Naar de inhoud

Dit is een bètaversie van Builddocs. Je kunt alles bekijken, maar aanmelden en een abonnement afsluiten kan nog niet.

Begrip

Gebrandschilderd glas

Onderwerp Werk

Ook: Gebrandschilderd glas · brandschilderwerk · brandschildering · gebrandschilderd raam · gebrandschilderd glas-in-lood · glasschilderkunst

In het kort

Gebrandschilderd glas is glas waarop een voorstelling is geschilderd met glasverf die daarna in een oven bij ongeveer zeshonderd graden in het oppervlak is gebrand. Gezichten, plooien, letters en ornamenten in een raam zijn zo gemaakt. Meestal zijn de beschilderde stukken met lood tot een paneel samengevoegd.

In andere talen

Engels
Stained glass (painted and fired)
Duits
Glasmalerei
Frans
Vitrail peint
Portugees
Vitral pintado
Italiaans
Vetrata dipinta

Er staat meer over gebrandschilderd glas

Hoe het werkt, welke soorten er zijn, waar je het tegenkomt, wat het kost, en wat er in de praktijk misgaat. Dat deel hoort bij een abonnement.

Abonnement bekijkenInloggen

Uitgebreid

Boven de voordeur van een huis uit 1925 zit een bovenlicht met in het midden een ovaal: een zeilschip, een bloemenmand of een jaartal, in bruine lijnen met wat geel. Dat middenstuk is gebrandschilderd. De gekleurde stroken eromheen zijn dat niet; die zijn gesneden uit glas dat in de massa gekleurd is. Het verschil is eenvoudig te zien als je weet waar je op moet letten. Bij gekleurd glas eindigt elke kleur bij een loodlijn. Bij geschilderd glas staat er een tekening binnen één stuk glas.

De techniek is oud en in de kern niet veranderd. De glazenier schildert met een verf van fijngemalen glas met een laag smeltpunt, gemengd met metaaloxiden. In de oven smelt dat poeder en hecht het zich aan het oppervlak van de ruit. Na het branden is de schildering een deel van het glas geworden. Zij spoelt er niet af en verbleekt niet in de zon.

Er zijn drie soorten glasverf, die na elkaar in gebruik kwamen. De oudste is de bruinzwarte verf voor contouren en schaduwen, grisaille genoemd. Daarmee is van dun en doorschijnend tot dekkend zwart te werken. De tweede is zilvergeel: een zilververbinding die het glas zelf geel kleurt, van citroen tot amber. De derde zijn de emailverven in allerlei kleuren, waarmee op één stuk blank glas een veelkleurige voorstelling kan worden gemaakt zonder dat er lood tussen de kleuren nodig is.

Je vindt gebrandschilderd glas in kerken, raadhuizen, scholen en stations, en in gewone woonhuizen vaker dan mensen denken. In huizen van grofweg 1880 tot 1940 zit het in bovenlichten, in het raam van het trappenhuis, in tochtdeuren en in erkers. Meestal bescheiden: een medaillon, een rand met een bloemmotief, een wapen. In boerderijen en oude stadshuizen komen kleine beschilderde ruitjes voor die bij een bruiloft of een nieuw huis werden geschonken.

Dat de schildering is ingebrand, betekent niet dat zij onverwoestbaar is. Is de verf te koud of te kort gebrand, of zat er te weinig smeltend glas in, dan laat zij na tientallen jaren los. Condens is de grootste vijand, en de schildering zit vrijwel altijd aan de binnenzijde, precies waar condens ontstaat. Een verkeerde schoonmaakbeurt kan in een middag wegnemen wat een eeuw heeft gezeten.

Daarom is het belangrijk te weten of je het hebt. Een raam met alleen gekleurd glas kun je met beleid zelf schoonhouden. Een raam met brandschilderwerk behandel je als een schilderij: je kijkt, je meet de schade en je laat het werk over aan iemand die het vak kent.

Hielp dit?

We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.

Onderwerpen

Verder bij dit onderwerp

Wat hier al staat over dezelfde thema's en bouwdelen. Deze lijst wordt niet samengesteld maar afgeleid: hij volgt de onderwerpen die aan dit document hangen.