Begrippen

L

• LiggerPremium · ook: Ligger, balk, draagbalk

  Een ligger is een horizontaal dragend element dat belasting overspant tussen twee of meer steunpunten. Zij werkt op buiging. Bij verbouwingen is de ligger het element dat de belasting opvangt van een weggehaalde muur, en de dimensionering ervan bepaalt of het werk slaagt.

• LijnoliePremium · ook: Lijnolie, lijnzaadolie, standolie, gekookte lijnolie, lijnolieverf

  Lijnolie is een plantaardige olie uit lijnzaad die het hout intrekt en daar door opname van zuurstof uithardt. Het is de oudste houtbescherming die we hebben, en het is ook het materiaal met het meest onderschatte gevaar in de doe-het-zelfhoek: een prop met lijnolie doordrenkte doeken kan spontaan ontbranden. Dat is geen verhaal maar een chemisch proces, en het is een terugkerende oorzaak van werkplaats- en woningbranden.

• LintzaagPremium · ook: Lintzaag, bandzaag, zaagband, lintzaagmachine

  Een lintzaag is een machine met een doorlopende, verticaal lopende zaagband over twee of drie wielen. Er is één getal dat bepaalt wat je met de machine kunt zagen, en dat staat niet op de machine maar op de band. De breedte van de zaagband bepaalt de kleinste bocht die je kunt zagen. Een smalle band van zes millimeter volgt een krappe ronding; een brede band van vijfentwintig of meer loopt kaarsrecht maar wil niet de bocht om. Wie met een brede band een kromme lijn probeert te volgen, klemt de band vast, verdraait hem en breekt hem — en dat is bij deze machine de meest voorkomende schade.

• LogboekPremium · ook: Logboek, onderhoudslogboek, installatielogboek, gebouwlogboek, bouwlogboek

  Een logboek is een doorlopend register waarin je per datum vastlegt wat er aan een gebouw of installatie is gecontroleerd, onderhouden, gerepareerd of waargenomen. Het laat later zien wat er wanneer is gebeurd, door wie, en met welk resultaat.

• LoodgieterPremium · ook: Loodgieter, installateur, sanitair installateur, water- en verwarmingsinstallateur

  Een loodgieter legt en onderhoudt leidingen voor water, afvoer en verwarming, en installeert sanitair. Bij de rekening kijken mensen naar het onderdeel, en daar zit het geld meestal niet. Het grootste deel van de kosten zit in het bereikbaar maken van wat er kapot is, niet in het onderdeel zelf. Een koppeling van vijftien euro achter een betegelde wand is een dag hakken, herstellen en opnieuw tegelen; dezelfde koppeling achter een inspectieluik is twintig minuten. Bereikbaarheid wordt bepaald bij de verbouwing, jaren voordat er iets stukgaat — en dat is precies het moment waarop erover wordt heen gestapt.

• LoodhamerPremium · ook: Loodhamer, zachte hamer, zachtslaghamer, bosseerhamer, loodklopper

  Een loodhamer is een zachte hamer voor werk waarbij het werkstuk niet beschadigd mag raken, of voor het vormen van bladlood. Bij de klassieke uitvoering met een loden kop is er iets bijgekomen dat zwaarder weegt dan het gemak. Lood is giftig en de kop van een loden hamer slijt af — de deeltjes die vrijkomen, komen op je handen en in de werkplaats terecht. Dat is de reden dat loden hamers in professionele werkplaatsen zijn vervangen door koper, nylon of terugslagvrije uitvoeringen, en dat je bij een oude loodhamer in een geërfde kist beter kunt kiezen voor een alternatief.

• Loodhoudende verfPremium · ook: Loodhoudende verf, loodverf, loodwitverf, menie

  Loodhoudende verf is oude verf waarin lood als pigment of droger is verwerkt. Zolang de laag heel is en er niets mee gebeurt, doet hij niets. Het risico ontstaat op het moment dat je hem gaat bewerken: droog schuren, schrapen of afbranden maakt van een onschuldige laag een fijne stof- of dampwolk die door de hele woning trekt. En het gaat om een zwaar metaal dat zich in het lichaam ophoopt en dat bij jonge kinderen de hersenontwikkeling raakt. De maatregel is dus niet de verf weghalen maar de bewerking veranderen: nat schuren of chemisch afbijten, met afgeschermde werkplek en zonder kinderen in huis.

• Looplamp · ook: Looplamp, handlamp, inspectielamp, werklamp, klemlamp, staaflamp

  Een looplamp is een verplaatsbare lamp met een greep of een haak waarmee je licht meeneemt naar de plek waar je werkt. Je gebruikt hem in een kruipruimte, op zolder, in de meterkast of achter een kast, overal waar de vaste verlichting niet komt.

• LoopslotPremium · ook: Loopslot, dagslot, vallenslot

  Een loopslot is een slot met alleen een dagschoot: de schuine tong die vanzelf in de sluitplaat valt als je de deur dichtdoet en die met de kruk wordt teruggetrokken. Het houdt de deur dicht maar het vergrendelt niet. Voor binnendeuren is dat precies genoeg; voor een buitendeur is het onvoldoende.

• LuifelPremium · ook: Luifel, afdak boven een deur, entreeluifel, baldakijn, markies

  Een luifel is een vast afdak boven een deur, een raam of een gevelopening. Hij oogt decoratief en hij doet iets heel praktisch. Een luifel houdt de deur en het stuk gevel eronder droog, en dat is precies de plek waar houtrot begint en waar water bij de aansluiting naar binnen komt. Een voordeur zonder overstek krijgt alle slagregen; het hout onderaan de deur en de onderdorpel van het kozijn zijn dan de eerste onderdelen die het begeven. Wat het lastig maakt, zit aan de andere kant: hij kraagt uit, hij vangt wind en sneeuw, en die belasting komt op een paar bevestigingen in de gevel terecht.

• LadderPremium · ook: Enkele ladder, schuifladder, reformladder

  Een ladder overbrugt een hoogteverschil. Belangrijk om te weten: een ladder is een klimmiddel, geen werkplek. Vallen van hoogte is een van de meest voorkomende oorzaken van ernstig letsel bij werk in en om het huis.

• LadderrechtPremium · ook: Ladderrecht is de gangbare naam

  Ladderrecht is het recht om tijdelijk het erf van je buren te betreden als dat nodig is om je eigen gebouw of erf te onderhouden of te herstellen. Je mag er een ladder tegen zetten, een steiger plaatsen en materiaal neerleggen. De buurman mag dat niet zomaar weigeren, maar wel een redelijk moment verlangen en schadevergoeding vragen.

• Lasbril · ook: Lasbril, lasgoggle, autogeenbril

  Een lasbril is een oogbescherming met een donker filter dat het felle licht en de onzichtbare straling van een vlam of een lasboog tegenhoudt. Een gewone veiligheidsbril houdt wel splinters tegen maar geen straling.

• LasdoosPremium · ook: Lasdoos, aftakdoos, verdeeldoos, centraaldoos, verbinddoos

  Een lasdoos is de doos waarin kabels met elkaar worden verbonden, zonder dat er schakelmateriaal in zit. Er geldt één regel die alles bepaalt: elke verbinding moet bereikbaar blijven. Een lasdoos die is weggestuukt, achter een plaat is verdwenen of in een dichtgestorte vloer zit, is niet toegestaan — en het is een probleem dat pas zichtbaar wordt op het moment dat er iets mis is en niemand weet waar hij zoeken moet.

• LasdopPremium · ook: Lasdop, kroonsteen, lasklem, steekklem, verbindingsklem, wago

  Een lasdop is een verbindingsmiddel waarmee twee of meer elektrische aders met elkaar worden verbonden. Het is het kleinste onderdeel van een elektrische installatie en de plek waar het het vaakst misgaat. Een slechte verbinding heeft overgangsweerstand, en overgangsweerstand geeft warmte — die warmte tast de verbinding verder aan, waardoor het nog heter wordt. Dat proces versnelt zichzelf, en het is een van de bekendste oorzaken van elektrische brand in woningen. Een bruine of verkleurde lasdop is daarmee een brandsignaal.

• Laskap · ook: Laskap, lashelm, lasmasker, lasscherm

  Een laskap is een gezichtsscherm met een donker filter dat je ogen en huid beschermt tegen de straling, de vonken en de spatten van het lassen. Het filter houdt ultraviolet en infrarood licht tegen en dempt het felle booglicht zo ver dat je de las nog kunt zien.

• LasklemPremium · ook: Lasklem, verbindingsklem, aftakklem, kroonsteen, wago (merknaamgeworden), lusterklem

  Een lasklem is een klem waarmee je twee of meer elektrische geleiders met elkaar verbindt zonder te solderen of te draaien. De eis achter het product is eenvoudig en absoluut: een verbinding in een vaste elektrische installatie moet bereikbaar en controleerbaar blijven. Een lasklem maakt dat mogelijk. Een gedraaide en getapete verbinding achter een dichtgezette wand voldoet daar niet aan, ook als hij het jarenlang doet.

• LedermesPremium · ook: Ledermes, leermes, halfmaanmes, snijmes voor leer en voor zeil

  Een ledermes is een mes met een breed, vaak halfrond blad, oorspronkelijk bedoeld voor het snijden van leer. In de bouw komt het woord voor bij vloerleggers en dakdekkers, die vergelijkbare messen gebruiken voor het snijden van zeil, linoleum, tapijt en dakbanen. Het brede blad geeft een strakke, doorlopende snede die met een gewoon mes lastig is.

• LeefkuilPremium

  Een leefkuil is een verdiept zitgedeelte in de woonkamer, meestal een of twee treden lager dan de rest van de vloer, met een vaste zithoek eromheen. Je vindt ze vooral in woningen uit de jaren zestig en zeventig. De verdieping is meestal maar twintig tot veertig centimeter, maar dat verschil bepaalt de hele plattegrond eromheen.

• LegionellaPremium · ook: Legionellabacterie, veteranenziekte

  Legionella is een bacterie die in leidingwater voorkomt en die zich vermeerdert bij temperaturen tussen ongeveer 25 en 50 graden. Besmetting gebeurt niet door drinken maar door inademen van waternevel: onder de douche, bij een tuinslang die in de zon heeft gelegen, bij een sproeier. De beheersing is daarmee eenvoudig samen te vatten: koud water koud houden, warm water warm houden, en stilstand voorkomen.

• LeibedekkingPremium · ook: Leibedekking, leidak, leiendak, leiendekking, natuurleien

  Leibedekking is een dakbedekking van dunne stenen platen, die overlappend op een houten ondergrond worden bevestigd. De prijs van een leiendak wordt afgeschreven op de lei, en de lei is niet wat het eerst opgeeft. Een natuurlei gaat honderd jaar mee, de spijker waarmee hij hangt de helft daarvan. Het dak wordt niet vervangen omdat de leien op zijn maar omdat de bevestiging het begeeft en het beschot eronder is aangetast — en bij het vernieuwen is een groot deel van de oude leien gewoon herbruikbaar. Wie een offerte krijgt waarin alle leien nieuw zijn, mag daar naar vragen.

• LeidingdetectiePremium · ook: Leidingdetectie, leidingopsporing, kabeldetectie, kabelopsporing

  Leidingdetectie is het opsporen van kabels, buizen en leidingen die je niet kunt zien, voordat je boort, freest, zaagt, breekt of graaft. Het gaat om elektrische kabels in wanden en vloeren, om water- en gasleidingen, om vloerverwarming in de dekvloer en om kabels en buizen in de grond rond de woning.

• LeidingdetectorPremium · ook: Leidingdetector, leidingzoeker, kabeldetector, multidetector, metaaldetector voor wanden

  Een leidingdetector spoort leidingen en constructiedelen op achter een wand of vloer. Het apparaat wekt vertrouwen en dat vertrouwen moet je afbakenen. Een detector vindt metaal en hij vindt spanning — een kunststof waterleiding zonder stroom erop ziet hij niet. Dat is precies de leiding die bij het boren de meeste schade veroorzaakt, en het is de reden dat een detector nooit het laatste woord is. Gebruik hem, en combineer hem met wat je uit de opbouw van de woning weet: de zones waarin leidingen horen te lopen, de plaats van schakelaars en kranen, en de tekening als die er is.

• LeidingwerkPremium · ook: Leidingwerk, leidingnet, buizenwerk, installatieleidingen

  Leidingwerk is het geheel van buizen in een gebouw waardoor water, afvalwater, gas, verwarmingswater en soms lucht wordt getransporteerd. Het is het onderdeel van een woning dat het slechtst is gedocumenteerd en het duurst is om achteraf te bereiken. Vrijwel elke ingrijpende verbouwing loopt op enig moment vast op de vraag waar iets loopt, en vrijwel elke waterschade begint op een plek die niemand had ingetekend.

• LeihaakPremium · ook: Leihaak, leienhaak, storm haak voor leien, crochet

  Een leihaak is een gebogen metalen haak waarmee een natuursteen- of vezelcementlei op het dak wordt vastgezet. Hij grijpt om de onderrand van de lei en houdt hem tegen opwaartse wind. De haak is klein, hij is goedkoop, en hij bepaalt de levensduur van het hele leiendak: als het materiaal van de haak eerder opgeeft dan de lei, gaat een dak dat honderd jaar had kunnen meegaan er na dertig af.

• LeuningPremium · ook: Leuning, trapleuning, handleuning, handregel, handgreep langs de trap, muurleuning of wandleuning als zij aan de muur zit, leuningregel als bovenregel van een balustrade

  Een leuning is de regel langs een trap, bordes of hellingbaan die je met de hand vasthoudt om je evenwicht te bewaren. Zij zit aan de muur met houders of bovenop een balustrade. Bij trappen die meer dan een meter hoogte overbruggen, is een leuning verplicht.

• Levensloopbestendig wonenPremium · ook: Levensloopbestendig wonen, levensloopbestendige woning, levensloopgeschikt wonen, toekomstbestendig wonen, aanpasbaar wonen

  Levensloopbestendig wonen betekent dat een woning geschikt is of eenvoudig geschikt te maken is om er te blijven wonen als je ouder wordt of een beperking krijgt. Het gaat om een woning zonder drempels, met brede deuren, een badkamer en slaapkamer die zonder trap bereikbaar zijn en ruimte om je met een rollator of rolstoel te bewegen.

• Lichtschakelaar · ook: Lichtschakelaar, schakelaar, lichtknop, wandschakelaar

  Een lichtschakelaar is het bedieningspunt waarmee je een lichtpunt aan- en uitzet. Hij onderbreekt de fasedraad in de leiding naar het armatuur. In een woning zit hij meestal ingebouwd in een doos in de wand, achter een afdekraam dat bij de rest van het schakelmateriaal past.

• LiftPremium · ook: Lift, personenlift, elevator

  Een lift is een installatie die personen of goederen verticaal vervoert tussen bouwlagen. Bij het plaatsen in een bestaand gebouw stuit het plan zelden op de techniek. Het stuit op de schacht en op de vergadering. Voor de schacht is meer nodig dan de kooi: een put onder de laagste stopplaats en een overloop boven de hoogste, plus een fundering en doorbraken in elke vloer. Die ruimtevraag is de reden dat de meeste plannen in bestaande portiekflats stranden. En omdat een schacht altijd gemeenschappelijke delen raakt, is er een besluit van de vergadering nodig — bij een ingreep van deze omvang doorgaans met een gekwalificeerde meerderheid en soms met een wijziging van de splitsingsakte. En daar komt de post bij die bij de investeringsbeslissing structureel wordt onderschat: onderhoud en verplichte periodieke keuring lopen jaarlijks door, decennialang.