Begrippen

G

• GalerijvloerPremium · ook: Galerijvloer, galerijplaat, galerijplaten, galerijdek, de galerij

  Een galerijvloer is de betonnen vloer van de open buitengang waarlangs de woningen van een galerijflat bereikbaar zijn. Zij draagt de bewoners, de regen en de dooizout, en is bij veel flats uit de jaren vijftig tot zeventig een uitkragende plaat die aan één kant in de constructie is ingeklemd.

• GalerijwoningPremium · ook: Galerijwoning, galerijflat, portieketagewoning met galerij, corridorwoning

  Een galerijwoning is een appartement dat wordt ontsloten door een open buitengang langs de gevel. Die galerij is bouwkundig het bepalende onderdeel, en bij flats van vóór ongeveer 1975 is hij ook een veiligheidskwestie: veel galerijvloeren zijn uitkragende betonplaten die zonder onderbreking doorlopen tot in de woningvloer. Na het bezwijken van een galerijvloer in Leeuwarden in 2011 geldt voor dit soort vloeren een onderzoeksplicht — en dezelfde doorlopende plaat is meteen de koudebrug die de woning moeilijk te verduurzamen maakt.

• GalvaniserenPremium · ook: Galvaniseren, verzinken, gegalvaniseerd, verzinkt

  Galvaniseren is het aanbrengen van een zinklaag op staal om roest tegen te gaan. Het zink beschermt op twee manieren: het sluit het staal af van lucht en water, en het lost bij een beschadiging zelf op in plaats van het staal. Dat laatste maakt de behandeling zo betrouwbaar.

• GaragedeurPremium · ook: Garagedeur, garagepoort

  Een garagedeur is de grote afsluiting in de gevel van een garage waar de auto doorheen gaat. De gangbare typen zijn de kanteldeur, de sectionaaldeur en de roldeur, met of zonder elektrische aandrijving. Het type bepaalt hoeveel ruimte de deur inneemt en hoe goed hij isoleert en afdicht.

• GasbranderPremium · ook: Gasbrander, brandertje, soldeerbrander, dakdekkersbrander, onkruidbrander

  Een gasbrander is een gereedschap dat een open vlam produceert met gas uit een fles of een patroon. Hij wordt gebruikt voor het branden van dakbedekking, voor solderen, voor het losbranden van verf en voor onkruidbestrijding. Het is een van de weinige stukken gereedschap waarmee je binnen een minuut een gebouwbrand kunt veroorzaken.

• GasflesPremium · ook: Gasfles, propaanfles, butaanfles, gasbutaan, lpg-fles, campinggas

  Een gasfles is een drukvat met vloeibaar propaan of butaan voor gebruik waar geen gasaansluiting is. Er is één eigenschap die alle veiligheidsregels verklaart: propaan en butaan zijn zwaarder dan lucht. Bij een lek zakt het gas naar de vloer en blijft het daar hangen — het verdwijnt niet vanzelf en het ventileert niet weg via een raam bovenin. Dat is de reden dat een gasfles niet in een kelder, een souterrain, een kruipruimte of een schip onder dek hoort.

• GaslekPremium · ook: Gaslek, gasstoring, gaslucht, ontsnappend gas

  Een gaslek is het ontsnappen van gas uit een leiding, een toestel of een aansluiting. Dat je het ruikt, is geen eigenschap van het gas maar een toevoeging. Aardgas is van zichzelf reukloos; er wordt een geurstof aan toegevoegd zodat een lek wordt opgemerkt. Precies daarom is het gevaarlijkste lek het lek dat je niet ruikt: buiten, in een kruipruimte, of onder de grond. En de handelingsvolgorde bij gaslucht wijkt af van wat mensen instinctief doen — een schakelaar omzetten of aanbellen is een vonk, en dat is de ontbrekende schakel.

• GasslangPremium · ook: Gasslang, gasleidingslang, aansluitslang, gasaansluitslang, gasdrukslang

  Een gasslang is de flexibele verbinding tussen de gaskraan en een gastoestel, zoals een fornuis of een terrasverwarmer. Er is één ding dat je van dit onderwerp moet onthouden: een gasslang heeft een houdbaarheidsdatum, en die staat erop gedrukt. Rubber veroudert, wordt hard en scheurt, en een gaslek in een woning is een explosie- en vergiftigingsrisico. Vervangen kost tien tot veertig euro en het gebeurt in vrijwel geen enkel huishouden op tijd.

• GatenzaagPremium · ook: Gatenzaag, klokboor, kroonzaag, gatzaag

  Een gatenzaag is een cilindrisch zaagblad met tanden aan de rand, dat in een boormachine wordt gespannen en een rond gat zaagt. Hij haalt alleen de rand weg en laat een schijf staan — dat is waarom hij zoveel sneller is dan een boor van dezelfde maat. En het is meteen het punt waar het misgaat: die schijf blijft klem zitten in de zaag, en er moet een gat in de zijkant zitten om hem eruit te krijgen.

• Gehard glasPremium · ook: Gehard glas, veiligheidsglas, thermisch voorgespannen glas, ESG

  Gehard glas is glas dat door snelle afkoeling onder inwendige spanning is gebracht, waardoor het vier tot vijf keer sterker is dan gewoon glas. Het breekt in stompe korrels in plaats van scherven, en het is na het harden niet meer te bewerken.

• GehoorbeschermingPremium · ook: Gehoorbescherming, oorkappen, oordoppen, otoplastieken

  Gehoorbescherming zijn oorkappen of oordoppen die het geluidsniveau bij het oor verlagen, zodat blijvende gehoorschade wordt voorkomen. Gehoorschade is onomkeerbaar en sluipend: er is geen pijn, geen wond en geen herstel. Boven ongeveer tachtig decibel begint het risico, en dat niveau haalt een gewone slijptol, boorhamer of cirkelzaag ruimschoots.

• GeiserPremium · ook: Gasgeiser, doorstroomgeiser

  Een geiser is een gastoestel dat water verwarmt op het moment dat er wordt getapt. Er is geen voorraadvat: het water stroomt langs een warmtewisselaar die door een gasbrander wordt verhit. Oude geisers zonder afvoer van rookgassen naar buiten zijn een bekende oorzaak van koolmonoxidevergiftiging en worden actief uitgefaseerd.

• Gelaagd glasPremium · ook: Letselwerend glas, veiligheidsglas

  Gelaagd glas bestaat uit twee of meer glasplaten met een taaie kunststoffolie ertussen. Breekt het glas, dan blijven de scherven aan de folie plakken. Daarom wordt het toegepast op plekken waar iemand doorheen kan vallen.

• GelijkwaardigheidPremium · ook: Gelijkwaardigheid, gelijkwaardige oplossing, gelijkwaardigheidsbeginsel

  Gelijkwaardigheid is het beginsel dat je van een voorgeschreven oplossing mag afwijken, mits je aantoont dat jouw oplossing minstens even goed presteert. Het is het nuttigste stuk gereedschap in de bouwregels en het minst bekende bij particulieren. De regels schrijven prestaties voor, geen oplossingen — en waar ze wel een concrete oplossing noemen, is dat een aangewezen weg en geen verplichte. Dat is precies wat een monument, een oude woning met een te steile trap of een appartement met een onmogelijke vluchtroute vooruithelpt: niet "het mag niet", maar "toon aan dat het even veilig is". Met één kanttekening die het beeld compleet maakt: de bewijslast ligt volledig bij de aanvrager, en die onderbouwing is vakwerk. Een verwijzing naar "dit doen we altijd zo" is geen gelijkwaardigheid.

• GereedschapPremium · ook: Gereedschap, werktuig, apparatuur, uitrusting

  Gereedschap is het geheel aan werktuigen waarmee bouw- en klusarbeid wordt uitgevoerd. Wie gereedschap koopt, kiest een machine, en de uitkomst hangt aan iets anders. Het snijdende deel, de geleiding en de opspanning bepalen het resultaat, niet het merk op de behuizing. Een goedkope cirkelzaag met een scherp blad en een geleiderail zaagt rechter dan een dure met een bot blad uit de hand. Een boormachine is zo goed als de boor erin. Een schuurmachine is zo goed als het papier en de afzuiging. Dat is de reden dat vakmensen zuinig zijn op bladen, beitels en boren en betrekkelijk onverschillig over de machine eromheen.

• Gevaarlijke stoffenPremium · ook: Gevaarlijke stoffen, schadelijke stoffen, gevaarlijke producten

  Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die bij gebruik of vrijkomen schade aan mens of milieu kunnen veroorzaken. De categorie roept beelden op van vaten en waarschuwingsborden, en in een woning ligt het anders. De stoffen die in de bouw en bij het klussen de meeste schade veroorzaken, komen niet uit een fles maar ontstaan tijdens het werk: kwartsstof bij zagen, looddamp bij afbranden, asbestvezels bij slopen, koolmonoxide bij verbranden. Ze hebben geen etiket en geen pictogram, want ze zaten niet in een verpakking. Dat verklaart waarom de aandacht bijna altijd naar het blik met het doodskopje gaat en zelden naar de klus die het gevaar zelf produceert.

• GevelpanPremium · ook: Gevelpan, eindpan, randpan, ortgangpan, zijpan

  De gevelpan is de pan met een omgezette rand die het dakvlak aan de zijkant afsluit, langs de gevel of de topgevel. Bij storm bepaalt deze rij mede of het dak blijft liggen. De gevelrand is de plek waar de wind onder het dakvlak grijpt: langs een dakrand ontstaat onderdruk die pannen optilt, en de kracht daar is een veelvoud van die midden op het dakvlak. Een gevelpan die alleen op zijn gewicht ligt, is bij een najaarsstorm de eerste die vertrekt — en het is meteen de gevaarlijkste, want hij valt naar beneden langs de gevel.

• GewelfPremium · ook: Gewelf, welfsel, gemetselde overkapping

  Een gewelf is een gebogen constructie van metselwerk of beton die een ruimte overkapt en de belasting via druk naar de steunpunten brengt. Het bijzondere is dat metselwerk vrijwel geen trek kan opnemen maar uitstekend druk. Een gewelf buigt die belasting zodanig om dat er alleen nog druk overblijft. Daardoor kon men eeuwenlang grote ruimten overspannen met een materiaal dat op zichzelf niets kan dragen zodra je het buigt — en daardoor is een gewelf ook onmiddellijk kwetsbaar zodra de steunpunten wijken.

• GipsplaatzaagPremium · ook: Gipsplaatzaag, gipskartonzaag, steekzaag, spitszaag, muizenrug

  Een gipsplaatzaag is een korte handzaag met een spitse punt en grove tanden, waarmee je rechtstreeks in een gipsplaat kunt insteken. Hij is een van de goedkoopste gereedschappen die er zijn en hij lost het probleem op waar elektrische zagen op stuklopen: een uitsparing maken in een plaat die al aan de wand hangt, zonder de leidingen erachter te raken.

• GlasPremium · ook: Beglazing, ruit

  Glas in een woning zit in ramen, deuren en soms in wanden. Het bepaalt hoeveel daglicht binnenkomt en hoeveel warmte er verloren gaat. Bij isolatieglas zitten twee of drie ruiten met een gasgevulde spouw ertussen.

• GlasdeurPremium · ook: Glasdeur, glazen deur, volglazen deur

  Een glasdeur is een binnendeur die volledig uit gehard veiligheidsglas bestaat, doorgaans acht tot tien millimeter dik. Alle boringen en uitsparingen worden vóór het harden gemaakt; achteraf is er niets meer aan te bewerken.

• GlaslatPremium · ook: Glaslat, glaslijst, beglazingslat, parclose, ruitlat

  Een glaslat is de smalle lat die een ruit in de sponning van een kozijn of een raam vasthoudt. Hij lijkt een afwerking en hij is een onderdeel van de waterkering. Bij vrijwel elk houtrot in een kozijn loopt het spoor via de glaslat: daar komt water in de sponning, daar blijft het staan, en van daaruit trekt het de onderdorpel in.

• Glassnijder · ook: Glassnijder, glasmes, glassnijmes

  Een glassnijder is een handgereedschap waarmee je een dunne groef in het oppervlak van glas trekt. Langs die groef breek je het glas daarna in twee stukken. Het gereedschap snijdt dus niets door. Het maakt een verzwakking waarlangs het glas zelf breekt.

• GlaszetterPremium · ook: Glaszetter, glazenmaker, glazenzetter, glasspecialist

  Een glaszetter plaatst glas in kozijnen en zorgt dat het waterdicht en spanningsvrij blijft zitten. Het vak zit in iets wat je na afloop niet ziet. Glas hoort nooit rechtstreeks op het kozijn te rusten: het staat op beglazingsblokjes, met ruimte rondom, zodat het kozijn kan werken zonder het glas te belasten. Hout zet uit en krimpt, een raam vervormt licht bij het openen, en glas verdraagt geen puntbelasting. Staat het glas met een hoek op de sponningbodem, dan komt er vroeg of laat een spanningsbarst — een scheur die vanuit de rand ontstaat zonder dat er iemand tegenaan is gekomen.

• GrendelPremium · ook: Grendel, schuifgrendel, kantschuif, espagnolet, knevel, sluitpen

  Een grendel is een met de hand te bedienen pen of staaf die een deur of raam vastzet in het kozijn of tegen een tweede vleugel. Hij is het simpelste sluitmiddel dat er bestaat — en juist daarom zit hij op de plekken waar het ertoe doet: op dubbele deuren, tuindeuren, schuurdeuren en luiken. Bij een dubbele deur bepaalt de kantschuif in de passieve vleugel of de hele deur vastzit, en een kantschuif die maar half grijpt is de reden dat zulke deuren met één trap opengaan.

• GriptangPremium · ook: Griptang, klemtang, zelfklemtang, bankschroeftang

  Een griptang is een tang die je op maat instelt en die daarna met een kniehefboom vastklikt, zodat hij het werkstuk vasthoudt zonder dat je de greep hoeft dicht te knijpen. Daarmee is het geen tang maar een verplaatsbare bankschroef. Je hebt je handen vrij, de klemkracht blijft constant, en dat is precies wat je nodig hebt bij lassen, lijmen, boren en het losdraaien van een moer waarvan de hoeken weg zijn.

• GroepenkastPremium · ook: Verdeelinrichting, zekeringkast, stoppenkast

  De groepenkast verdeelt de elektriciteit in de woning over afzonderlijke groepen en beveiligt elke groep afzonderlijk. Hij zit in de meterkast, direct achter de kilowattuurmeter.

• GrondkeringPremium · ook: Grondkering, keerwand, keermuur, kerende constructie

  Een grondkering is een constructie die een hoogteverschil in het terrein vasthoudt en voorkomt dat de grond eraf zakt. Het is een van de weinige tuinconstructies waarbij een verkeerde inschatting tot bezwijken leidt. Grond weegt ongeveer achttienhonderd kilo per kubieke meter en duwt zijdelings met een kracht die met de hoogte kwadratisch toeneemt. Een keermuurtje van veertig centimeter is een stapelklus; dezelfde muur van anderhalve meter is een constructie die berekend moet worden.

• GrondleidingPremium · ook: Grondleiding, ondergrondse leiding, kabels en leidingen, nutsleiding, huisaansluiting

  Een grondleiding is een kabel of leiding die onder de grond loopt: gas, water, elektra, riool, data of stadsverwarming. Er is één regel die alles bepaalt: doe vóór elk graafwerk een graafmelding. Dat is geen formaliteit maar een wettelijke verplichting, ook voor een particulier die een boom plant of een paal zet. Een geraakte gasleiding is levensgevaarlijk, een geraakte stroomkabel eveneens, en de schade aan een datakabel of een hoofdleiding komt voor rekening van wie heeft gegraven.

• GrondverzetPremium · ook: Grondverzet, grondwerk, graafwerk

  Grondverzet is al het werk waarbij grond wordt ontgraven, verplaatst, aangevuld, verdicht of afgevoerd. Het staat als aparte post in offertes voor een uitbouw, een oprit, een tuin of funderingswerk. De prijs hangt niet alleen af van de hoeveelheid maar vooral van de kwaliteit van de grond, want die bepaalt wat ermee mag gebeuren.

• GutsPremium · ook: Guts, holbeitel, gutsbeitel, holle beitel

  Een guts is een beitel met een holle in plaats van een vlakke snede, waarmee je hout uitholt, ronde vormen steekt en op de draaibank materiaal wegneemt. De holte is niet alleen een vorm maar een functie: een holle snede snijdt in het midden dieper dan aan de randen en loopt daardoor niet vast in het hout zoals een vlakke beitel dat doet.