Begrippen

Een bankschroef is een klem die vast op een werkbank staat en een werkstuk tussen twee bekken vastzet. Je draait de bekken met een spindel naar elkaar toe. Daardoor blijven allebei je handen vrij om te zagen, vijlen, boren, buigen of schuren.

Bestratingsmateriaal is alles wat je los legt om een tuinpad, terras, oprit of stoep te verharden: klinkers, tegels, keien en de zand- en fundatielaag eronder. De stenen dragen niets uit zichzelf; de ondergrond doet het werk.

Dekverf is verf die de ondergrond volledig aan het oog onttrekt. De kleur komt van pigment dat het licht tegenhoudt, waardoor je de nerf en de kleur van het hout eronder niet meer ziet. Het tegenovergestelde is transparante beits, die de nerf laat doorschijnen.

Gres is een keramisch materiaal van klei die bij hoge temperatuur is gebakken tot de korrels aan elkaar zijn gesmolten. Daardoor is gres dicht en hard en neemt het vrijwel geen water op. Je komt het tegen als vloertegel en als rioolbuis in oudere woonwijken.

Hardhout is hout van loofbomen. In de bouw wordt het woord vooral gebruikt voor zware, dichte soorten die van nature lang meegaan buiten, zoals meranti, eiken en azobe. Je vindt het in kozijnen, gevelbekleding, vlonders, trappen en waterbouw. De naam zegt meer over de boomgroep dan over de hardheid.

Een hogedrukreiniger is een machine die leidingwater met een pomp onder hoge druk brengt en door een smalle nozzle spuit. De straal maakt vuil los dat met een borstel niet weggaat. Je gebruikt hem vooral buiten, op bestrating, tuinmeubels en machines.

Een inspectieluik is een afsluitbare opening in een wand, plafond of vloer waardoor je bij iets kunt dat erachter zit. Denk aan een afsluiter, een verdeler, een koppeling of een inbouwreservoir. Het luik gaat open zonder dat er iets gesloopt hoeft te worden, en het valt in dichte toestand nauwelijks op.

Een kantplank is de opstaande plank langs de rand van een steigervloer, een dak of een werkvloer. Hij houdt gereedschap, materiaal en je eigen voet tegen, zodat er niets naar beneden valt. Samen met de leuning en de tussenleuning vormt hij de randbeveiliging.

Kalk is een bindmiddel voor mortel, pleisterwerk en verf, gemaakt door kalksteen te branden en daarna te blussen. Het bindt zachter en langzamer dan cement, en het laat vocht en damp veel gemakkelijker door.

Een kloostermop is een grote, zware handgevormde baksteen uit de middeleeuwen. De steen is fors dikker en langer dan de latere baksteenformaten, en je herkent hem aan zijn ruwe vorm en zijn rode tot paarsbruine kleur.

Een kraanleertje is het kleine ronde schijfje rubber onder in de kraankop dat op de zitting drukt en zo het water afsluit. Is het versleten, dan blijft de kraan druppelen, hoe hard je hem ook dichtdraait.

Een lepelboor is een houtboor met een halfronde, lepelvormige punt zonder centreerpunt en zonder spiraal. Hij snijdt met de rand van de holle bak. Omdat hij zichzelf niet centreert, kun je hem tijdens het boren bijsturen en zo een gat maken dat niet loodrecht op het oppervlak staat.

Mortel is een mengsel van een bindmiddel, zand en water dat als pasta wordt verwerkt en daarna verhardt. Het bindt stenen aan elkaar, vult voegen en vlakt ondergronden uit. Het verschil met beton zit in het toeslagmateriaal: mortel bevat alleen zand, beton ook grind of steenslag.

Plamuur is een smeerbare pasta waarmee je oneffenheden in een ondergrond dichtsmeert voordat je gaat schilderen of behangen. Je brengt het dun aan met een mes, laat het drogen en schuurt het glad. Zo krijg je een vlakke ondergrond waarop verf gelijkmatig hecht en dekt.

Een paumelle is een scharnier dat uit twee losse helften bestaat: een deel met een pen aan het kozijn en een deel met een huls aan de deur. Je hangt de deur er van bovenaf op en je licht hem er net zo makkelijk weer af, zonder één schroef los te draaien.

Roestvrij staal is staal waaraan minstens ongeveer een tiende deel chroom is toegevoegd. Dat chroom vormt aan het oppervlak een dun, onzichtbaar laagje dat het staal afsluit en zich na een krasje vanzelf herstelt, zolang er zuurstof bij kan. Daardoor roest het onder normale omstandigheden niet.

Een scheurmeter is een eenvoudig hulpmiddel waarmee je de breedte van een scheur afleest of waarmee je volgt of een scheur nog beweegt. Je plakt of schroeft hem over de scheur en noteert de stand op vaste momenten. Zo zie je in de loop van maanden of de scheur groeit of stilstaat.

Een schaaldeel is een ruwe plank uit de buitenzijde van een boomstam, die aan één zijde de natuurlijke ronding van de boom houdt. Je ziet ze als overlappende beplanking op schuttingen, tuinhuizen en eenvoudige bijgebouwen. Ze zijn goedkoop en ruw, en ze vragen meer aandacht bij montage en onderhoud dan geschaafde delen.

Smeedijzer is bijna koolstofvrij ijzer met dunne slaklagen erin, dat gloeiend werd gesmeed in plaats van gegoten of gewalst. Het werd tot ongeveer 1900 gebruikt voor muurankers, hekwerken en hang- en sluitwerk. Daarna nam staal het over. Wat er nog van in woningen zit, is dus oud en vaak monumentaal van waarde.

De sluitplaat is het metalen plaatje in het kozijn waar de schoot van het slot in valt. De plaat vangt de kracht op waarmee de deur dichtvalt en waarmee iemand hem probeert open te wrikken. Hij bepaalt dus mede hoe goed een deur sluit en hoe sterk hij is.

Een stopmes is een handgereedschap met een plat, meestal stalen blad waarmee je gaten, naden en oneffenheden vult voordat je gaat schilderen. Het is een van de goedkoopste stukken gereedschap in de verfhoek en het bepaalt in hoge mate hoe het schilderwerk eruit gaat zien.

Tweecomponentenlijm bestaat uit twee delen, een hars en een verharder, die je vlak voor gebruik mengt. Pas dan komt de reactie op gang waarmee de lijm hard wordt. Daardoor werkt hij ook in een dikke laag en op plekken waar geen lucht of vocht bij kan.

Een verfbak is een ondiepe bak waarin je verf giet om er een roller mee te vullen. Het schuine deel of het losse rooster gebruik je om de roller af te strijken, zodat de verf gelijkmatig in de vacht zit en de roller niet overvol is.

Een voegijzer is het smalle handgereedschap waarmee je verse voegspecie in een voeg van metselwerk aandrukt en in vorm brengt. De vorm en de breedte van het ijzer bepalen hoe de voeg er straks uitziet en hoe goed hij water afvoert.

Een vlakschaaf is een handschaaf waarmee je hout vlak en op maat brengt. Een beitel steekt onder een instelbare hoek door de zool en snijdt bij elke haal een dunne krul van het oppervlak. Hoe verder de beitel uitsteekt, hoe dikker de krul en hoe grover het werk.