Begrippen

K

• KabelgootPremium · ook: Kabelgoot, kabelkanaal, leidinggoot, plintgoot

  Een kabelgoot is een profiel waarin kabels netjes en beschermd worden weggewerkt, opbouw op een wand, plafond of vloer, of ingebouwd in een plint. Zij is de oplossing wanneer inbouwen in de wand niet kan of niet loont: bij renovatie, bij monumenten, in een berging of in een technische ruimte.

• KalkpleisterPremium · ook: Kalkpleister, kalkstuc, kalkmortel voor pleisterwerk

  Kalkpleister is stucwerk op basis van kalk in plaats van gips of cement, dat dampopen blijft en daardoor vocht uit de muur laat ontsnappen. Op oud, massief metselwerk is dat de bepalende eigenschap. Gipsstuc op zo'n muur sluit het vocht op en komt binnen enkele jaren los; kalkpleister laat de muur ademen en gaat een mensenleven mee.

• KalksteenPremium · ook: Kalksteen, kalkzandsteen, travertin, Franse kalksteen, Belgische hardsteen

  Kalksteen is een natuursteen die grotendeels uit calciumcarbonaat bestaat, gevormd uit afzettingen van schelp- en skeletmateriaal. Uit die samenstelling volgt de belangrijkste praktische regel, en het is er een waar veel schade uit voortkomt. Calciumcarbonaat lost op in zuur. Vrijwel elk gevelreinigingsmiddel voor metselwerk is zuur, en één beurt daarvan op een kalkstenen dorpel, plint of vloer vreet de steenhuid weg. Wat daarna overblijft is ruwer, poreuzer en zuigt sneller water op — de steen is niet alleen dof, hij is ook kwetsbaarder geworden.

• KalkverfPremium · ook: Kalkverf, kalkwitsel, kaleien, limewash

  Kalkverf is een verf op basis van gebluste kalk die niet als een filmlaag op de ondergrond ligt maar er chemisch mee vergroeit, en die daardoor volledig dampopen blijft. Dat maakt hem de aangewezen afwerking op oud, vochtig of ademend metselwerk en op kalkpleister. Op een moderne, gesloten ondergrond werkt hij juist slecht: daar hecht hij niet en poedert hij af.

• KantrechtenPremium · ook: Kantrechten, kanten, vlakschaven, africhten

  Kantrechten is het recht en haaks maken van de zijkant van een plank of een plaat, zodat hij zuiver aansluit op een ander deel. Het is de eerste stap in vrijwel elk stuk houtbewerking: zonder een rechte, haakse referentiekant klopt er verderop niets meer. Bij een lijmverbinding tussen twee planken bepaalt de kantrechting of de naad dicht is.

• KeperverbandPremium · ook: Keperverband, visgraatverband, halfsteens keperverband, chevron

  Keperverband is een legpatroon waarbij elementen onder een hoek van negentig graden ten opzichte van elkaar worden gelegd, zodat een zigzagfiguur ontstaat. Het is een van de weinige patronen dat tegelijk mooi en constructief sterk is. Doordat elk element zijn buren van twee kanten klemt, verdeelt het de belasting in twee richtingen — en dat is de reden dat het al eeuwen in bestrating wordt gebruikt op plaatsen waar wordt gereden.

• KeramiekPremium · ook: Keramiek, keramische tegel, porselein

  Keramiek is gebakken klei. In de bouw gaat het vooral om keramische tegels, waarvan de eigenschappen sterk verschillen naar de baktemperatuur en de samenstelling. Het onderscheid tussen wandtegels en vloertegels, en tussen geglazuurd en volkeramisch, bepaalt waar een tegel geschikt voor is.

• Keramische buitentegelPremium · ook: Keramische buitentegel, keramiek buiten, porselein buitentegel, keramische terrastegel

  Een keramische buitentegel is een geperste en gebakken tegel van twintig millimeter dik, met een zeer lage wateropname en een hoge slijtvastheid. Zij is kleurvast, vlekongevoelig en vorstbestendig, en de fundering eronder bepaalt of zij vlak blijft liggen.

• Keramische tegelPremium · ook: Keramische tegel, keramiek, gres, porselein, gres porcellanato

  Een keramische tegel is een geperste en gebakken tegel van klei met kwarts en veldspaat, met een wateropname die het toepassingsgebied bepaalt. De wateropname en de slijtvastheidsklasse zijn de twee getallen waarop je kiest; de rest is smaak.

• KitPremium · ook: Kit, kitmassa, afdichtingskit, voegkit, sealant

  Kit is een pasteuze massa die je in een voeg spuit en die daarna uithardt tot een blijvend elastische afdichting. Het woord elastisch is de hele reden dat kit bestaat. Twee bouwdelen bewegen ten opzichte van elkaar — door temperatuur, door vocht, door zetting — en een starre vulling scheurt daar. Kit is geen vulmiddel maar een beweegbare afdichting, en vrijwel elke mislukte kitvoeg komt voort uit het negeren van dat verschil.

• KitnaadPremium · ook: Kitnaad, kitvoeg, kitrand, afdichtingsvoeg of elastische voeg

  Een kitnaad is een voeg tussen twee bouwdelen die is gevuld met een elastische kit. Hij dicht de naad af tegen water, lucht en vuil en kan meebewegen als de delen werken, bijvoorbeeld tussen bad en tegels, tussen aanrecht en wand of tussen glas en kozijn.

• KitpistoolPremium · ook: Kitpistool, kitspuit, silicone pistool

  Een kitpistool perst kit of lijm uit een koker of een foliezak. Het is eenvoudig gereedschap en het resultaat hangt vrijwel volledig af van de techniek en van de voorbereiding. Een strakke kitvoeg is een van de zichtbaarste onderdelen van afwerkwerk, en tegelijk het onderdeel waar amateurwerk direct opvalt.

• KlampPremium · ook: Klamp, klampje, klamplat

  Een klamp is een lat of strip die dwars over meerdere delen wordt bevestigd om die bij elkaar te houden en om werking tegen te gaan. Je ziet het bij klampdeuren, bij luiken en bij houten vloeren. In het metselwerk is een klamplaag een dunne laag stenen die tegen een bestaande wand wordt gezet.

• KlamplaagPremium · ook: Klamplaag, klampmuur, voorzetlaag

  Een klamplaag is een dunne laag metselwerk die tegen een bestaande wand wordt aangebracht, bestaande uit stenen op hun smalle kant of uit dunne strips. Het doel is een baksteenbeeld te geven aan een wand die niet van baksteen is, of een bestaande gevel te herstellen zonder de constructie te vervangen.

• KleefbandPremium · ook: Kleefband, plakband, tape, ducttape, schilderstape, luchtdichtingstape

  Kleefband is een drager met een kleeflaag, gebruikt om te bevestigen, af te plakken of af te dichten. Bij bouwtoepassingen wordt tape behandeld als iets wat altijd werkt, en dat is precies waar het misgaat. Een tape is niet sterker dan de ondergrond waarop hij plakt, en de lijm heeft een temperatuurbereik en een houdbaarheid. Stof, vocht, kou en uv-licht zijn de vier oorzaken van vrijwel elke losgelaten tape — en bij een luchtdichtingstape in een dakconstructie merk je dat pas jaren later, aan de condens.

• KlepraamPremium · ook: Klepraam, uitzetraam, bovenlicht met klep

  Een klepraam is een raam dat aan de onderzijde is scharnierend en aan de bovenzijde opent, of andersom: aan de bovenzijde scharnierend en aan de onderzijde uitzettend. Het wordt vooral gebruikt als ventilatievoorziening boven een groter raam of boven een deur, waar het lucht binnenlaat zonder dat er regen of inbraakrisico bijkomt.

• KloostersponningPremium · ook: Kloostersponning, groef, gleuf, sleuf

  Een kloostersponning is een groef in het vlak van een houten of stenen deel, omsloten aan drie zijden. Het onderscheid met een gewone sponning klinkt als een woordenkwestie en het bepaalt hoe je hem maakt. Een sponning ligt langs de rand en is aan twee zijden open; een kloostersponning ligt in het vlak en is aan drie zijden omsloten. Dat verschil betekent dat je een sponning met een schaaf of een frees langs de kant kunt aflopen, en een kloostersponning niet: die moet in het vlak worden uitgestoken of gefreesd, met een aanzet en een uitloop die je niet kunt wegwerken. Bij historisch werk is precies die uitloop het detail waaraan je de hand van de maker herkent.

• KoevoetPremium · ook: Koevoet, nagelklauw, gespleten hefboom, spijkertrekker

  Een koevoet is een gebogen stalen hefboom met aan één of beide einden een gespleten klauw, waarmee je spijkers trekt en houtdelen van elkaar licht. De hele werking zit in de hefboom en het steunpunt. De kracht die je met de hand op de lange arm zet, wordt bij de klauw tientallen malen vermenigvuldigd. Dat maakt het gereedschap effectief en tegelijk de belangrijkste bron van schade: die kracht komt ook terecht op het hout waar je op steunt.

• KoofPremium · ook: Koof, kooflijst, verlaagde koof, kast, ombouw, sanca

  Een koof is een afgetimmerde ruimte langs een plafond of wand waarin leidingen, kanalen of verlichting worden weggewerkt. Het is een van de meest bruikbare oplossingen bij verbouwen — en het is ook de plek waar dingen definitief onbereikbaar worden gemaakt. Wat je in een koof wegwerkt, kun je niet meer inspecteren, en er zijn onderdelen die volgens de regels bereikbaar moeten blijven: elektrische lasverbindingen, afsluiters, meet- en regelapparatuur, en de aansluiting van een rookgasafvoer.

• Koploze spijkerPremium · ook: Koploze spijker, kopspijker, verloren spijker, stiftnagel, brad

  Een koploze spijker is een dunne nagel met een nauwelijks zichtbare kop, voor aftimmerwerk. Het onderscheid met een gewone spijker zit niet in de spijker maar in wat je erna doet. Een koploze spijker wordt niet vlak geslagen maar met een drevel onder het houtoppervlak gezet, waarna het gaatje wordt gevuld en weggeschuurd. Daardoor zie je de bevestiging niet meer — en dat is precies waarvoor hij bestaat. Wie hem tot aan de kop inslaat en daar laat zitten, gebruikt een dure spijker die er slechter uitziet dan een gewone en die minder houdt.

• KopshoutPremium · ook: Kopshout, kops hout, kopse kant, kopeind, hirnhout

  Kopshout is het vlak dat ontstaat wanneer hout dwars op de vezelrichting wordt doorgezaagd. Het gedraagt zich volstrekt anders dan de rest van het hout, en dat verklaart een reeks praktijkregels die anders willekeurig lijken. Kopshout zuigt water op als een bundel rietjes, het houdt een schroef of een spijker slecht vast, het scheurt uit bij het zagen en schaven, en het neemt verf en beits ongelijkmatig op. Vier eigenschappen die samen de meeste houtschade in en om een woning verklaren.

• KrimpPremium · ook: Krimp, krimpvervorming, uitdrogingskrimp, autogene krimp

  Krimp is de maatverandering die een bouwmateriaal ondergaat wanneer het uitdroogt of uithardt, en die zich in de eerste jaren na uitvoering grotendeels voltrekt. Wordt die beweging verhinderd, dan scheurt het materiaal; dat is de reden dat dilatatievoegen bestaan.

• KrimpscheurPremium · ook: Krimpscheur, droogscheur, haarscheur, craquelé bij een netvormig patroon

  Een krimpscheur is een scheur die ontstaat doordat een materiaal bij het uitharden of drogen kleiner wordt. De vraag die achter elke gemelde scheur zit, is niet hoe je hem wegwerkt maar wat hij betekent — en dat is aan de scheur zelf af te lezen. Een krimpscheur is fijn, staat er vrijwel meteen, en groeit niet meer; een zettingsscheur loopt diagonaal, is aan één kant breder dan aan de andere, en wordt in de loop van maanden groter. Die tweede is een signaal over de fundering of de constructie en vraagt onderzoek. De eerste is een afwerkkwestie. Wie het verschil niet maakt, stuukt óf een onschuldige scheur eindeloos over, óf werkt een constructief signaal weg.

• KruisvensterPremium · ook: Kruisvenster, kruiskozijn, kruisraam, kruisstijlvenster.

  Een kruisvenster is een venster dat door een verticale stijl en een horizontale regel in vier vlakken is verdeeld. Die verdeling heeft de vorm van een kruis. Je vindt het bij panden van voor 1700 en bij latere gebouwen die in oude stijl zijn gebouwd of hersteld.

• KunststeenPremium · ook: Kunststeen, composietsteen, kwartscomposiet

  Kunststeen bestaat uit steenkorrels, doorgaans kwarts, gebonden met kunsthars. Het combineert de hardheid van natuursteen met een gelijkmatige kleur en een lage porositeit. Het is de gangbaarste keuze voor keukenwerkbladen geworden, omdat het niet vlekt, niet zuurgevoelig is en in elke gewenste kleur leverbaar is.

• KwartscomposietPremium · ook: Kwartscomposiet, composietsteen, kunststeen, samengesteld kwarts

  Kwartscomposiet is kunststeen van fijngemalen kwarts, gebonden met kunsthars en pigment. De samenstelling verklaart zowel de aantrekkingskracht als de zwakke plek. Het is voor ruwweg negentig procent kwarts en voor tien procent hars — en die tien procent bepaalt alles wat er misgaat. Hars verdraagt geen hitte: een pan van het vuur laat een blijvende vlek of een haarscheur achter, en dat is geen slijtage maar directe schade. Hars verkleurt bovendien onder uv, waardoor het materiaal buiten niet thuishoort. Wat je ervoor terugkrijgt is een blad dat niet poreus is, niet hoeft te worden geïmpregneerd en in kleur volstrekt voorspelbaar is.

• KwartsietPremium · ook: Kwartsiet, quartziet, kwartsietsteen

  Kwartsiet is een hard, van nature gevormd gesteente dat vrijwel geheel uit kwarts bestaat. Twee producten met bijna dezelfde naam zijn tegengesteld op precies het punt dat in een keuken telt. Kwartsiet is natuursteen en kan hitte hebben; kwartscomposiet is kunststeen met hars erin en kan dat niet. Een hete pan op kwartsiet is doorgaans geen probleem, dezelfde pan op kwartscomposiet geeft een blijvende vlek of scheur. De namen liggen in de folder naast elkaar, ze schelen honderden euro's, en verkopers gebruiken ze door elkaar. Vraag altijd expliciet of het natuursteen of kunststeen is.

• KwastPremium · ook: Kwast, verfkwast, penseel, blokwitter, platte kwast

  Een kwast is een bundel haren of vezels in een houder, waarmee je verf, lak, beits of lijm gedoseerd op een oppervlak brengt. Wat een kwast doet, is niet verf overbrengen maar verf vasthouden en gedoseerd afgeven. Dat is de reden dat een goede kwast langer doorschildert, minder strepen zet en minder druppelt — en de reden dat een goedkope kwast in watergedragen verf onwerkbaar is.