Begrippen

S

• SaneerpleisterPremium · ook: Saneerpleister, saneringspleister, vochtregulerende pleister, zoutbestendige pleister

  Saneerpleister is een grofporeuze pleister die op vochtig, zouthoudend metselwerk wordt aangebracht en die de zouten in zijn eigen poriën opvangt in plaats van ze naar het oppervlak te laten komen. Het is geen oplossing voor vocht. Het is een manier om een muur er jarenlang goed uit te laten zien terwijl het vocht er nog is, en dat onderscheid moet iedereen kennen die dit product overweegt.

• SanitairkitPremium · ook: Sanitairkit, sanitairsilicone, siliconenkit, schimmelwerende kit

  Sanitairkit is een blijvend elastische afdichting voor de aansluitvoegen in natte ruimten. Er is één regel die bepaalt of de voeg jaren goed blijft, en hij druist in tegen het gevoel. Een kitvoeg mag maar aan twee zijden hechten en niet aan de bodem. Hecht hij ook aan de achterkant, dan kan hij de beweging tussen bad en tegelwand niet volgen: de kit wordt in het midden uitgerekt terwijl hij aan drie kanten vastzit, en scheurt los. Daarom hoort er in een diepe voeg een rugvulling of een strook tape achterin. Dat is de reden dat professionele voegen jaren meegaan en een dikke worst kit in een diepe naad na één winter loslaat. En de tweede regel: schimmel in een kitvoeg zit in de kit, niet erop. Schoonmaken haalt de aanslag van het oppervlak en niet de schimmel uit de massa. Een zwarte voeg vervang je.

• SausenPremium · ook: Sausen, witten, muren schilderen, latexen

  Sausen is het schilderen van wanden en plafonds met muurverf. Het woord komt uit de tijd van sauskleuren en witkalk, dunne verven op basis van lijm of kalk. Het is blijven hangen als algemene aanduiding, ook nu er latex wordt gebruikt.

• SchaafPremium · ook: Schaaf, handschaaf, blokschaaf, rijschaaf

  Een schaaf is een gereedschap dat met een vlak ingesteld mes een dunne krul van een houten oppervlak haalt, om het vlak, glad of op maat te maken. De kwaliteit zit niet in het merk maar in twee dingen: een vlakke zool en een scherp mes. Een botte schaaf scheurt het hout uit in plaats van het te snijden, en dat is de oorzaak van vrijwel elke slechte ervaring met dit gereedschap.

• SchilderPremium · ook: Schilder, huisschilder, schildersbedrijf, onderhoudsschilder

  Een schilder brengt verf- en beschermingslagen aan op hout, metaal, steen en pleisterwerk. Bij het vergelijken van offertes wordt gekeken naar het aantal lagen en de verfsoort, en dat is het minst bepalende deel. De kwaliteit van schilderwerk zit vrijwel volledig in de voorbereiding, en die is achteraf niet meer te zien. Schuren, ontvetten, houtrot uitkappen en aanhelen, plamuren, gronden: dat is het werk waar de levensduur vandaan komt, en het is precies wat onder de aflak verdwijnt. Twee schilders die dezelfde verf in hetzelfde aantal lagen aanbrengen, kunnen vier jaar of twaalf jaar resultaat leveren. Beoordeel een schilder daarom op wat hij over de voorbereiding zegt en in de offerte zet, niet op de merknaam van de verf.

• SchilderwerkPremium · ook: Schilderwerk, schilderklus, verfwerk, afwerking

  Schilderwerk is het aanbrengen van verflagen ter bescherming en afwerking van een oppervlak. De verf krijgt de aandacht en bepaalt het minst. Schilderwerk is voor het grootste deel voorbereiding: de levensduur hangt aan de hechting, en de hechting wordt bepaald voordat er verf aan te pas komt. Ontvetten, schuren, kanten breken, kopse kanten behandelen en het vochtgehalte van het hout controleren — dat is waar een schilderbeurt van vijf jaar of van tien jaar wordt beslist. Wie de voorbereiding overslaat en een dure lak koopt, heeft dure verf die loslaat.

• SchoonmetselwerkPremium · ook: Schoonmetselwerk, schoon metselwerk, schoonwerk

  Schoonmetselwerk is metselwerk dat in het zicht blijft en daarom aan hogere eisen moet voldoen dan metselwerk dat wordt afgewerkt. De stenen worden gesorteerd, het verband loopt door, de voegen zijn regelmatig en het werk wordt schoon gehouden tijdens het metselen. Wat er staat, is meteen de eindafwerking; er komt niets meer overheen.

• SchrobzaagPremium · ook: Schrobzaag, gatenzaag, sleutelgatzaag, spitszaag, gipsplaatzaag

  Een schrobzaag is een smalle handzaag met een spits toelopend blad waarmee je midden in een vlak kunt beginnen. Dat spitse einde is de hele reden dat het gereedschap bestaat, en tegelijk de bron van de klassieke fout. Het blad is smal en wordt aan één kant niet ondersteund, dus het knikt zodra je duwt. Wie kracht zet om sneller te gaan, krijgt een gebogen blad, een schuine snede en vaak een geknakt blad. De zaag werkt op rustige, lange halen met weinig druk — en dan zaagt hij precies waar je hem hebben wilt. Het is een van de oudere gereedschapswoorden in het Nederlands, en de decoupeerzaag en de gipszaag hebben de functie grotendeels overgenomen. In restauratie en bij smal werk is het principe nog steeds nuttig.

• SchroefPremium · ook: Schroef, houtschroef, spaanplaatschroef, bout

  Een schroef is een bevestigingsmiddel met een draad die zich in het materiaal vastgrijpt. Er is één principe dat bepaalt of twee delen tegen elkaar trekken, en het staat op geen enkele verpakking. De draad hoort alleen in het onderste deel te grijpen; het bovenste deel moet vrij over de schroef kunnen bewegen. Grijpt de draad in beide delen, dan houdt hij ze op de afstand waarin ze stonden en trekt hij ze niet samen — er blijft een kier die niet meer weggaat. De oplossing is een doorlopende voorboring: het bovenste gat op schachtdikte, het onderste op kerndikte. Dat is de reden dat een schroef met een gladde schacht onder de kop bestaat.

• SchroefbitPremium · ook: Schroefbit, bit, schroefinzet, inzetstuk

  Een schroefbit is een korte, verwisselbare punt met een zeskantschacht, die in een boormachine of een bithouder wordt geklemd. Het is het goedkoopste onderdeel in de hele keten en het bepaalt of de schroef er over tien jaar nog uitkomt. Een versleten bit van vijftig cent slijpt schroefkoppen rond in beslag van tweehonderd euro — dat is de hele afweging bij dit onderwerp.

• SchroefkopPremium · ook: Schroefkop, kop

  De schroefkop is het bovenste deel van een schroef: de vorm die op het materiaal rust en het profiel waarmee je hem draait. Die twee keuzes samen bepalen meer dan de meeste mensen denken. De vorm bepaalt hoe de kracht op het materiaal wordt overgebracht en of de schroef zichtbaar blijft. Het profiel bepaalt hoeveel koppel je kunt overbrengen en of de kop over tien jaar nog is los te draaien.

• SchrootjeswandPremium · ook: Schrootjeswand, schroten, lambrisering, profielhout, messing-en-groefdelen.

  Een schrootjeswand is een wandafwerking van smalle houten of kunststof delen met een messing-en-groefverbinding, aangebracht op een regelwerk. Het was in de jaren zeventig en tachtig alomtegenwoordig en het is de laatste jaren terug in een strakkere vorm. Bouwfysisch is het aandachtspunt de spouw erachter: die kan vocht vasthouden.

• SchuifdeurPremium · ook: Schuifdeur, schuifwand, ensuite-deuren, paneeldeur, zakschuifdeur

  Een schuifdeur is een binnendeur die horizontaal opzij schuift in plaats van draait. Hij bespaart de ruimte die een draaiende deur nodig heeft — en hij levert twee dingen in die je pas merkt als hij er hangt: geluid en afsluitbaarheid. Een schuifdeur sluit niet rondom aan en heeft een spleet aan de bovenzijde en bij de zijkanten; je hoort er alles doorheen. Voor een werkkamer waarin wordt gebeld, of voor een slaapkamer naast een woonkamer, is dat een reëel bezwaar.

• SchurenPremium · ook: Schuren, opschuren, tussenschuren, afschuren, matteren

  Schuren is het met slijpkorrels wegnemen van materiaal om een oppervlak vlak, glad of hechtend te maken. De fout die het resultaat verpest, is niet te weinig schuren maar te snel opklimmen. Elke korrel moet de krassen van de vorige wegnemen, en dat lukt alleen bij kleine stappen. Wie van P80 direct naar P240 springt, poetst de grove krassen glad zonder ze weg te halen — het voelt zijdezacht, en zodra de lak erop staat, komt het krassenpatroon terug, want de lak vult niet maar volgt. De regel is dus: klim op in stappen, en controleer telkens of de sporen van de vorige korrel weg zijn voordat je verder gaat. Bij hout doe je dat met strijklicht van opzij.

• SchuurmachinePremium · ook: Schuurmachine, schuurapparaat, schuurgereedschap

  Een schuurmachine bewerkt een oppervlak met schuurpapier dat door een motor wordt bewogen, in een schurende, roterende of oscillerende beweging. Het type bepaalt hoe snel het materiaal wegneemt en hoe fijn het eindresultaat is; de stofafzuiging bepaalt of het werk gezond is.

• SchuurpapierPremium · ook: Schuurpapier, schuurlinnen, schuurgaas, schuurvel

  Schuurpapier is een drager van papier, linnen of gaas met daarop een laag slijpkorrels, waarmee je materiaal wegneemt, een oppervlak vlak maakt of het ruwt voor hechting. De korrelgrootte bepaalt alles: te grof laat krassen achter die door de verf heen zichtbaar blijven, te fijn neemt niets weg en verstopt binnen een minuut. Werken met de juiste opeenvolging van korrels is het hele vak.

• SchuurwerkPremium · ook: Fijn schuurwerk, grof schuurwerk, spachtelputz in de handel

  Schuurwerk is een pleisterafwerking waarbij de laatste laag met een schuurspaan wordt opgeschuurd, zodat er een egale wand ontstaat met een fijne korrelstructuur. Het is de meest toegepaste wandafwerking in de Nederlandse woningbouw na behang en glad stucwerk.

• SierlijstPremium · ook: Sierlijst, lijstwerk, profiellijst, ornamentlijst, moulure

  Een sierlijst is een geprofileerde lijst die een overgang tussen twee vlakken afdekt en versiert. Er zit een montageregel achter die bepaalt of het werk mooi blijft. Een sierlijst dekt een naad af die gaat bewegen, en daarom hoort hij aan één vlak vast te zitten en niet aan beide. Lijm je een plafondlijst zowel aan het plafond als aan de wand, dan trekt de eerste krimpbeweging hem los of scheurt de lijst zelf — precies op de plek waar hij de scheur moest verbergen. Eén vlak vast, het andere vrij: dan schuift de beweging weg achter het profiel.

• SierpleisterPremium · ook: Sierpleister, spachtelputz, structuurpleister, granol, korrelpleister

  Sierpleister is een dunne, decoratieve afwerklaag met een korrelstructuur, aangebracht over een vlakke ondergrond of over een pleistersysteem. De korrelgrootte bepaalt de structuur en het verbruik; het bindmiddel bepaalt of de laag dampopen is.

• SilicaatverfPremium · ook: Silicaatverf, minerale verf, waterglasverf, kaliwaterglasverf

  Silicaatverf bindt chemisch met een minerale ondergrond in plaats van er een film op te vormen, waardoor de laag deel wordt van de ondergrond. Zij is uitzonderlijk dampopen en uv-bestendig, en zij werkt uitsluitend op minerale ondergronden.

• SiliconenkitPremium · ook: Siliconenkit, silicone, sanitairkit, glaskit

  Siliconenkit is de meest elastische en meest waterbestendige kit die er is, en hij is niet overschilderbaar. Die twee eigenschappen bepalen precies waar hij hoort en waar niet. In een douche, langs een bad, tegen glas: daar is niets beter. Op een plek die geverfd moet worden: daar is niets slechter, want verf hecht er niet op — nu niet en later ook niet.

• SlijtlaagPremium · ook: Slijtlaag, gebruikslaag, toplaag, deklaag, nuttige laag

  De slijtlaag is de bovenste laag van een vloerafwerking die de slijtage opvangt en die bepaalt hoe lang de vloer meegaat. Het is het enige getal dat er bij een vloerkeuze werkelijk toe doet, en het is het getal dat in de showroom niet wordt genoemd. Twee vloeren die er identiek uitzien en waarvan de een vijf jaar meegaat en de ander twintig, verschillen niet in decor, structuur of merk — ze verschillen in slijtlaag.

• SnijverliesPremium · ook: Snijverlies, snijafval, zaagverlies, verlies bij het op maat maken, uitval, restpercentage, reservepercentage

  Snijverlies is het deel van een materiaal dat je niet gebruikt omdat het bij het op maat maken overblijft. Bij tegels, laminaat, gipsplaten of gevelbekleding koop je daarom meer dan het oppervlak dat je bekleedt. Hoeveel meer hangt af van het formaat, het legpatroon en de vorm van de ruimte.

• Solid surfacePremium · ook: Solid surface, minerale kunststof, acrylsteen, massief kunststof

  Solid surface is een massief materiaal van acrylhars met minerale vulstof, in platen verwerkt. Eén eigenschap zet dit materiaal apart van alles wat ernaast in de showroom ligt. De naden zijn onzichtbaar te lijmen en krassen zijn eruit te schuren — het blad is tot als nieuw te herstellen, jaren na plaatsing. Doordat het materiaal in de volle dikte dezelfde samenstelling en kleur heeft, verandert schuren niets aan het uiterlijk. Dat is de reden dat het in ziekenhuizen, laboratoria en horeca de standaard is. De prijs die je daarvoor betaalt: het is zacht en het verdraagt geen hitte.

• SpaanplaatPremium · ook: Spaanplaat, meubelplaat, persplaat

  Spaanplaat bestaat uit houtspanen die met lijm zijn samengeperst. De spanen liggen willekeurig, waardoor de plaat in beide richtingen ongeveer gelijke eigenschappen heeft maar minder sterk is dan multiplex of OSB. Het is het goedkoopste plaatmateriaal en het wordt vooral gebruikt in meubels, kasten en als ondervloer in droge situaties.

• SpaarbordPremium · ook: Spaarbord, spanen, plakspaan, stukadoorsbord, hawk

  Een spaarbord is een vlak bord met een handvat aan de onderzijde, waarop een stukadoor of tegelzetter een hoeveelheid mortel meedraagt terwijl hij werkt. Het lijkt een detail, maar het bepaalt het werktempo: met een spaarbord hoef je niet telkens naar de kuip terug en houd je beide handen effectief in het werk.

• SpatelPremium · ook: Spatel, plamuurmes, stopmes, plakspaan

  Een spatel is een plat, veerkrachtig blad met een handvat, waarmee je plamuur, vulmiddel of lijm aanbrengt, uitstrijkt en afsteekt. De breedte en de veerkracht van het blad bepalen het resultaat. Een te stijf blad laat randen achter; een te slap blad volgt de bult die je juist wilde wegwerken.

• StanleymesPremium · ook: Stanleymes, afbreekmes, cuttermes, hobbymes, breekmes

  Een stanleymes is een mes met een verwisselbaar of afbreekbaar mesje, gebruikt voor het snijden van vloerbedekking, isolatie, karton, folie en kit. Het is het gereedschap dat de meeste snijwonden veroorzaakt op de bouw. De oorzaak is bijna altijd dezelfde: een bot mesje waarmee harder wordt geduwd, en snijden naar het lichaam toe.

• SteekbeitelPremium · ook: Steekbeitel, houtbeitel, beitel, formeel

  Een steekbeitel is een houtbewerkingsbeitel met een vlak, aan één zijde afgeschuind lemmet, bedoeld om met de hand of met lichte hamerslagen hout weg te steken. Het gereedschap doet zijn werk met scherpte, niet met kracht. Een steekbeitel die scherp is, snijdt hout met handdruk; een botte beitel vraagt slagen, scheurt de vezel en glijdt weg. Het overgrote deel van de ongelukken en van het lelijke werk met een beitel komt voort uit botheid.

• SteengaasPremium · ook: Steengaas, stucgaas, rabitzgaas, wapeningsgaas, pleisterdrager.

  Steengaas is een gaas van metaal of van glasvezel dat als drager of als wapening in stucwerk wordt aangebracht. Het heeft twee functies die door elkaar worden gehaald: als drager maakt het stucwerk mogelijk op een ondergrond die zelf niet hecht, en als wapening voorkomt het scheuren op plekken waar spanning ontstaat.

• StelpootPremium · ook: Stelpoot, stelvoet, kastpoot, verstelbare poot, levelling foot

  Een stelpoot is een in hoogte verstelbare poot onder een kast, een apparaat of een constructie. De volgorde van het werk is hier de hele kunst. De poten worden gesteld voordat het werkblad erop komt, want daarna kun je er niet meer bij zonder alles los te maken. Een vloer is nooit vlak — in bestaande woningen zeker niet — en het zijn de poten die dat opvangen, niet het blad. Wie de kasten neerzet, het blad monteert en dan pas gaat waterpassen, staat met een blad dat op een hoek doorbuigt of met een naad die niet meer sluit.

• StofferingPremium · ook: Stoffering, vloer- en raambekleding, zachte inrichting.

  Stoffering is de zachte, verwijderbare inrichting van een woning: vloerbedekking, gordijnen, rolgordijnen, zonwering binnen en soms losse kastafwerking. Het is meer dan losse inboedel maar minder dan een vast onderdeel van het gebouw. Juist die tussenpositie maakt het bij verhuur en verkoop een terugkerend twistpunt.

• Stompe deurPremium · ook: Stompe deur, stomp uitgevoerde deur, vlakke deur zonder opdek

  Een stompe deur heeft geen verdikte rand en valt met de vlakke zijkant in het kozijn, waardoor deur en kozijn in één vlak liggen. Het beeld is strakker dan bij een opdekdeur en de montage is aanzienlijk minder vergevingsgezind.

• StootbordPremium · ook: Stootbord, stootplank, tegentrede, contretrede

  Het stootbord is het verticale vlak tussen twee treden van een trap. Het is meer dan afwerking: het maakt de trap stijver, het voorkomt dat een voet erdoorheen schiet en het is bij kleine kinderen een veiligheidsvoorziening. Een open trap oogt ruimtelijker maar is voor sommige gebruikers minder veilig.

• Stootvaste gipsplaatPremium · ook: Stootvaste gipsplaat, slagvaste gipsplaat, hardboardgipsplaat

  Een stootvaste gipsplaat heeft een verdichte kern met vezelversterking, waardoor zij aanzienlijk meer weerstand biedt tegen stoten en doorboren dan een standaardplaat. Zij wordt gekozen in ruimten met intensief gebruik, waar een standaardplaat binnen enkele jaren gaten vertoont.

• StopverfPremium · ook: Stopverf, glaskit, glazenmakerskit, lijnoliekit

  Stopverf is een kneedbare massa van krijt en lijnolie waarmee glas in een houten sponning wordt vastgezet en afgedicht. Het is het traditionele beglazingsmateriaal en het is bij oude ramen nog steeds de juiste keuze. Stopverf moet worden overgeschilderd; een onbeschilderde stopverfrand droogt uit, scheurt en laat water door.

• StrijklichtPremium · ook: Strijklicht, scherend licht, schampend licht, licht onder een scherpe hoek, zijlicht langs een wand

  Strijklicht is licht dat onder een scherpe hoek langs een oppervlak valt, bijna evenwijdig eraan. Elke kleine oneffenheid werpt dan een lange schaduw, waardoor bobbels, deuken, spaanslagen en plamuurplekken zichtbaar worden die je bij gewoon licht niet ziet. Het is de scherpste toets voor stucwerk, schilderwerk en vloeren.

• StructuurbehangPremium · ook: Structuurbehang, reliëfbehang, overschilderbaar behang, wit behang

  Structuurbehang is overschilderbaar behang met een reliëf, dat een minder vlakke wand acceptabel maakt. Het wordt gekozen als goedkope tussenoplossing en het is er geen. Een wand met structuurbehang komt niet meer terug naar glad stucwerk zonder dat het meer kost dan uitvlakken vooraf had gekost. Het reliëf hecht in de oneffenheden waar het voor bedoeld is, en bij het verwijderen komt het stucwerk mee — vooral wanneer er drie of vier lagen verf overheen zijn gegaan. Wie het aanbrengt, kiest dus voor jaren, niet voor een seizoen.

• StuccoPremium · ook: Stucco, stucco veneziano, Venetiaans stucwerk, marmorino, kalkstuc, tadelakt

  Stucco is een dunne, gepolijste kalkafwerking op een wand, in meerdere flinterdunne lagen aangebracht. Er is één eigenschap waar de hele planning van een stuccoklus op draait. Stucco laat zich niet onzichtbaar bijwerken. Elke reparatie of onderbreking tekent zich af in het lichtspel van het gepolijste vlak, en daarom wordt een wand van hoek tot hoek in één keer afgemaakt, nat in nat. Wie halverwege stopt voor een pauze of een dag later verdergaat, ziet die grens de rest van de tijd terug.

• StucplafondPremium · ook: Stucplafond, gestuct plafond, pleisterplafond, sierstucplafond, ornamentplafond

  Een stucplafond is een plafond met een gepleisterde afwerking, al dan niet met ornamenten. Bij oude panden is het een rietplafond: stuc op riet, gespijkerd aan de balklaag — en dat is de kern van dit onderwerp. Een rietplafond hangt aan zijn spijkers, en die roesten. Wat je als eerste ziet is een scheur of een bolling; wat er dan gebeurt is dat een vlak van tientallen kilo's zich losmaakt van het plafond. Bij een vooroorlogs pand is dat geen theoretisch risico.

• StucwerkPremium · ook: Pleisterwerk, stukadoorswerk

  Stucwerk is een dunne laag mortel of gips die in lagen op een muur of plafond wordt aangebracht en glad of gestructureerd wordt afgewerkt. Binnen wordt meestal gips gebruikt, buiten een cement- of kalkgebonden mortel.

• Stucwerk afwerkniveauPremium · ook: Afwerkniveau, kwaliteitsniveau, stucniveau

  Het afwerkniveau geeft aan hoe glad en vlak stucwerk wordt opgeleverd. Er zijn oplopende niveaus, van een ruwe basis tot een spiegelglad vlak. Het is de belangrijkste oorzaak van teleurstelling na het stucwerk, omdat de verwachting zelden vooraf is vastgelegd.

• StukadoorPremium · ook: Stukadoor, plafonneur, pleisteraar, stucwerker

  Een stukadoor werkt wanden en plafonds af met pleisterlagen: raapwerk, spachtelputz, sierpleister of glad stucwerk. Het is een vak waarin het resultaat wordt afgerekend op vlakheid en gladheid, en waar de ondergrond en de mortelkeuze het verschil maken. Bij restauratie is het bovendien een ambacht: getrokken lijsten en gegoten ornamenten zijn specialistenwerk.

• StukadoorwerkPremium · ook: Stukadoorwerk, stucwerk, pleisterwerk, plafonneerwerk

  Stukadoorwerk is de verzamelnaam voor alle pleisterwerkzaamheden in een bouwproject: raapwerk, gladpleisterwerk, sierpleister en buitenpleister. In een bestek of in een offerte is het een aparte post met eigen afwerkkwaliteiten. De omschrijving van die kwaliteit bepaalt wat je krijgt en het is het punt waarop discussies ontstaan.

• SysteemplafondPremium · ook: Systeemplafond, verlaagd plafond, inlegplafond, rasterplafond, akoestisch plafond.

  Een systeemplafond is een verlaagd plafond van losse platen die in een opgehangen metalen raster liggen. Het maakt de ruimte erboven bereikbaar voor leidingen en installaties, en het is akoestisch aan te passen. Het kost hoogte, en dat is bij woningen vaak het bezwaar.

• SysteemwandPremium · ook: Montagewand, scheidingswand, voorzetwand (verwant).

  Een systeemwand is een niet-dragende binnenwand die is opgebouwd uit vooraf gemaakte onderdelen, meestal een metalen regelwerk met gipsplaten. Hij is snel te plaatsen, licht van gewicht en later weer te verwijderen.