Begrippen

H

• Haakse slijperPremium · ook: Haakse slijper, flexmachine, slijptol

  Een haakse slijper is een machine met een snel draaiende schijf, gebruikt om te slijpen, te snijden en te schuren in steen, metaal en tegels. Het is tegelijk het gevaarlijkste elektrische handgereedschap in de bouw: de schijf draait met hoge snelheid en een terugslag of een brekende schijf leidt tot ernstig letsel.

• HakbeitelPremium · ook: Hakbeitel, koudbeitel, steenbeitel, breekbeitel, burijn

  Een hakbeitel is een massieve stalen beitel met een geharde, korte snede, bedoeld om met een zware hamer steen, beton, metselwerk of metaal te bewerken. Waar een houtbeitel snijdt, splijt een hakbeitel. Hij werkt door een schokgolf in het materiaal te zetten, en dat betekent dat de slagrichting en het aanzetpunt het resultaat bepalen — niet de kracht van de slag.

• HalfsteensmuurPremium · ook: Halfsteensmuur, halfsteensverband bij het verband, buitenblad bij een spouwmuur.

  Een halfsteensmuur is een muur van één steen dik, gemeten over de breedte van de steen. Bij waalformaat is dat ongeveer honderd millimeter. Het is de standaarddikte van het buitenblad van een spouwmuur en van veel binnenwanden. De muur is niet dragend tenzij hij daarvoor is berekend, en dat is een misverstand met gevolgen.

• HalogeenlampPremium · ook: Halogeenlamp, halogeenspot, halogeenverlichting, wolfraam-halogeenlamp

  Een halogeenlamp is een gloeilamp met halogeengas, die feller en langer brandt dan een gewone gloeilamp. Hij is grotendeels uitgefaseerd door Europese energie-eisen en je komt hem nog volop tegen in bestaande woningen. Twee dingen zijn daarbij van belang: een halogeenlamp wordt zeer heet — een inbouwspot bereikt temperaturen waarbij hout en isolatie kunnen ontleden of ontbranden — en vervangen door led scheelt aanzienlijk in verbruik, mits je op de transformator en de dimmer let.

• HamerPremium · ook: Klauwhamer voor de timmerhamer met splijtklauw, moker voor de zware variant, rubber hamer voor slaan zonder beschadiging.

  Een hamer bestaat uit een kop en een steel en brengt kracht over door massa en snelheid. De juiste hamer voor de klus is bijna altijd een kwestie van het juiste gewicht: te licht kost slagen, te zwaar kost controle.

• HandgereedschapPremium · ook: Handgereedschap, handwerktuig, niet-aangedreven gereedschap

  Handgereedschap is gereedschap zonder motor, dat op spierkracht wordt bediend. Het is de enige categorie waarin oud gereedschap de betere keuze kan zijn. Een goede beitel, schaaf of zaag van vijftig jaar geleden werkt na een scherpbeurt beter dan de meeste nieuwe, en hij gaat nog een generatie mee — terwijl elektrisch gereedschap veroudert en op enig moment onreparabel is. Dat verklaart waarom vakmensen hun handgereedschap onderhouden en doorgeven. En het verklaart de belangrijkste vaardigheid in deze categorie: scherp houden. Een botte beitel vraagt kracht, en kracht is precies waar het gereedschap uitschiet.

• HandzaagPremium · ook: Handzaag, zaag, schulpzaag, afkortzaag, Japanse zaag

  Een handzaag is een zaag die met de hand wordt bediend, met tanden die het materiaal wegsnijden. Ondanks alle machines blijft de handzaag onmisbaar voor precisiewerk, voor kleine sneden en voor plekken waar een machine niet bij kan. De tandvorm en de tandafstand bepalen waarvoor hij geschikt is.

• HanebalkPremium · ook: Hanenbalk, hanebalk

  De hanebalk is de horizontale balk die twee spantpoten met elkaar verbindt, hoger dan de voet van het spant. Hij houdt de spantpoten bij elkaar en voorkomt dat het dak de muren naar buiten drukt. Voor bewoners is hij vooral bekend als de balk die op zolder op hoofdhoogte hangt en die het gebruik van de ruimte bepaalt.

• HanenbalkPremium · ook: Hanenbalk, haanhout, kehlbalk, collar, koppelbalk, dwarsbalk

  Een hanenbalk is de horizontale balk die twee tegenover elkaar staande dakvlakken op enige hoogte met elkaar verbindt. Hij zit vrijwel altijd precies daar waar je hem niet wilt hebben: op ooghoogte op de zolder, midden in de ruimte die je wilt gebruiken. En hij is er om één reden — hij houdt de twee dakvlakken tegen elkaar — die je niet ziet en die pas blijkt als hij weg is.

• Hang- en sluitwerkPremium · ook: Beslag, deurbeslag, raambeslag

  Hang- en sluitwerk is het geheel van scharnieren, sloten, cilinders, krukken en grendels waarmee deuren en ramen hangen, bewegen en sluiten. Het bepaalt in hoge mate de inbraakwerendheid van een woning.

• Hardsoldeer · ook: Hardsoldeer, hardsoldeerstaaf

  Hardsoldeer is soldeermateriaal dat pas boven ongeveer 450 graden smelt. Je brengt het met een brander in een verhitte verbinding, waar het door capillaire werking tussen de delen trekt. De verbinding wordt daardoor sterker en hittebestendiger dan met zachtsoldeer. Voor gasleidingen en voor leidingen met een hoge temperatuur is het de aangewezen methode.

• HardsteenPremium · ook: Hardsteen, Belgisch hardsteen, blauwe hardsteen, arduin, petit granit, pierre bleue

  Hardsteen is een dichte, blauwgrijze kalksteen met zichtbare fossielresten, veel gebruikt voor dorpels, plinten, treden, vensterbanken en gevelbekleding. Het is de natuursteen van de Nederlandse en Belgische bouwtraditie: hard genoeg om te belopen, dicht genoeg om water te weerstaan, en zacht genoeg om te bewerken. Dat evenwicht verklaart waarom hij al eeuwen op precies die plekken zit waar steen wordt getest — de onderdorpel, de stoep, de traptrede.

• HardwasoliePremium · ook: Hardwasolie, hardwax olie, olie-wasafwerking

  Hardwasolie is een afwerking voor houten vloeren en meubels die in het hout trekt en daar uithardt, met een waslaag aan het oppervlak. De keuze tussen olie en lak wordt gemaakt op uiterlijk, en het verschil dat er werkelijk toe doet is een ander. Lak beschermt op het hout, hardwasolie beschermt in het hout — en dat bepaalt hoe je een beschadiging herstelt. Een kras door een laklaag betekent de hele vloer of het hele vlak opnieuw schuren en lakken, omdat een plaatselijke reparatie altijd zichtbaar blijft. Een kras in een geoliede vloer schuur je plaatselijk bij en olie je na; de overgang verdwijnt. Wie kinderen, honden of een verhuizing in het vooruitzicht heeft, weegt dat zwaarder dan de glansgraad.

• HechtgebondenPremium · ook: Hechtgebonden, vastgebonden, gebonden

  Hechtgebonden betekent dat de asbestvezels stevig vastzitten in een dragend materiaal, meestal cement. Zolang je het materiaal niet breekt, boort of schuurt, komen er nauwelijks vezels vrij. Het tegenovergestelde is niet-hechtgebonden materiaal, waarin de vezels los zitten en bij de minste beweging vrijkomen.

• Hechtgebonden asbestPremium · ook: Vastgebonden asbest · niet-brokkelig asbest

  Hechtgebonden asbest is asbest waarvan de vezels vastzitten in een dragend materiaal, meestal cement of lijm. Zolang het materiaal gaaf is, komen er nauwelijks vezels vrij. Bij niet-hechtgebonden asbest zitten de vezels los en komen ze bij de minste aanraking vrij. Dat onderscheid bepaalt vrijwel alle regels rond asbest.

• HefschuifdeurPremium · ook: Hefschuifdeur, hefschuifpui, HS-deur, lift-slide

  Een hefschuifdeur is een grote schuifdeur die bij het openen eerst enkele millimeters omhoog wordt getild en daarna over een rail rolt. Dat heffen is het hele idee. In gesloten stand zakt het paneel op de dichtingen en drukt het met zijn eigen gewicht aan — daardoor sluit hij luchtdicht en waterdicht. Bij het bedienen komt hij los van die dichtingen en rolt hij op wielen, zodat een paneel van driehonderd kilo met één hand te verschuiven is.

• HeienPremium · ook: Heien, heiwerk, palen slaan, funderen op palen, rammen

  Heien is het de grond in slaan van palen tot een draagkrachtige laag. De schade van heien ontstaat zelden bij de paal. Trillingen planten zich door de grond voort en veroorzaken zetting en scheuren bij omliggende panden — vaak op tientallen meters afstand. Dat is de reden dat er vóór aanvang een vooropname hoort te zijn: een vastlegging van de bestaande scheuren bij de buren, zodat later valt vast te stellen wat er nieuw bij is gekomen. Wie die opname mist, staat achteraf met lege handen.

• HekwerkPremium · ook: Hekwerk, hek, omheining, afrastering, spijlenhek, gaashekwerk

  Een hekwerk is een open afscheiding van staanders met spijlen, gaas of panelen ertussen. Twee vragen bepalen of een hek staat waar je wilt en of het mag blijven staan, en ze worden allebei achteraf gesteld. Wat is de hoogte, en waar ligt de erfgrens? De hoogte bepaalt of het vergunningvrij is, en dat verschilt vóór en achter de voorgevelrooilijn. De erfgrens bepaalt van wie het hek is: precies op de grens kan het mandelig worden — gemeenschappelijk eigendom van beide buren, met gedeelde kosten en onderhoudsplicht. Een halve meter binnen je eigen grens plaatsen is een keuze met een heel ander gevolg.

• HeteluchtpistoolPremium · ook: Heteluchtpistool, verfafbrander, hetelucht­blazer, afbrandpistool, heatgun

  Een heteluchtpistool blaast lucht van 50 tot ruim 650 graden, waarmee je verf zacht maakt, krimpkous krimpt, kunststof vervormt en bevroren onderdelen ontdooit. Het is een van de weinige elektrische gereedschappen zonder bewegend deel dat je kan raken, en juist daardoor wordt het onderschat. De luchtstroom is heet genoeg om binnen seconden hout te doen ontbranden en om een derdegraads brandwond te geven zonder dat je iets aanraakt.

• HijsbalkPremium · ook: Hijsbalk, hijsbalkje, takelbalk, hijsblok

  Een hijsbalk is de uitstekende balk in de top van een gevel waaraan een takel wordt gehangen om goederen naar boven te hijsen. Hij ziet eruit als een voorziening die klaarstaat voor gebruik, en dat is precies de aanname die je niet moet maken. Een hijsbalk in een oud pand is meestal nooit doorgerekend en zijn verankering is na eeuwen onbekend. Het hout kan van binnenuit zijn aangetast, de inklemming in het metselwerk kan zijn verzwakt door voegwerkherstel of door een vervangen balklaag, en er is zelden een geregistreerde belastbaarheid. Voor een bank van tachtig kilo aan een touw is dat een reëel risico, en het is de reden dat verhuizers in de praktijk vrijwel altijd een verhuislift gebruiken en de balk laten hangen.

• Hoekijzer · ook: Hoekijzer, hoeklijn, hoekstaal, L-profiel

  Een hoekijzer is een staven profiel met een doorsnede in de vorm van een L. Je gebruikt het om een hoek te versterken, om een rand te beschermen of om er iets op te leggen of aan vast te zetten.

• HoekkeperPremium · ook: Hoekkeper, keper, graat, hoekkeperspant, hoekspant

  Een hoekkeper is de opgaande hoeklijn waar twee dakvlakken elkaar in een bolle hoek raken. Voor de dakdekker is het de duurste lijn van het dak, en de reden daarvoor is meetkundig. Langs een hoekkeper eindigt elke panrij schuin, dus elke pan aan die lijn moet op maat worden gesneden — pan voor pan, over de hele lengte. Daar komt bij dat de afwerking van de keper dezelfde kwetsbaarheid heeft als de nok: ligt hij in specie, dan scheurt die en laat hij los. Een schilddak is daarmee mooier dan een zadeldak, en merkbaar arbeidsintensiever.

• HogedrukspuitPremium · ook: Hogedrukspuit, hogedrukreiniger, waterstraalreiniger, karcher

  Een hogedrukspuit reinigt door water onder hoge druk op een oppervlak te spuiten. De druk op de doos is niet het getal dat telt, en dat verklaart zowel teleurstellende resultaten als aangerichte schade. De sproeihoek bepaalt wat er gebeurt: dezelfde machine reinigt met een brede waaier en snijdt met een naaldstraal. Een straal van nul graden gaat door voegwerk, door de leislag van dakpannen, door de steenhuid van natuursteen en door de huid van je hand. Het gereedschap is niet te krachtig; het staat verkeerd ingesteld.

• Hollandse panPremium · ook: Hollandse pan, holle pan, golfpan, S-pan

  De hollandse pan is de klassieke Nederlandse dakpan met een S-vormige doorsnede, waarbij de ene zijde over de buurpan valt. Zij is eeuwenlang de standaard geweest en zij bepaalt het beeld van de historische Nederlandse stad en het platteland. Modern zijn andere pannen gangbaarder, maar bij restauratie en bij beeldbepalende panden blijft de hollandse pan de keuze.

• HollewandplugPremium · ook: Hollewandplug, gipsplaatplug, hollewandbevestiging, tuimelplug, molly, paraplugplug

  Een hollewandplug is een bevestiging die zich achter een dunne plaat verankert in plaats van erin. Dat is het hele principe: gipsplaat, hout- of kunststofpaneel is te dun en te zacht om een schroef te dragen. Een hollewandplug grijpt achter de plaat en verdeelt de kracht over een groter oppervlak. Zijn draagkracht hangt daardoor niet af van de plug maar van de plaat en van hoe je hem belast — en dat verschil wordt vrijwel altijd over het hoofd gezien.

• HoofdkraanPremium · ook: Hoofdkraan, hoofdafsluiter, hoofdstopkraan, waterhoofdkraan

  De hoofdkraan is de afsluiter waarmee de watertoevoer naar de hele woning wordt gesloten, doorgaans direct achter de watermeter. Het is het enige onderdeel in dit hele onderwerp waarvan de waarde niet in techniek maar in kennis zit: weet je waar hij zit en draait hij nog? Bij een gesprongen leiding telt elke minuut, en wie dan moet gaan zoeken, is een vloer verder.

• HoofdschakelaarPremium · ook: Hoofdschakelaar, hoofdafschakelaar, werkschakelaar

  De hoofdschakelaar is de schakelaar in de groepenkast waarmee je de hele installatie van je woning in een keer uitschakelt. Je gebruikt hem voordat je aan een groep gaat werken. Hij beveiligt niets, hij schakelt alleen. Alles wat voor de schakelaar zit, blijft onder spanning staan.

• HoogrendementsketelPremium · ook: Hoogrendementsketel, HR-ketel, HR-107-ketel, condenserende ketel, cv-ketel

  Een hoogrendementsketel is een cv-ketel die de waterdamp in de rookgassen laat condenseren en de daarbij vrijkomende warmte benut. Daardoor ligt het rendement hoger dan bij oudere ketels. De ketel haalt dat rendement alleen als hij daadwerkelijk condenseert, en dat gebeurt bij een lage retourtemperatuur. Wie zijn ketel op tachtig graden laat draaien, betaalt voor een HR-ketel en krijgt de prestatie van een oudere.

• HoutdraadboutPremium · ook: Houtdraadbout, kraagschroef, zeskantschroef, tirefond, coach screw

  Een houtdraadbout is een zware schroef met een grove houtdraad en een zeskante of vierkante kop, die met een steek- of dopsleutel wordt aangedraaid. Hij is bedoeld voor zware verbindingen in hout waar een gewone schroef tekortschiet en een doorgaande bout niet kan omdat je maar aan één zijde bij de constructie kunt. Dat maakt hem het bevestigingsmiddel voor pergola's, carports, balkbeugels, zware beslag en het bevestigen van hout aan metselwerk.

• HoutkachelPremium · ook: Houtkachel, inbouwhaard, vrijstaande kachel

  Een houtkachel is een gesloten toestel waarin blokken hout worden verbrand voor ruimteverwarming. Het rendement is aanzienlijk hoger dan van een open haard, en de emissie lager. Het is tegelijk het toestel waar de discussie over fijnstof en overlast zich op richt: houtstook is in dichtbebouwd gebied een substantiële bron van fijnstof en van klachten tussen buren.

• HoutstofPremium · ook: Houtstof, zaagsel, schuurstof, zaagstof, houtmeel, spaanders

  Houtstof is het fijne stof dat vrijkomt bij zagen, schuren, frezen, boren en schaven van hout en plaatmateriaal. De grove korrels vallen snel neer, maar de fijne deeltjes blijven lang in de lucht zweven en dringen diep in de longen door. Hardhoutstof staat te boek als kankerverwekkend; voor alle houtstof gelden grenswaarden op de werkplek.

• HoutverbindingPremium · ook: Houtverbinding, houtaansluiting, verbinding, assemblage

  Een houtverbinding is de manier waarop twee stukken hout aan elkaar worden gekoppeld, met de vorm van het hout zelf, met een bevestiger, of met beide. De verbinding is vrijwel altijd het zwakste punt van een houtconstructie. Een balk kan tonnen dragen; wat hem laat bezwijken is de plek waar hij ergens aan vastzit. Daarom draait dit onderwerp niet om het hout maar om de aansluiting, en daarom is de vraag bij elk ontwerp: hoeveel hout blijft er over op de plek waar je erin snijdt.