Begrippen

G

• GrootonderhoudPremium · ook: Grootonderhoud en groot onderhoud worden allebei geschreven

  Grootonderhoud is onderhoud dat een heel bouwdeel in een keer aanpakt, jaren vooruit wordt gepland en waarvoor je vooraf spaart. Een dak vernieuwen, alle kozijnen schilderen of de goten vervangen valt eronder. Het verschilt van dagelijks onderhoud door omvang, cyclus, kosten en de manier waarop erover wordt besloten.

• GrondverfPremium · ook: Grondverf, grondlak, primer, voorlak

  Grondverf is de eerste verflaag op een kale of ontvette ondergrond, bedoeld om hechting te geven, de zuiging te sluiten en de aflak een gelijkmatige basis te bieden. Op kaal hout en op metaal is hij niet optioneel. Een aflak rechtstreeks op kaal hout hecht slecht, trekt ongelijkmatig in en laat binnen enkele jaren los, en dat is de meest voorkomende oorzaak van schilderwerk dat te vroeg aan vervanging toe is.

• GrondenPremium · ook: Gronden, grondverven, in de grondverf zetten, primeren

  Gronden is het aanbrengen van de eerste verflaag op een kale of herstelde ondergrond. Die laag regelt hoeveel de ondergrond opzuigt en zorgt dat de volgende lagen zich eraan hechten. Zonder grondlaag zakt de verf ongelijk weg, hecht ze slecht en laat ze binnen een paar jaar los.

• GroendakPremium · ook: Vegetatiedak, begroeid dak, sedumdak, daktuin

  Een groendak is een plat of licht hellend dak met een begroeiingslaag: substraat met beplanting op een wortelwerende en waterafvoerende opbouw. Het houdt regenwater vast, dempt de temperatuur en verlengt de levensduur van de dakbedekking eronder.

• GresbuisPremium · ook: Gresbuis, gresbuizen, gresrioolbuis

  Een gresbuis is een rioolbuis van hoog gebakken klei, hard en glad, die in Nederlandse woningen tot ongeveer 1970 standaard was. Het materiaal zelf gaat bijzonder lang mee. De zwakke plek zit in de verbindingen tussen de korte buisdelen, en in de broosheid: zakt de grond, dan breekt de buis in plaats van mee te buigen.

• Gres · ook: Gres, steengoed, gresaardewerk

  Gres is een keramisch materiaal van klei die bij hoge temperatuur is gebakken tot de korrels aan elkaar zijn gesmolten. Daardoor is gres dicht en hard en neemt het vrijwel geen water op. Je komt het tegen als vloertegel en als rioolbuis in oudere woonwijken.

• GrendelPremium · ook: Grendel, schuifgrendel, kantschuif, espagnolet, knevel, sluitpen

  Een grendel is een met de hand te bedienen pen of staaf die een deur of raam vastzet in het kozijn of tegen een tweede vleugel. Hij is het simpelste sluitmiddel dat er bestaat — en juist daarom zit hij op de plekken waar het ertoe doet: op dubbele deuren, tuindeuren, schuurdeuren en luiken. Bij een dubbele deur bepaalt de kantschuif in de passieve vleugel of de hele deur vastzit, en een kantschuif die maar half grijpt is de reden dat zulke deuren met één trap opengaan.

• GordingPremium · ook: Gording, dakgording

  Een gording is een balk die evenwijdig aan de nok loopt en die de kepers of de dakplaten draagt. Zij rust op de spanten of op de bouwmuren. Bij een gordingenkap zijn de gordingen het onderdeel dat de overspanning verzorgt, en doorbuiging ervan is de meest zichtbare vorm van veroudering in een dak.

• GootsteenPremium · ook: Gootsteen, spoelbak, aanrechtbak, wasbak in de keuken

  Een gootsteen is de spoelbak in een keuken, met een afvoer en een sifon eronder. Vrijwel elke keukenverstopping heeft dezelfde oorzaak, en die gaat er vloeibaar in. Vet stroomt warm de afvoer in, koelt een stuk verderop af en zet zich af tegen de leidingwand; daar hecht zich vervolgens alles aan. Naspoelen met heet water lost dat niet op maar verplaatst het probleem naar een plek die moeilijker bereikbaar is. De maatregel is even simpel als saai: vet opvangen en bij het restafval, niet in de gootsteen.

• GootklosPremium · ook: Gootklos, klos, gootdrager, kraagsteen, modillon

  Een gootklos is een kort houten of stenen blok dat uit de gevel of van de muurplaat uitkraagt en waarop de goot rust. Het is een klein onderdeel met een grote taak: hij draagt het volle gewicht van de goot inclusief het water erin, hij bepaalt de hoogte en de helling van de goot, en hij zit op de natste plek van de hele gevel. Als de gootklossen het opgeven, zakt de goot — en dan begint alles wat daarna misgaat.

• GootbeugelPremium · ook: Gootbeugel, gootijzer, gootdrager, gootsteun, gootklang

  Een gootbeugel is de metalen beugel waarin een dakgoot wordt gedragen. Het onderdeel kost een paar euro en het bepaalt of de goot doet waarvoor hij hangt. De beugels bepalen het afschot, en zonder afschot is een goot een bak die overloopt op het laagste punt dat toevallig ontstaat. Elke beugel wordt daarom een fractie lager gezet dan de vorige, met een gespannen lijn van hoog naar laag als leidraad. En de tweede regel is even saai: beugels op te grote afstand laten de goot doorzakken tussen de steunpunten, en dan is het afschot ter plaatse omgekeerd.

• GlazurenPremium · ook: Glazuren, emailleren, verglazen bij baksteen

  Glazuren is het aanbrengen van een glasachtige laag op een keramisch product, die bij hoge temperatuur versmelt tot een dichte, harde en waterdichte laag. Bij tegels, sanitair en dakpannen bepaalt het glazuur de kleur, de reinigbaarheid en de waterdichtheid. Bij baksteen spreekt men van verglazen of sinteren; dat gebeurt bij zeer hoge temperatuur zonder een aparte glazuurlaag.

• GlaszetterPremium · ook: Glaszetter, glazenmaker, glazenzetter, glasspecialist

  Een glaszetter plaatst glas in kozijnen en zorgt dat het waterdicht en spanningsvrij blijft zitten. Het vak zit in iets wat je na afloop niet ziet. Glas hoort nooit rechtstreeks op het kozijn te rusten: het staat op beglazingsblokjes, met ruimte rondom, zodat het kozijn kan werken zonder het glas te belasten. Hout zet uit en krimpt, een raam vervormt licht bij het openen, en glas verdraagt geen puntbelasting. Staat het glas met een hoek op de sponningbodem, dan komt er vroeg of laat een spanningsbarst — een scheur die vanuit de rand ontstaat zonder dat er iemand tegenaan is gekomen.

• GlaslatPremium · ook: Glaslat, glaslijst, beglazingslat, parclose, ruitlat

  Een glaslat is de smalle lat die een ruit in de sponning van een kozijn of een raam vasthoudt. Hij lijkt een afwerking en hij is een onderdeel van de waterkering. Bij vrijwel elk houtrot in een kozijn loopt het spoor via de glaslat: daar komt water in de sponning, daar blijft het staan, en van daaruit trekt het de onderdorpel in.

• Glas in loodPremium · ook: Ook geschreven als glas-in-lood

  Glas in lood is een paneel van gekleurde of geëtste glasstukken die door H-vormige loodprofielen bij elkaar worden gehouden. Kenmerkend voor panden uit het interbellum en voor kerken en monumenten.

• GlansverfPremium · ook: Glansverf, hoogglans, lakverf, aflak

  Glansverf is verf met een hoge glansgraad die een harde, gladde en goed reinigbare laag geeft. De glansgraad bepaalt het uiterlijk en de eigenschappen: hoe hoger de glans, hoe harder en beter reinigbaar de laag, en hoe genadelozer hij oneffenheden in de ondergrond laat zien.

• GietijzerPremium · ook: Gietijzer, gegoten ijzer, grijs gietijzer, nodulair gietijzer, smeedijzer

  Gietijzer is ijzer met een hoog koolstofgehalte dat in een mal wordt gegoten in plaats van vervormd. Twee eigenschappen bepalen wat je ermee kunt en waar het misgaat. Gietijzer is sterk onder druk en bros onder trek en stoot — het buigt niet, het breekt. En bij afvoerleidingen roest het van binnenuit: de standleiding in de schacht ziet er van buiten jarenlang goed uit terwijl de wand aan de onderzijde en in de bochten wegteert. Dat is de reden dat een lekkende gietijzeren standleiding meestal als een verrassing komt.

• GietbouwPremium · ook: Gietbouw, gegoten bouw, in het werk gestort beton, ter plaatse gestort beton.

  Gietbouw is een bouwmethode waarbij de dragende wanden en vloeren op de bouwplaats zelf in bekisting worden gestort. Het resultaat is een gebouw uit een stuk beton, waarin vrijwel elke binnenwand meedraagt. Dat maakt de woning stevig en stil, en het maakt doorbreken en verbouwen ingewikkelder dan in een woning met gemetselde binnenwanden.

• GevelsteenPremium

  Een gevelsteen is óf een gebeeldhouwde of beschilderde steen met een voorstelling in een gevel, óf de baksteen waarmee het zichtbare buitenblad van een gevel is gemetseld. De eerste is cultuurhistorie: hij vertelt wie er woonde, wat er werd verhandeld of wanneer er is gebouwd. De tweede is techniek: kleur, formaat, hardheid en vorstbestendigheid bepalen hoe een gevel eruitziet en hoe lang hij meegaat. In beide gevallen is het detail dat bij herstel het snelst verloren gaat.

• GevelreinigingPremium · ook: Gevelreiniging, gevelreinigen, gevel schoonmaken

  Gevelreiniging is het verwijderen van vervuiling van een gevel. De klachten die na een reiniging binnenkomen, gaan zelden over een gevel die niet schoon werd. De schade komt vrijwel altijd van de druk en niet van het vuil. Een gebakken steen heeft een bakhuid: een harde, dichte buitenlaag die tijdens het bakken ontstaat en die de steen tegen water beschermt. Hogedruk of stralen slaat die huid eraf. Wat je overhoudt, is een schone gevel die vanaf dat moment water opneemt als een spons, en die bij de eerste strenge winter aan het uitvriezen slaat. Dat is niet te herstellen: een bakhuid komt niet terug.

• GevelpleisterPremium · ook: Buitenstuc, sierpleister, gevelstuc

  Gevelpleister is een afwerklaag op een buitenmuur die het metselwerk beschermt tegen regen en het gevelbeeld bepaalt. De keuze van het bindmiddel bepaalt of de gevel kan blijven ademen.

• GevelpanPremium · ook: Gevelpan, eindpan, randpan, ortgangpan, zijpan

  De gevelpan is de pan met een omgezette rand die het dakvlak aan de zijkant afsluit, langs de gevel of de topgevel. Bij storm bepaalt deze rij mede of het dak blijft liggen. De gevelrand is de plek waar de wind onder het dakvlak grijpt: langs een dakrand ontstaat onderdruk die pannen optilt, en de kracht daar is een veelvoud van die midden op het dakvlak. Een gevelpan die alleen op zijn gewicht ligt, is bij een najaarsstorm de eerste die vertrekt — en het is meteen de gevaarlijkste, want hij valt naar beneden langs de gevel.

• GevelbekledingPremium · ook: Gevelbeplating, gevelpanelen, bekleding, bardage

  Gevelbekleding is een afwerkingslaag die vóór de eigenlijke gevel wordt aangebracht: hout, vezelcement, metaal, kunststof, keramiek of steenstrips. Zij bepaalt het beeld en beschermt de constructie erachter tegen regen en zon.

• GevelPremium · ook: Buitenmuur, gevelvlak

  De gevel is de buitenwand van een gebouw. Hij houdt weer en wind buiten, draagt vaak mee in de constructie en bepaalt het aanzicht. In Nederland is de gevel meestal een spouwmuur met een gemetseld buitenblad.

• GepotdekseldPremium · ook: Gepotdekseld, potdekselwerk, potdekselen, overnaads beschot

  Gepotdekseld is een gevelbekleding van horizontale planken die elkaar overlappen, zoals dakpannen op een dak. Het is een systeem dat al eeuwen werkt, en de manier om het kapot te maken is één handeling. Elke plank krijgt maar één bevestiging in de hoogte, zodat hij kan werken. Schroef je door de overlap heen zodat één schroef twee planken vastzet, dan zitten ze aan elkaar geklonken — en hout werkt: het krimpt en zwelt met de vochtigheid, dwars op de nerf, over de volle plankbreedte. Vastgezet aan twee kanten kan die beweging nergens heen, en dan scheurt de plank precies bij de schroef. Dat is de meest voorkomende schade aan potdekselwerk en hij is niet te repareren zonder de plank te vervangen.

• Gemeenschappelijke gedeeltenPremium · ook: Gemeenschappelijke gedeelten, gemeenschappelijke delen, gemene delen

  Gemeenschappelijke gedeelten zijn de delen van een gesplitst gebouw die van alle appartementseigenaars samen zijn: fundering, dragende constructie, dak, gevel, trappenhuis en de leidingen tot aan de aftakking naar een woning. De vereniging van eigenaars onderhoudt ze en betaalt ze uit de gezamenlijke bijdrage.

• Gemeenschappelijk gedeeltePremium · ook: Gemeenschappelijke gedeelten, meervoud

  Een gemeenschappelijk gedeelte is een deel van het gebouw dat aan alle eigenaren samen toebehoort en waarvan het onderhoud door de vereniging van eigenaren wordt betaald. Wat gemeenschappelijk is, staat in de splitsingsakte en het toepasselijke modelreglement. De hoofdregel is dat alles wat constructief is of wat meer dan een appartement dient, gemeenschappelijk is.

• GebruiksfunctiePremium · ook: Gebouwfunctie, functie

  De gebruiksfunctie is de categorie waarin een gebouw of een deel daarvan valt volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving. Er zijn twaalf functies, en zij bepalen welke bouwtechnische eisen gelden voor brandveiligheid, vluchten, ventilatie, daglicht en toegankelijkheid.

• GebouwdossierPremium · ook: Bouwdossier, gebouwarchief

  Een gebouwdossier is de geordende verzameling van alle stukken die over een gebouw gaan: tekeningen, berekeningen, vergunningen, installatiegegevens, keuringsrapporten, garanties en de onderhoudsgeschiedenis. Het is het geheugen van het gebouw. Wie het bijhoudt, weet wat er zit, wat er is gedaan en wat er aankomt.

• GebouwbeheerPremium · ook: Facilitair beheer, technisch beheer, facility management.

  Gebouwbeheer omvat alles wat nodig is om een gebouw in goede staat te houden en te laten functioneren: onderhoud, installaties, schoonmaak, veiligheid en administratie. Bij een VvE is dit belegd bij het bestuur of een beheerder.

• GaragedeurPremium · ook: Garagedeur, garagepoort

  Een garagedeur is de grote afsluiting in de gevel van een garage waar de auto doorheen gaat. De gangbare typen zijn de kanteldeur, de sectionaaldeur en de roldeur, met of zonder elektrische aandrijving. Het type bepaalt hoeveel ruimte de deur inneemt en hoe goed hij isoleert en afdicht.

• GalvaniserenPremium · ook: Galvaniseren, verzinken, gegalvaniseerd, verzinkt

  Galvaniseren is het aanbrengen van een zinklaag op staal om roest tegen te gaan. Het zink beschermt op twee manieren: het sluit het staal af van lucht en water, en het lost bij een beschadiging zelf op in plaats van het staal. Dat laatste maakt de behandeling zo betrouwbaar.

• Galvanische corrosiePremium · ook: Contactcorrosie

  Galvanische corrosie is het versneld wegteren van een metaal doordat het in contact staat met een ander, edeler metaal terwijl er water tussen zit. Het minst edele metaal offert zich op. In woningen zie je het vooral bij koper op zink, bij stalen schroeven in aluminium of zink en bij verschillende metalen in een leidingnet.

• GalerijvloerPremium · ook: Galerijvloer, galerijplaat, galerijplaten, galerijdek, de galerij

  Een galerijvloer is de betonnen vloer van de open buitengang waarlangs de woningen van een galerijflat bereikbaar zijn. Zij draagt de bewoners, de regen en de dooizout, en is bij veel flats uit de jaren vijftig tot zeventig een uitkragende plaat die aan één kant in de constructie is ingeklemd.