceren en bij het tappunt begrenzen: dat is de volgorde.

• Tl-verlichtingPremium · ook: Tl-verlichting, tl-licht, tl-buis, tl-balk, tl-bak

  Tl-verlichting is verlichting met een lange glazen buis waarin een gasontlading licht opwekt. De binnenkant van de buis is met een poeder bedekt dat de straling omzet in zichtbaar licht. De buis werkt niet zelfstandig: er zit altijd een voorschakelapparaat en vaak een starter tussen. Sinds 2023 zijn nieuwe tl-buizen in Europa niet meer verkrijgbaar.

• ToiletPremium · ook: Toilet, wc, closet

  Een toilet is het sanitaire toestel waarmee fecaliën en urine worden afgevoerd naar de riolering. Bij verbouwen komt steeds dezelfde vraag terug, en het antwoord ligt niet bij de pot maar bij de leiding. De plaats van een toilet wordt bepaald door de afvoer, niet door de ruimte. De liggende afvoerleiding heeft afschot nodig naar de standleiding, en die is er maar in beperkte mate: een toilet een halve meter verplaatsen lukt vaak, een paar meter zelden zonder de vloer open te breken of de leiding zichtbaar op te bouwen. Daar komt bij dat de afvoerdiameter van een toilet groter is dan die van een wastafel, en dat een lange liggende leiding met te weinig verval verstopt. Wie een plattegrond tekent, begint dus bij de standleiding en niet bij de indeling.

• ToiletpotPremium · ook: Toiletpot is de gangbare term

  Een toiletpot is het keramische toestel waarin je je behoefte doet en dat het afvalwater met spoelwater naar het riool afvoert. Hij hangt aan de wand of staat op de vloer, en in de bocht eronder staat altijd water dat rioollucht tegenhoudt.

• ToogPremium · ook: Toog, strek, strekse boog, rechte boog, vlakke boog

  Een toog is een zeer vlakke boog boven een raam- of deuropening, waarbij de stenen verticaal of licht waaiervormig zijn geplaatst. Van onderen oogt hij vrijwel recht, maar hij werkt als een boog: de last wordt via druk naar de zijkanten afgevoerd. Bij vooroorlogse woningen zit boven vrijwel elk raam een toog.

• TorendakPremium · ook: Torendak, torenspits, spits, naaldspits, tentdak op een toren.

  Een torendak is de bekroning van een toren: een steile, vaak puntige dakvorm die van alle zijden naar één punt loopt. Je komt het tegen bij kerken, bij stadspoorten en bij villa's met een torenmotief. Bij woningbouw is het zeldzaam maar niet afwezig; jarendertigwoningen en herenhuizen hebben soms een erker met een torendakje.

• TracergasPremium · ook: Tracergas, vormgas, speurgas, testgas

  Tracergas is een gasmengsel dat in een leiding wordt gebracht om een lek op te sporen zonder de vloer of de wand open te breken. Het gas ontsnapt bij het lek, dringt door de afwerking heen en wordt aan het oppervlak met een detector gevonden, doorgaans tot op enkele centimeters nauwkeurig.

• TrappenhuisPremium · ook: Trappenhuis, trapportaal, trappenschacht

  Een trappenhuis is de omsloten ruimte waarin de trap tussen de verdiepingen ligt, in een woongebouw doorgaans gemeenschappelijk eigendom. Het is tegelijk verkeersruimte en vluchtroute, en die tweede functie bepaalt vrijwel alle eisen die eraan worden gesteld: brandwerendheid, rookvrijheid, verlichting en vrije doorgang.

• TraptredePremium · ook: Traptrede, trede, treeplank, trap­plank

  Een traptrede is de plank waarop je stapt bij het beklimmen van een trap. Hij draagt, hij bepaalt de stroefheid en hij is het onderdeel dat slijt. Twee dingen bepalen of een trede veilig is en ze worden allebei vaak over het hoofd gezien: de afwerking mag niet glad zijn, en de tredeneus moet zichtbaar zijn — bij een trap in het donker of bij slechte ogen is dat het verschil tussen wel en niet zien waar de trede ophoudt.

• TrasPremium · ook: Tras, traskalk, traskalkmortel, trasraam, puzzolaan

  Tras is fijngemalen vulkanisch gesteente dat als toeslag in kalkmortel gaat en die mortel waterkerend en sterker maakt. Het is de klassieke oplossing voor een probleem dat er nog steeds is: kalkmortel is uitstekend voor oud metselwerk maar niet bestand tegen langdurige natheid. Tras lost dat op zonder de mortel hard en dicht te maken, en dat is precies waarom het bij restauratie nog altijd wordt gebruikt waar cement schade zou aanrichten.

• TrasraamPremium · ook: Trasraam, ook geschreven als tras-raam

  Het trasraam is het onderste deel van een gemetselde gevel, uitgevoerd in een hardere steen en een waterdichte mortel, dat voorkomt dat vocht uit de grond in het metselwerk optrekt. Bij oude woningen zonder moderne vochtkering is het trasraam de enige bescherming tegen optrekkend vocht, en de staat ervan bepaalt of de begane grond droog blijft.

• Tropisch hardhoutPremium · ook: Tropisch hardhout, tropenhout, hardhout

  Tropisch hardhout is hout van loofbomen uit tropische gebieden in Zuidoost-Azie, Afrika en Zuid-Amerika. Het wordt gebruikt waar hout lang buiten moet staan: kozijnen, vlonders, gevelbekleding, beschoeiing en tuinmeubelen. De soorten verschillen sterk in hardheid, duurzaamheid en prijs.

• TuimelraamPremium · ook: Tuimelraam, tuimelvenster, tuimeldraairaam

  Een tuimelraam is een raam dat om een horizontale as draait die halverwege de hoogte zit. Als je het opent, komt de bovenkant naar binnen en gaat de onderkant naar buiten. Je vindt het vooral in dakvlakken, in bovenlichten en in oudere flatgevels.

• TuinhuisPremium · ook: Tuinhuis, tuinhuisje, blokhut, tuinberging, buitenberging

  Een tuinhuis is een vrijstaand gebouwtje in de tuin, meestal van hout, voor opslag, hobby of verblijf. Het staat los van de woning en heeft een eigen dak, een eigen vloer en een eigen deur. In veel gevallen mag je het zonder vergunning plaatsen.

• TuinmuurPremium · ook: Tuinmuur, vrijstaande muur, erfscheidingsmuur, ommuring, tuinmuurtje

  Een tuinmuur is een vrijstaande gemetselde muur op een erf of in een tuin. Een tuinmuur lijkt op een stuk gevel en gedraagt zich totaal anders. Hij staat vrij, hij vangt wind van twee kanten en er staat geen vloer of dak op om hem te stabiliseren — en van boven is hij open. Daaruit volgen drie dingen die bij een gevel niet nodig zijn: een eigen fundering die tot onder de vorstgrens gaat, een afdekking die het metselwerk van bovenaf droog houdt, en dilatatievoegen of penanten die de lengte opdelen. Waar tuinmuren scheuren en omvallen, ontbreekt er doorgaans één van die drie.

• TussenwoningPremium · ook: Tussenwoning, rijtjeshuis, rijwoning, tussenliggende woning, doorzonwoning

  Een tussenwoning is een grondgebonden woning met aan weerszijden een buurwoning tegen de woningscheidende wand. Dat maakt hem bouwkundig de zuinigste van de rij, en het verplaatst waar je verduurzamingsgeld terugverdient. Een tussenwoning heeft twee gevels in plaats van drie of vier, en het grootste warmteverlies zit daardoor niet in de gevel maar in het dak en de vloer. Wie de standaardadviezen van een vrijstaande woning overneemt, isoleert de verkeerde vlakken eerst.

• Twee-onder-een-kapwoningPremium · ook: Twee-onder-een-kapwoning, twee-onder-een-kap, halfvrijstaande woning, dubbel woonhuis

  Een twee-onder-een-kapwoning is een woning die met een woningscheidende muur aan een tweede woning vastzit, waarbij beide helften onder een doorlopend dak liggen. Elke helft heeft een eigen voordeur, een eigen tuin en drie vrije gevels.

• Tweecomponentenlijm · ook: Tweecomponentenlijm, 2K-lijm, tweecomponentenkleefstof

  Tweecomponentenlijm bestaat uit twee delen, een hars en een verharder, die je vlak voor gebruik mengt. Pas dan komt de reactie op gang waarmee de lijm hard wordt. Daardoor werkt hij ook in een dikke laag en op plekken waar geen lucht of vocht bij kan.