Naar de inhoud

Dit is een bètaversie van Builddocs. Je kunt alles bekijken, maar aanmelden en een abonnement afsluiten kan nog niet.

Begrip

Tufsteen

Onderwerp Werk

Ook: Tufsteen · tuf · duifsteen · vulkanische tuf · Römer tufsteen · Weiberner tufsteen · Ettringer tufsteen

In het kort

Tufsteen is een licht en poreus gesteente dat is ontstaan uit samengekitte vulkanische as. Het is zacht genoeg om te zagen en te hakken en is in Nederland vooral bekend van middeleeuwse kerken, waarvoor het uit de Eifel over de Rijn werd aangevoerd. De steen is gevoelig voor vorst, vocht en verkeerd herstel en vraagt daarom deskundig onderhoud.

In andere talen

Engels
Tuff
Duits
Tuffstein
Frans
Tuf volcanique
Spaans
Toba volcánica
Portugees
Tufo vulcânico
Italiaans
Tufo

Er staat meer over tufsteen

Hoe het werkt, welke soorten er zijn, waar je het tegenkomt, wat het kost, en wat er in de praktijk misgaat. Dat deel hoort bij een abonnement.

Abonnement bekijkenInloggen

Uitgebreid

Sta je voor een dorpskerk in Friesland, Groningen of langs de grote rivieren en zie je een muur van kleine grijsgele blokken met een ruw, korrelig oppervlak, dan kijk je naar tufsteen. Nederland heeft geen vulkanen en geen eigen tufsteen. Elke steen in zo'n muur is per schip aangevoerd uit het gebied rond Andernach in de Duitse Eifel, een reis van honderden kilometers over de Rijn.

Het gesteente ontstaat bij een vulkaanuitbarsting. As, gruis en brokjes puimsteen worden uitgeworpen, komen neer in dikke lagen en kitten in de loop van de tijd aan elkaar. Het resultaat is een steen vol kleine holtes. Daardoor is tufsteen licht, en daardoor laat hij zich met eenvoudig gereedschap bewerken. Voor bouwers die geen andere natuursteen in de buurt hadden en het bakken van steen niet meer beheersten, was het een uitkomst.

De Romeinen gebruikten het al voor hun forten langs de Rijn. De grote tijd kwam in de tiende tot en met de twaalfde eeuw, toen de romaanse kerken werden gebouwd. De muren werden opgetrokken als twee schillen van tufsteenblokken met daartussen een vulling van mortel en puin. Vanaf de dertiende eeuw nam baksteen het over. Die kon ter plaatse worden gemaakt en was goedkoper. Op sommige kerken zie je de overgang in één muur: onderin tufsteen, daarboven baksteen.

Daarna is veel tufsteen verdwenen. Oude gebouwen werden afgebroken en de steen werd hergebruikt of vermalen tot tras. Wat er nog staat, is daardoor zeldzaam en vrijwel altijd beschermd als monument. In de negentiende en twintigste eeuw is bij restauraties nieuwe tufsteen aangebracht, vaak van een andere soort dan de oorspronkelijke. Dat verschil is nog te zien.

Voor de lezer van Builddocs speelt tufsteen op twee manieren. Wie eigenaar of bestuurder is van een oud gebouw met tufsteen in de gevel, heeft een materiaal dat bij verkeerd onderhoud snel achteruitgaat. De gangbare middelen voor baksteen, zoals een cementvoeg, een hogedrukreiniger en een waterafstotend middel, richten hier schade aan. Wie in de tuin of bij een vijver met tufsteen wil werken, koopt meestal iets anders dan hij denkt. Vraag dan naar de herkomst en de vorstbestendigheid.

Hielp dit?

We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.

Verder bij dit onderwerp

Wat hier al staat over dezelfde thema's en bouwdelen. Deze lijst wordt niet samengesteld maar afgeleid: hij volgt de onderwerpen die aan dit document hangen.