Begrippen

K

• KLIC-meldingPremium · ook: KLIC-melding, graafmelding, klicmelding, KLIC melding

  Een KLIC-melding is de verplichte melding bij het Kadaster voordat je machinaal in de grond gaat graven. Je krijgt dan de tekeningen van alle kabels en leidingen die de netbeheerders op die plek hebben liggen, zodat je er niet doorheen graaft.

• KabelPremium · ook: Leiding, snoer

  Een kabel vervoert elektriciteit of data door de woning. Voor elektra is één eigenschap bepalend: de doorsnede van de koperader, uitgedrukt in vierkante millimeters. Die bepaalt hoeveel stroom er veilig doorheen kan.

• KachelPremium · ook: Houtkachel, inzethaard, pelletkachel

  Een kachel verwarmt één ruimte door verbranding van hout of pellets. Zij geeft snel warmte en sfeer, maar zij is ook de belangrijkste bron van fijnstof in woonwijken en vraagt aandacht voor de rookgasafvoer.

• KadasterPremium · ook: Het Kadaster, kadastrale registratie

  Het Kadaster registreert wie eigenaar is van welk perceel, waar de grenzen liggen en welke rechten en beperkingen erop rusten. Voor bouwen en verbouwen is het de bron voor drie dingen: de erfgrens, de erfdienstbaarheden, en de ligging van kabels en leidingen via de KLIC-melding.

• KanteldeurPremium · ook: Kanteldeur, garagedeur, kanteldeur met veren, kanteldeur met contragewichten

  Een kanteldeur is een garagedeur uit één blad dat bij het openen naar buiten kantelt en horizontaal onder het plafond schuift. Het is het klassieke garagedeurtype in Nederland, en er zit één ding aan dat mensen onderschatten: het blad zwaait bij het openen naar buiten. Een auto die vlak voor de deur staat, blokkeert hem — en erger, het blad staat op veren of contragewichten die onder hoge spanning staan. Een gebroken veer laat een deur van tientallen kilo's vallen, en het zelf vervangen van zo'n veer is een van de gevaarlijkste klussen die een doe-het-zelver kan aanvatten.

• KaphamerPremium · ook: Kaphamer, metselhamer, steenhamer, bikhamer, kapbeitelhamer

  Een kaphamer is een metselaarshamer met aan de ene zijde een slagvlak en aan de andere een scherpe of beitelvormige kant om steen te kappen. De kunst zit niet in de kracht maar in de volgorde, en dat is precies wat beginners verkeerd doen. Je slaat een steen niet doormidden — je kerft hem rondom in en breekt hem daarna met één gerichte tik. Wie meteen hard slaat, krijgt een schuine, verbrijzelde breuk die in het metselwerk niet bruikbaar is en die bovendien scherven wegslingert.

• KeermuurPremium · ook: Keermuur, kerende muur, steunmuur, grondkerende wand, damwand

  Een keermuur is een muur die een hoogteverschil in het terrein opvangt en de grond erachter tegenhoudt. Het is het onderdeel in een tuin dat er het eenvoudigst uitziet en het meest wordt onderschat. Wat een keermuur omduwt is zelden de grond zelf maar het water erachter: verzadigde grond oefent een veelvoud uit van droge grond. Een keermuur zonder drainage en zonder doorvoeren gaat op enig moment bollen, kantelen of bezwijken — en dat gebeurt tijdens of vlak na een periode van hevige regen.

• KeilboutPremium · ook: Keilbout, doorsteekanker, spreidanker, ankerbout, slagplug met bout

  Een keilbout is een mechanisch anker dat zich door spreiding vastzet in een geboord gat in beton of massieve steen. De kracht komt uit wrijving tegen de gatwand, en die wrijving ontstaat pas bij het aandraaien. Daaruit volgt alles wat er misgaat: een gat dat te ruim is, boorstof dat de wrijving vermindert, en te weinig afstand tot de rand — want het spreiden drukt het materiaal opzij en dat splijt beton dat te dicht bij een kant zit.

• KerntrekbeveiligingPremium · ook: Kerntrekbeveiliging, kerntrekbeveiligd, anti-kerntrek, kerntrekbestendig beslag, kerntrekbestendige cilinder

  Kerntrekbeveiliging is de voorziening aan een buitendeur die verhindert dat een inbreker de kern van de cilinder met een schroef en een trekgereedschap uit het slot trekt. Het is een gehard, meedraaiend of afgeschermd onderdeel in de cilinder zelf of in het beslag erover, waardoor de kern niet te grijpen of niet te trekken is.

• KeuringPremium · ook: Keuring, inspectie, controle, opname, schouw

  Een keuring is een beoordeling van een gebouw, een bouwdeel of een installatie door iemand met vakkennis, aan de hand van een norm of een vaste werkwijze, met een rapport als uitkomst. De keuring stelt vast wat de staat is, wat er mankeert en wat er moet gebeuren.

• KiepraamPremium · ook: Kiepraam, kantelraam, klepraam, uitzetraam, valraam

  Een kiepraam is een raam dat aan de onderzijde is scharnierend en aan de bovenzijde naar binnen kantelt. Het is de meest gebruikte ventilatiestand in Nederlandse woningen — en tegelijk de meest gebruikte inbraakingang. Een gekiept raam is van buitenaf herkenbaar als "niemand thuis of niemand oplettend", en het is met eenvoudig gereedschap in enkele seconden helemaal open te wrikken. Een kiepraam is geen afgesloten raam.

• Klein chemisch afvalPremium

  Klein chemisch afval is huishoudelijk afval dat schade doet aan mens of milieu wanneer het bij het restafval, in het riool of in de tuin belandt. Denk aan verfresten, terpentine, afbijtmiddel, lampen, accu's en spuitbussen. Het hoort apart ingeleverd te worden bij de milieustraat of de chemokar.

• KlepraamPremium · ook: Klepraam, uitzetraam, bovenlicht met klep

  Een klepraam is een raam dat aan de onderzijde is scharnierend en aan de bovenzijde opent, of andersom: aan de bovenzijde scharnierend en aan de onderzijde uitzettend. Het wordt vooral gebruikt als ventilatievoorziening boven een groter raam of boven een deur, waar het lucht binnenlaat zonder dat er regen of inbraakrisico bijkomt.

• KleurcodePremium · ook: Kleurcode, adercodering, draadkleuren, kleurcodering

  De kleurcode is de afspraak over welke kleur ader welke functie heeft in een elektrische installatie. Hij is bedoeld om zekerheid te geven, en juist dat maakt hem gevaarlijk. De kleur is een aanwijzing en nooit een bewijs. In installaties van vóór 1970 werd een andere codering gebruikt en werden kleuren door elkaar toegepast; en in elke installatie is in de loop van decennia bijgewerkt, verlengd en geïmproviseerd. De enige zekerheid komt van meten met een tweepolige spanningstester die vóór en na op een bekende spanning is beproefd.

• KlopboormachinePremium · ook: Klopboormachine, slagboormachine

  Een klopboormachine combineert draaien met een kloppende beweging, waardoor er in steenachtige materialen kan worden geboord. Het slagmechanisme werkt met tandkransen en levert veel slagen met weinig kracht per slag. Dat onderscheidt hem van een boorhamer, die met een pneumatisch mechanisme werkt en die in beton aanzienlijk sneller en met minder inspanning boort.

• KniebeschermerPremium · ook: Kniebeschermer, kniebeschermers, kniestuk, kniekussen, knielmat

  Een kniebeschermer is een kussen of schaal die de knie beschermt bij knielend werk. Het is een beschermingsmiddel dat consequent te laat wordt aangeschaft. Knieklachten door knielend werk zijn cumulatief en grotendeels onomkeerbaar: tegelzetters, vloerenleggers, loodgieters en dakdekkers lopen aandoeningen op die hen op middelbare leeftijd uit het vak halen. Wie een dag komt tegelen doet dat zonder gevolgen; wie het jaren doet, niet.

• KoekoekPremium · ook: Koekoek, lichtkoker, lichtput, lichtschacht, keldergat, raamput.

  Een koekoek is de uitgemetselde of geplaatste put voor een kelderraam dat onder het maaiveld ligt. Hij houdt de grond weg van het raam, zodat er daglicht en lucht bij de kelder kunnen. Bovenop ligt meestal een rooster. Onderin hoort een afvoer te zitten voor het regenwater dat erin valt.

• KoepelPremium · ook: Koepel, dome, lichtkoepel, daklichtkoepel

  Een koepel is een gewelfde overkapping. In de woningbouw is de meest voorkomende vorm de lichtkoepel: een doorzichtige kunststof koepel op een opstand op een plat dak. Zij brengt daglicht in ruimten zonder gevelraam. Bouwfysisch is zij het zwakste punt van een plat dak: het slechtst isolerende vlak, de plek waar condens neerslaat en de meest voorkomende lekkageplek.

• KoevoetPremium · ook: Koevoet, nagelklauw, gespleten hefboom, spijkertrekker

  Een koevoet is een gebogen stalen hefboom met aan één of beide einden een gespleten klauw, waarmee je spijkers trekt en houtdelen van elkaar licht. De hele werking zit in de hefboom en het steunpunt. De kracht die je met de hand op de lange arm zet, wordt bij de klauw tientallen malen vermenigvuldigd. Dat maakt het gereedschap effectief en tegelijk de belangrijkste bron van schade: die kracht komt ook terecht op het hout waar je op steunt.

• KolomboormachinePremium · ook: Kolomboormachine, standboormachine, boorbank, tafelboormachine

  Een kolomboormachine is een vaste machine waarbij de boor loodrecht boven een tafel hangt en met een hendel omlaag wordt gebracht. Hij lost één probleem op dat met een handmachine niet op te lossen is: een gat dat werkelijk haaks staat, keer op keer, op dezelfde diepte. Bij een deurslot, een potscharnier of een reeks identieke delen is dat het verschil tussen passen en niet passen.

• KoolmonoxidePremium · ook: Koolmonoxide, CO, kolendamp

  Koolmonoxide is een giftig gas dat ontstaat bij onvolledige verbranding. Het gevaar zit niet in de stof maar in wat je er niet aan merkt. Koolmonoxide is reukloos, kleurloos en smaakloos, en het bindt zich vele malen sterker aan je bloed dan zuurstof — je raakt buiten adem terwijl je normaal ademhaalt. De eerste klachten zijn hoofdpijn, misselijkheid en vermoeidheid, precies de klachten die je aan iets anders toeschrijft. Er is één maatregel die dat doorbreekt en die kost minder dan een onderhoudsbeurt: een melder aan het plafond in de ruimte met het verbrandingstoestel.

• KoolmonoxidemelderPremium · ook: Koolmonoxidemelder, CO-melder, koolmonoxidedetector

  Een koolmonoxidemelder waarschuwt bij een te hoge concentratie koolmonoxide, een reukloos en kleurloos gas dat vrijkomt bij onvolledige verbranding van gas, hout, olie of kolen. Koolmonoxide is niet te ruiken, niet te zien en niet te proeven. Een melder is daarom de enige manier om het op tijd te merken, en het is een van de goedkoopste levensreddende maatregelen in een woning.

• KoperdraadPremium · ook: Koperdraad, koperader, geleider

  Koperdraad is de standaardgeleider in elektrische installaties, omdat koper elektriciteit uitstekend geleidt en goed te verwerken is. De doorsnede van de draad bepaalt hoeveel stroom hij mag voeren. Een te dunne draad wordt warm, en dat is een van de belangrijkste oorzaken van brand door de elektrische installatie.

• KorbeelPremium · ook: Korbeel, schoor, windschoor, kopband, karbeel

  Een korbeel is een korte schuine stut die de hoek tussen een staander en een ligger verstijft. Het is het antwoord op één meetkundig gegeven dat de hele stabiliteit van een raamwerk bepaalt. Een rechthoek van vier staven met scharnierende hoeken kan vervormen tot een parallellogram; een driehoek kan dat niet. Een korbeel maakt van de hoek een driehoek, en daarmee wordt een raamwerk dat scheef zou zakken een constructie die staat. Dat is meteen de reden dat je er niets uit mag zagen — de balk die in de weg zit, is precies degene die de boel rechthoudt.

• KozijnPremium · ook: Raamkozijn, deurkozijn, stelkozijn

  Het kozijn is het vaste raamwerk dat in een muuropening zit en waarin een raam, een deur of vast glas wordt geplaatst. Het draagt niets van het gebouw maar het bepaalt de waterdichtheid, de luchtdichtheid en een groot deel van de isolatiewaarde van de gevelopening.

• KrachtstroomPremium · ook: Krachtstroom, driefasenstroom, 400 volt

  Krachtstroom is elektriciteit met drie fasen in plaats van een. Tussen de fasen staat vierhonderd volt in plaats van tweehonderddertig, en daardoor kan er aanzienlijk meer vermogen worden geleverd. In woningen wordt krachtstroom gebruikt voor apparaten met een hoog vermogen: warmtepompen, laadpalen, inductiefornuizen en werkplaatsmachines.

• KramPremium · ook: Kram, niet, nietje, tackerkram, krammetje

  Een kram is een U-vormig bevestigingsmiddel met twee punten en een rug, dat je met een tacker of met een hamer in hout drijft. De rug is wat hem onderscheidt van een spijker: hij klemt iets vast over de volle breedte in plaats van er doorheen te gaan. Dat maakt hem geschikt voor dun en flexibel materiaal — folie, doek, gaas, kabel — en volstrekt ongeschikt voor alles wat kracht moet dragen.

• KrimpkousPremium · ook: Krimpkous, krimpslang, warmtekrimpkous, shrink

  Een krimpkous is een kunststof huls die bij verwarming strak om een verbinding krimpt en die daarmee isoleert. Twee misverstanden houden zich hardnekkig staande. Het eerste is een praktische: de kous moet vóór het verbinden over de draad worden geschoven, en dat vergeet vrijwel iedereen minstens één keer, daarna moet de verbinding weer los. Het tweede is belangrijker: een krimpkous is een isolatie, geen behuizing. Een verbinding hoort in een bereikbare lasdoos, ook wanneer hij netjes gekrompen is. Een verbinding die weggewerkt in een wand of boven een plafond verdwijnt, is bij een storing niet te vinden en niet te herstellen, en dat is precies de reden dat de regels een bereikbare doos vragen.

• KroonsteenPremium · ook: Kroonsteen, kroonsteentje, lusterklem, aansluitklem, verbindingsklem

  Een kroonsteen is een rij aansluitklemmen waarin draden met schroeven worden vastgezet. Het is de bekendste verbinding en tegelijk de meest verkeerd toegepaste. Een elektrische verbinding hoort in een lasdoos te zitten, bereikbaar en afgeschermd — niet los in een wand, boven een verlaagd plafond of achter een plint. Een kroonsteen die wegwerkt achter afwerking is niet meer te controleren, en een schroefverbinding op soepele draad komt na verloop van tijd los door kruip in het koper. Dat is de oorzaak van warme verbindingen en van een aanzienlijk deel van de installatiebranden.

• KruipluikPremium · ook: Kruipluik, vloerluik, toegangsluik, mangat, inspectieluik

  Een kruipluik is de afsluitbare opening in de begane grondvloer waardoor je de kruipruimte in kunt. Het is een klein onderdeel met een groot gevolg: het bepaalt of de ruimte onder je woning bereikbaar is. Alles wat daar zit — leidingen, funderingsbalken, isolatie, de bodem — is inspecteerbaar of niet, en die keuze is bij de bouw gemaakt en daarna vrijwel altijd vergeten.

• KruiskopPremium · ook: Kruiskop, kruiskopschroef, philips, phillips, PH

  Een kruiskop is een schroefkop met een kruisvormige uitsparing, bediend met een bit of schroevendraaier van hetzelfde profiel. Het is bedacht met een eigenschap die tegenwoordig een nadeel is: de kruiskop is ontworpen om uit de schroef te lopen zodra het koppel te hoog wordt. Dat heet cam-out, en het was in de jaren dertig een veiligheidsmechanisme voor lopendebandwerk zonder koppelbegrenzing. Met een moderne accuschroevendraaier is het vooral de reden dat de kop rondloopt.

• KruiwagenPremium · ook: Kruiwagen, kruikar, steekwagen met bak, bouwkruiwagen

  Een kruiwagen is een eenwielig transportmiddel met een bak, twee handvatten en twee poten. Het is het eenvoudigste hefboommechanisme op een bouwplaats en het wordt structureel verkeerd gebruikt. Het gewicht hoort zo dicht mogelijk bij het wiel te liggen, want dan draagt het wiel het en jij nauwelijks. Wordt de bak achterin geladen, dan til jij het grootste deel — en met een kruiwagen die vol zand honderd kilo weegt, is dat het verschil tussen rijden en je rug verrekken.

• KwaliteitsborgerPremium · ook: Kwaliteitsborger, onafhankelijke kwaliteitsborger

  Een kwaliteitsborger is een onafhankelijke partij die tijdens de bouw toetst of het bouwwerk voldoet aan de bouwtechnische regels, en die bij gereedmelding een verklaring afgeeft. Hij werkt in opdracht van de bouwer of de opdrachtgever maar moet onafhankelijk zijn van het ontwerp en van de uitvoering.

• KwaliteitsnormPremium · ook: Kwaliteitsnorm, norm, normblad, standaard

  Een kwaliteitsnorm is een afgesproken standaard voor een product, een werkwijze of een prestatie. Het misverstand dat hier het meeste kost, gaat over de status. Een norm is geen wet. Hij wordt pas verplicht wanneer de wet ernaar verwijst of wanneer je hem in een contract afspreekt. NEN-normen zijn documenten van een private organisatie, ze kosten geld en ze zijn niet openbaar. Verwijst het Besluit bouwwerken leefomgeving naar een norm, dan is die norm op dat punt bindend; verwijst het er niet naar, dan is hij goed vakmanschap en geen verplichting. Dat verschil bepaalt of "het voldoet niet aan de NEN" een argument is of een mening.

• KwartsPremium · ook: Kwarts, siliciumdioxide

  Kwarts is het meest voorkomende mineraal in de aardkorst en een hoofdbestanddeel van zand, graniet, beton en baksteen. Het is hard, chemisch stabiel en slijtvast. Voor de bouw is kwarts vooral van belang om twee redenen: het maakt materialen hard en slijtvast, en het stof dat bij het bewerken vrijkomt is een van de ernstigste arbeidsrisico's in de sector.

• KwartscomposietPremium · ook: Kwartscomposiet, composietsteen, kunststeen, samengesteld kwarts

  Kwartscomposiet is kunststeen van fijngemalen kwarts, gebonden met kunsthars en pigment. De samenstelling verklaart zowel de aantrekkingskracht als de zwakke plek. Het is voor ruwweg negentig procent kwarts en voor tien procent hars — en die tien procent bepaalt alles wat er misgaat. Hars verdraagt geen hitte: een pan van het vuur laat een blijvende vlek of een haarscheur achter, en dat is geen slijtage maar directe schade. Hars verkleurt bovendien onder uv, waardoor het materiaal buiten niet thuishoort. Wat je ervoor terugkrijgt is een blad dat niet poreus is, niet hoeft te worden geïmpregneerd en in kleur volstrekt voorspelbaar is.

• KwartsstofPremium · ook: Kwartsstof, respirabel kristallijn silica, RCS, silicastof, steenstof

  Kwartsstof is het fijne stof dat vrijkomt bij het bewerken van steenachtig materiaal. Er zit een eigenschap in die het verraderlijker maakt dan zichtbaar stof. Het deel dat schade doet is te klein om te zien: het blijft uren in de lucht hangen nadat het zichtbare stof allang is neergedaald, en het komt tot diep in de longen waar het nooit meer weggaat. Dat je klaar bent met zagen betekent dus niet dat de ruimte schoon is. En je merkt er niets van — silicose ontwikkelt zich over jaren en is onomkeerbaar. Er is één maatregel die het probleem bij de bron wegneemt en die kost bijna niets: nat werken of afzuigen.