Begrippen

K

• KVT-kozijnPremium · ook: KVT-kozijn, KVT-gevelelement, kozijn volgens de KVT

  Een KVT-kozijn is een houten gevelelement dat is gemaakt volgens de Nederlandse kwaliteitsstandaard voor timmerwerk. Die standaard legt vast welk hout mag, hoe droog het moet zijn, hoe de verbindingen en de afwatering eruitzien en hoe het wordt afgewerkt. Het gaat om afspraken die je aan een gemonteerd kozijn niet ziet, maar die de levensduur bepalen.

• KalfPremium · ook: Kalf, kalfhout, tussendorpel, kämpfer, tussenregel

  Een kalf is de horizontale scheiding binnen een kozijn tussen een deur of raam en het bovenlicht erboven. Het is een klein onderdeel met een grote rol bij oude en monumentale gevels: de hoogte waarop het kalf zit, bepaalt de verhouding van het gevelbeeld, en die hoogte is bij historische panden vaak in de hele straat gelijk. Een kalf verwijderen om "meer licht" te krijgen is daarom een ingreep in het gevelbeeld — en bij een beschermd pand doorgaans niet toegestaan.

• Kalk · ook: Kalk, bouwkalk, metselkalk

  Kalk is een bindmiddel voor mortel, pleisterwerk en verf, gemaakt door kalksteen te branden en daarna te blussen. Het bindt zachter en langzamer dan cement, en het laat vocht en damp veel gemakkelijker door.

• KalkaanslagPremium · ook: Kalkaanslag, kalkafzetting, kalkneerslag

  Kalkaanslag is de witte, harde laag die achterblijft als leidingwater verdampt of wordt verwarmd. In het water zitten calcium- en magnesiumzouten. Verdwijnt het water, dan blijven die zouten achter op glas, tegels, kranen en verwarmingselementen. Hoe harder het water, hoe sneller dat gaat.

• KalkmortelPremium · ook: Kalkspecie, kalkzandmortel

  Kalkmortel is metsel- en voegmortel met kalk als bindmiddel in plaats van cement. Zij is zachter dan de steen, laat vocht door en herstelt kleine scheurtjes zelf — eigenschappen die bij historisch metselwerk noodzakelijk zijn.

• KalkpleisterPremium · ook: Kalkpleister, kalkstuc, kalkmortel voor pleisterwerk

  Kalkpleister is stucwerk op basis van kalk in plaats van gips of cement, dat dampopen blijft en daardoor vocht uit de muur laat ontsnappen. Op oud, massief metselwerk is dat de bepalende eigenschap. Gipsstuc op zo'n muur sluit het vocht op en komt binnen enkele jaren los; kalkpleister laat de muur ademen en gaat een mensenleven mee.

• KalksteenPremium · ook: Kalksteen, kalkzandsteen, travertin, Franse kalksteen, Belgische hardsteen

  Kalksteen is een natuursteen die grotendeels uit calciumcarbonaat bestaat, gevormd uit afzettingen van schelp- en skeletmateriaal. Uit die samenstelling volgt de belangrijkste praktische regel, en het is er een waar veel schade uit voortkomt. Calciumcarbonaat lost op in zuur. Vrijwel elk gevelreinigingsmiddel voor metselwerk is zuur, en één beurt daarvan op een kalkstenen dorpel, plint of vloer vreet de steenhuid weg. Wat daarna overblijft is ruwer, poreuzer en zuigt sneller water op — de steen is niet alleen dof, hij is ook kwetsbaarder geworden.

• KalkuitbloeiPremium · ook: Kalkuitbloei, kalksluier, calciumcarbonaatuitbloei

  Kalkuitbloei is een witte, harde aanslag van calciumcarbonaat op metselwerk, beton of voegwerk. Zij ontstaat wanneer kalk uit de mortel oplost, naar het oppervlak wordt gevoerd en daar met kooldioxide uit de lucht reageert. Anders dan zoutuitbloei is zij hard en hecht zij sterk; wegborstelen helpt niet en er is een zure reiniging voor nodig.

• KalkuitslagPremium · ook: Kalkuitslag, kalkuitbloei, kalksluier, kalkwaas, cementsluier

  Kalkuitslag is een witte, harde sluier op metselwerk, stucwerk of beton. Hij ontstaat doordat kalk uit de mortel met water naar het oppervlak komt en daar met de lucht reageert tot een onoplosbare laag. Het is geen schimmel en geen constructief gebrek, maar wel een teken dat er water door de constructie gaat.

• KalkverfPremium · ook: Kalkverf, kalkwitsel, kaleien, limewash

  Kalkverf is een verf op basis van gebluste kalk die niet als een filmlaag op de ondergrond ligt maar er chemisch mee vergroeit, en die daardoor volledig dampopen blijft. Dat maakt hem de aangewezen afwerking op oud, vochtig of ademend metselwerk en op kalkpleister. Op een moderne, gesloten ondergrond werkt hij juist slecht: daar hecht hij niet en poedert hij af.

• KanaalreinigingPremium · ook: Kanaalreiniging, kanalenreiniging, ventilatiekanaalreiniging

  Kanaalreiniging is het schoonmaken van de luchtkanalen van een ventilatiesysteem, inclusief de ventielen, de ventilator en soms de warmteterugwinunit. Het doel is dat de gemeten hoeveelheid lucht weer overeenkomt met wat het systeem hoort te leveren, en dat er geen stof, vet of vuil meer meekomt de woning in.

• KanteldeurPremium · ook: Kanteldeur, garagedeur, kanteldeur met veren, kanteldeur met contragewichten

  Een kanteldeur is een garagedeur uit één blad dat bij het openen naar buiten kantelt en horizontaal onder het plafond schuift. Het is het klassieke garagedeurtype in Nederland, en er zit één ding aan dat mensen onderschatten: het blad zwaait bij het openen naar buiten. Een auto die vlak voor de deur staat, blokkeert hem — en erger, het blad staat op veren of contragewichten die onder hoge spanning staan. Een gebroken veer laat een deur van tientallen kilo's vallen, en het zelf vervangen van zo'n veer is een van de gevaarlijkste klussen die een doe-het-zelver kan aanvatten.

• Kantplank · ook: Kantplank is de gangbare naam op de bouw

  Een kantplank is de opstaande plank langs de rand van een steigervloer, een dak of een werkvloer. Hij houdt gereedschap, materiaal en je eigen voet tegen, zodat er niets naar beneden valt. Samen met de leuning en de tussenleuning vormt hij de randbeveiliging.

• KapconstructiePremium · ook: Kapconstructie, kap, dakconstructie, dakstoel, houten kap

  De kapconstructie is het dragende geraamte van een hellend dak. Het bestaat uit spanten, gordingen, sporen of dakelementen die het gewicht van de dakbedekking, de sneeuw en de wind opvangen en naar de muren afvoeren. De dakpannen zie je; de kap eronder houdt alles op zijn plek.

• Keramische dakpanPremium · ook: Keramische dakpan, gebakken pan, kleipan, dakpan van klei

  Een keramische dakpan is een uit klei gevormde en gebakken dakpan, met een levensduur van vijftig tot honderd jaar. Zij is duurder dan een betonpan, lichter, kleurvast en de standaard bij monumenten en bij beeldbepalende panden.

• KerntrekbeveiligingPremium · ook: Kerntrekbeveiliging, kerntrekbeveiligd, anti-kerntrek, kerntrekbestendig beslag, kerntrekbestendige cilinder

  Kerntrekbeveiliging is de voorziening aan een buitendeur die verhindert dat een inbreker de kern van de cilinder met een schroef en een trekgereedschap uit het slot trekt. Het is een gehard, meedraaiend of afgeschermd onderdeel in de cilinder zelf of in het beslag erover, waardoor de kern niet te grijpen of niet te trekken is.

• KeuringPremium · ook: Keuring, inspectie, controle, opname, schouw

  Een keuring is een beoordeling van een gebouw, een bouwdeel of een installatie door iemand met vakkennis, aan de hand van een norm of een vaste werkwijze, met een rapport als uitkomst. De keuring stelt vast wat de staat is, wat er mankeert en wat er moet gebeuren.

• KiezelbakPremium · ook: Kiezelbak, kiezelvanger, grindvanger, grindvangbak, kiezelvangbak.

  Een kiezelbak is een open bak of korf rondom de afvoer van een plat dak met grind erop. Hij houdt het grind en het blad tegen, zodat het water er wel bij kan en de afvoer niet dichtslibt.

• KilgootPremium · ook: Kilgoot, kil, zakgoot, kilslag, kilbaan.

  Een kilgoot is de goot in de binnenhoek waar twee dakvlakken samenkomen. Hij vangt het water van beide vlakken op en voert het af naar de dakgoot. Doordat het water van twee kanten samenkomt, is het de zwaarst belaste plek van een hellend dak.

• KitPremium · ook: Kit, kitmassa, afdichtingskit, voegkit, sealant

  Kit is een pasteuze massa die je in een voeg spuit en die daarna uithardt tot een blijvend elastische afdichting. Het woord elastisch is de hele reden dat kit bestaat. Twee bouwdelen bewegen ten opzichte van elkaar — door temperatuur, door vocht, door zetting — en een starre vulling scheurt daar. Kit is geen vulmiddel maar een beweegbare afdichting, en vrijwel elke mislukte kitvoeg komt voort uit het negeren van dat verschil.

• KlachtenonderhoudPremium · ook: Klachtenonderhoud, reparatieonderhoud, dagelijks onderhoud, correctief onderhoud, storingsonderhoud, incidenteel onderhoud.

  Klachtenonderhoud is onderhoud dat pas start nadat iemand een gebrek of een storing meldt. Het staat tegenover planmatig onderhoud, dat op een vaste datum in de planning staat. De melding komt van een bewoner, een huurder of een beheerder en leidt tot een losse reparatieopdracht.

• Kleine herstellingenPremium · ook: Huurdersonderhoud, klein onderhoud voor rekening van de huurder

  Kleine herstellingen zijn de kleine reparaties en het dagelijkse onderhoud in en om een huurwoning die de huurder zelf moet doen en betalen. Denk aan een kraanleertje, een deurkruk vastzetten, de cv bijvullen, een afvoer ontstoppen en de tuin bijhouden. Alles wat groter, duurder of technisch ingewikkelder is, blijft voor de verhuurder.

• Klemmend raamPremium · ook: Klemmend raam, klemmende vleugel, raam dat aanloopt, raam dat schuurt

  Een klemmend raam is een raam dat bij het openen of sluiten langs het kozijn schuurt of vastloopt. De reflex is de schaaf, en dat is precies de verkeerde volgorde. Klemt het raam alleen in natte of koude perioden, dan is het houtwerking en geen defect — schaaf je het in die stand af, dan heb je in de zomer een raam met speling en tocht. De vraag is dus niet waar het klemt maar wanneer. Klemt het het hele jaar door, dan is er iets anders aan de hand: verzakte scharnieren, een vervormd kozijn, verf die is dichtgeslibd of een kozijn dat met de constructie is meegezakt.

• KlinkerPremium · ook: Klinker, gebakken klinker, straatbaksteen, waalformaat straatsteen, dikformaat

  Een klinker is een sterk doorgebakken baksteen voor bestrating of metselwerk. Bij de keuze tussen klinker en betonklinker gaat het meestal over de aanschafprijs, en daar zit de vergissing. De kleur van een gebakken klinker zit in de klei zelf en komt uit de oven, terwijl een gekleurde betonklinker zijn kleur aan pigment ontleent — en pigment verbleekt. Een terras van gebakken klinkers ziet er na twintig jaar uit als een oud terras; een terras van gekleurde betonklinkers ziet er na tien jaar uit als een verschoten terras. Wat je daar tegenover krijgt: de gebakken steen is duurder en minder maatvast.

• KlinknagelPremium · ook: Klinknagel, popnagel, blindklinknagel, blindniet, klinkbout

  Een klinknagel is een bevestiging die door een gat wordt gestoken en aan de achterzijde wordt vervormd tot een kop. De werking berust op één ding dat bij het boren wordt bepaald. De klinknagel vult het gat — dat is de verbinding. Is het gat te groot, dan blijft er speling over en gaat de verbinding werken en uiteindelijk uitslijten; is het te klein, dan past hij niet of vervormt hij scheef. De maat van het boortje is daarmee belangrijker dan het merk van de tang.

• Kloostermop · ook: Kloostermop, kloostersteen, mop, moppensteen

  Een kloostermop is een grote, zware handgevormde baksteen uit de middeleeuwen. De steen is fors dikker en langer dan de latere baksteenformaten, en je herkent hem aan zijn ruwe vorm en zijn rode tot paarsbruine kleur.

• KoekoekPremium · ook: Koekoek, lichtkoker, lichtput, lichtschacht, keldergat, raamput.

  Een koekoek is de uitgemetselde of geplaatste put voor een kelderraam dat onder het maaiveld ligt. Hij houdt de grond weg van het raam, zodat er daglicht en lucht bij de kelder kunnen. Bovenop ligt meestal een rooster. Onderin hoort een afvoer te zitten voor het regenwater dat erin valt.

• KoperPremium · ook: Koper, roodkoper

  Koper is een metaal met een zeer lange levensduur in bouwtoepassingen. Het vormt een patina die eerst bruin en na tientallen jaren groen wordt, en die het onderliggende materiaal beschermt. Het wordt gebruikt voor dakbedekking, goten, gevelbekleding en voor waterleidingen, en het is een van de weinige bouwmaterialen die meer dan een eeuw meegaan.

• Koperen dakPremium · ook: Koperen dak, koperen dakbedekking, koperdak

  Een koperen dak bestaat uit koperen banen die met een staande naad of met roeven zijn verbonden, net als bij zink. Het gaat honderd jaar of langer mee, en het afstromende water vernielt elk zink en aluminium eronder.

• KoppenlaagPremium · ook: Koppenlaag, koppenrij, kopse laag, binderlaag

  Een koppenlaag is een laag metselwerk waarin de bakstenen met hun korte zijde in het zicht liggen, zodat ze dwars door de muur steken. Dat dwars doorsteken is geen esthetische keuze maar een constructieve: een steen die met zijn kop in het zicht ligt, verbindt de voor- en de achterzijde van een massieve muur. De aanwezigheid van koppenlagen in een gevel vertelt daarom of je naar een massieve muur kijkt of naar een spouwmuur — en dat is de vraag die bepaalt of je die gevel kunt isoleren.

• Kopse kantPremium · ook: Kopse kant, kopshout, kopse kop, eindhout

  De kopse kant is het uiteinde van een stuk hout, waar de vezels dwars zijn doorgesneden en de houtcellen als open buisjes aan de oppervlakte liggen. Daar neemt hout vocht tot tien à twintig keer sneller op dan langs de zijkant, en daarom begint houtrot vrijwel altijd op een kopse kant.

• KopshoutPremium · ook: Kopshout, kops hout, kopse kant, kopeind, hirnhout

  Kopshout is het vlak dat ontstaat wanneer hout dwars op de vezelrichting wordt doorgezaagd. Het gedraagt zich volstrekt anders dan de rest van het hout, en dat verklaart een reeks praktijkregels die anders willekeurig lijken. Kopshout zuigt water op als een bundel rietjes, het houdt een schroef of een spijker slecht vast, het scheurt uit bij het zagen en schaven, en het neemt verf en beits ongelijkmatig op. Vier eigenschappen die samen de meeste houtschade in en om een woning verklaren.

• KozijnPremium · ook: Raamkozijn, deurkozijn, stelkozijn

  Het kozijn is het vaste raamwerk dat in een muuropening zit en waarin een raam, een deur of vast glas wordt geplaatst. Het draagt niets van het gebouw maar het bepaalt de waterdichtheid, de luchtdichtheid en een groot deel van de isolatiewaarde van de gevelopening.

• KozijnankerPremium · ook: Kozijnanker, muuranker, kozijnhaak, ankerplaat, kozijnschroef, kozijnplug

  Een kozijnanker is de metalen verbinding waarmee een kozijn aan het metselwerk of de constructie wordt bevestigd. Er is één misverstand dat structureel tot problemen leidt bij zelf geplaatste kozijnen. Purschuim is een isolatie- en afdichtingsmiddel, geen bevestiging. Een kozijn wordt gedragen door stelblokjes en vastgehouden door ankers of kozijnschroeven; het schuim vult daarna de naad. Een kozijn dat alleen in het schuim staat, zakt, verdraait en klemt — en dat gebeurt niet meteen maar na een seizoen of twee.

• Kraanleertje · ook: Kraanleertje, leertje, kraanleer

  Een kraanleertje is het kleine ronde schijfje rubber onder in de kraankop dat op de zitting drukt en zo het water afsluit. Is het versleten, dan blijft de kraan druppelen, hoe hard je hem ook dichtdraait.

• KrimpscheurPremium · ook: Krimpscheur, droogscheur, haarscheur, craquelé bij een netvormig patroon

  Een krimpscheur is een scheur die ontstaat doordat een materiaal bij het uitharden of drogen kleiner wordt. De vraag die achter elke gemelde scheur zit, is niet hoe je hem wegwerkt maar wat hij betekent — en dat is aan de scheur zelf af te lezen. Een krimpscheur is fijn, staat er vrijwel meteen, en groeit niet meer; een zettingsscheur loopt diagonaal, is aan één kant breder dan aan de andere, en wordt in de loop van maanden groter. Die tweede is een signaal over de fundering of de constructie en vraagt onderzoek. De eerste is een afwerkkwestie. Wie het verschil niet maakt, stuukt óf een onschuldige scheur eindeloos over, óf werkt een constructief signaal weg.

• KroonlijstPremium · ook: Kroonlijst, gootlijst, hoofdgestel, bakgoot met lijst, geprofileerde daklijst

  Een kroonlijst is de geprofileerde, uitkragende lijst die boven aan een gevel het dak van de gevel scheidt. Hij is het gezicht van de bovenkant van een huis — en tegelijk de plek waar in een oud pand het vaakst houtrot zit. De reden is bouwkundig en niet esthetisch: in de kroonlijst zit doorgaans de goot verwerkt, en de combinatie van hout, water en slecht bereikbaar zijn is de meest voorspelbare aanleiding tot rot die er in een gevel bestaat.

• KruipPremium · ook: Kruip, kruipvervorming, tijdsafhankelijke vervorming

  Kruip is de vervorming die een constructie in de loop van jaren blijft ondergaan onder een belasting die niet verandert. Een balk die bij oplevering vlak lag, kan door kruip twee tot drie keer zoveel doorbuigen als op de eerste dag, zonder dat er iets is bijgekomen.

• KruipluikPremium · ook: Kruipluik, vloerluik, toegangsluik, mangat, inspectieluik

  Een kruipluik is de afsluitbare opening in de begane grondvloer waardoor je de kruipruimte in kunt. Het is een klein onderdeel met een groot gevolg: het bepaalt of de ruimte onder je woning bereikbaar is. Alles wat daar zit — leidingen, funderingsbalken, isolatie, de bodem — is inspecteerbaar of niet, en die keuze is bij de bouw gemaakt en daarna vrijwel altijd vergeten.

• KruislijnlaserPremium · ook: Lijnlaser, kruislaser, laserwaterpas.

  Een kruislijnlaser projecteert een horizontale en een verticale lijn op wanden en vloer. Daarmee heb je in één keer een referentie door de hele ruimte, zonder telkens opnieuw af te meten.

• KruisvensterPremium · ook: Kruisvenster, kruiskozijn, kruisraam, kruisstijlvenster.

  Een kruisvenster is een venster dat door een verticale stijl en een horizontale regel in vier vlakken is verdeeld. Die verdeling heeft de vorm van een kruis. Je vindt het bij panden van voor 1700 en bij latere gebouwen die in oude stijl zijn gebouwd of hersteld.

• KruisverbandPremium

  Kruisverband is een metselverband waarin lagen met alleen strekken en lagen met alleen koppen elkaar afwisselen, waarbij de koppen van elke koppenlaag een halve steen verspringen ten opzichte van de vorige koppenlaag. Dat verspringen levert het kruismotief op waaraan het verband zijn naam dankt. Het is het klassieke Nederlandse gevelverband en het beeld dat de meeste vooroorlogse gevels bepaalt.

• Kunststof dakbaanPremium · ook: Kunststof dakbaan, eenlaagse dakbedekking, single-ply, dakfolie

  Een kunststof dakbaan is een dunne, in één laag aangebrachte dakbedekking van PVC of TPO, waarvan de naden met hete lucht worden gelast. Zij is licht, snel aan te brengen en gaat vijfentwintig tot veertig jaar mee; PVC mag niet in contact komen met bitumen.

• Kunststof gevelbekledingPremium · ook: Kunststof gevelbekleding, pvc-gevelbekleding, siding, kunststof rabat

  Kunststof gevelbekleding bestaat uit geëxtrudeerde pvc- of composietprofielen die op een regelwerk voor de gevel worden gehangen. Zij vraagt vrijwel geen onderhoud, zet sterk uit en moet daarom met speling worden gemonteerd.

• Kunststof gootPremium · ook: Kunststof goot, pvc-goot, plastic dakgoot

  Een kunststof goot bestaat uit pvc-delen die met rubberdichtingen in elkaar klikken, zonder solderen of lassen. De rubberdichtingen vangen de uitzetting op, en de goot mag daarom niet klemvast worden gemonteerd.

• Kunststof kozijnPremium · ook: Kunststof kozijn, pvc-kozijn, plastic kozijn, kunststof gevelelement

  Een kunststof kozijn bestaat uit geëxtrudeerde pvc-profielen met meerdere luchtkamers en een stalen versterking in de kern. Het vraagt geen schilderwerk en het is niet te repareren; bij schade wordt het complete element vervangen.

• KwartsietPremium · ook: Kwartsiet, quartziet, kwartsietsteen

  Kwartsiet is een hard, van nature gevormd gesteente dat vrijwel geheel uit kwarts bestaat. Twee producten met bijna dezelfde naam zijn tegengesteld op precies het punt dat in een keuken telt. Kwartsiet is natuursteen en kan hitte hebben; kwartscomposiet is kunststeen met hars erin en kan dat niet. Een hete pan op kwartsiet is doorgaans geen probleem, dezelfde pan op kwartscomposiet geeft een blijvende vlek of scheur. De namen liggen in de folder naast elkaar, ze schelen honderden euro's, en verkopers gebruiken ze door elkaar. Vraag altijd expliciet of het natuursteen of kunststeen is.

• KwastPremium · ook: Kwast, verfkwast, penseel, blokwitter, platte kwast

  Een kwast is een bundel haren of vezels in een houder, waarmee je verf, lak, beits of lijm gedoseerd op een oppervlak brengt. Wat een kwast doet, is niet verf overbrengen maar verf vasthouden en gedoseerd afgeven. Dat is de reden dat een goede kwast langer doorschildert, minder strepen zet en minder druppelt — en de reden dat een goedkope kwast in watergedragen verf onwerkbaar is.