Naar de inhoud

Dit is een bètaversie van Builddocs. Je kunt alles bekijken, maar aanmelden en een abonnement afsluiten kan nog niet.

Begrip

Geleding

Onderwerp Water en vocht

Ook: Geleding · geledingen · gevelgeleding · gelede gevel · muurgeleding · geleed

In het kort

Geleding is de manier waarop een gebouw of een gevel is opgedeeld in herkenbare delen. Horizontaal in lagen boven elkaar, zoals plint, middendeel en dakrand. Verticaal in vakken naast elkaar, gescheiden door bijvoorbeeld pilasters, erkers of regenpijpen. De delen zijn zichtbaar gemaakt met lijsten, sprongen, een ander materiaal of een andere kleur.

In andere talen

Engels
Articulation
Duits
Gliederung

Er staat meer over geleding

Hoe het werkt, welke soorten er zijn, waar je het tegenkomt, wat het kost, en wat er in de praktijk misgaat. Dat deel hoort bij een abonnement.

Abonnement bekijkenInloggen

Uitgebreid

Leg een vel calqueerpapier over een foto van je voorgevel en trek alleen de lijnen over die je van de overkant van de straat ziet. Een lijn op de hoogte van de vensterbanken. Een band boven de ramen van de begane grond. De gootlijst. De twee muurdammen links en rechts van de voordeur. Wat je dan op papier hebt, is de geleding van je gevel: het raster van horizontale en verticale lijnen dat een vlak van twintig m² baksteen tot iets leesbaars maakt.

Het woord komt uit de architectuurbeschrijving. Een gebouw heeft leden, zoals een lichaam: delen die van elkaar te onderscheiden zijn en samen een geheel vormen. Geleding is hoe die delen zijn aangegeven. Soms met veel nadruk, zoals bij een herenhuis uit 1890 met een natuurstenen plint, banden van gele steen en een zware kroonlijst. Soms nauwelijks, zoals bij een vlakke gevel uit de jaren zestig waar alleen de vloerranden en de raamstroken het vlak verdelen.

Er zijn twee richtingen. Horizontale geleding stapelt: onderaan een plint, daarboven een of meer verdiepingen, bovenaan een beëindiging. Waterlijsten, banden, een rij rollagen of een overstek markeren de overgangen. Het gebouw ligt daardoor breed en rustig. Verticale geleding zet naast elkaar: de gevel is in vakken verdeeld door uitspringende muurdammen, pilasters, erkers, een iets vooruitstekend middendeel of gewoon door een strakke rij ramen boven elkaar. Het gebouw rijst daardoor op. De meeste gevels hebben beide, en het karakter zit in welke van de twee de overhand heeft.

Het woord wordt ook op de bouwmassa toegepast. Een groot gebouw dat in kleinere volumes is opgedeeld, met sprongen in de rooilijn of in de hoogte, heet geleed. Een rij woningen waarvan elk huis afleesbaar is, heeft een andere geleding dan een blok met één doorlopende gevel.

Voor een eigenaar is geleding geen woord om indruk mee te maken maar een woord om te herkennen. Het staat in de omschrijving van een monument, in het advies van de gemeente over een bouwplan, in de beleidsregels over het uiterlijk van bouwwerken en in de toelichting van een architect. Als een aanvraag voor een dakopbouw terugkomt met de opmerking dat het plan de geleding van de gevel verstoort, dan staat er: wat je toevoegt, past niet in het raster van lijnen dat er al is.

En het is praktisch. Bijna elke ingreep aan de buitenkant raakt de geleding. Buitengevelisolatie dekt lijsten en banden af. Nieuwe kozijnen met een andere indeling verschuiven de lijnen. Een rolluikkast, een zonnescherm of een airco-unit zet een nieuw element in een bestaand vak. Wie de geleding van zijn gevel kent, kan zulke ingrepen zo plaatsen dat ze erbij horen.

Hielp dit?

We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.

Verder bij dit onderwerp

Wat hier al staat over dezelfde thema's en bouwdelen. Deze lijst wordt niet samengesteld maar afgeleid: hij volgt de onderwerpen die aan dit document hangen.