Binnenisolatie bij een massieve muur

Woningen van vóór ongeveer 1930 hebben doorgaans een massieve buitenmuur: één laag metselwerk, meestal een steens of anderhalfsteens dik, zonder spouw. Spouwisolatie is daar geen optie.

Dit artikel gaat over isoleren aan de binnenzijde van zo'n muur: wanneer het kan, waarom het bouwfysisch de lastigste vorm van isoleren is, welke opbouwen er zijn, en wat er misgaat als de details niet kloppen.

Een muur droogt naar twee kanten uit: naar buiten en naar binnen. Regen die in het metselwerk trekt, verdwijnt deels weer naar de binnenzijde, waar het warm en droog is.

Zet je daar isolatie tegenaan, dan gebeuren er twee dingen tegelijk. De muur wordt kouder, want de warmte van binnen bereikt hem niet meer. En hij kan niet meer naar binnen uitdrogen, want de isolatie zit ertussen.

Kouder en natter is precies de combinatie waarbij metselwerk schade oploopt: vorstschade aan de buitenzijde, uitbloei, en aantasting van wat er in de muur zit.

Wat er in de muur zit, is bij oude woningen vaak hout. De vloerbalken liggen met hun koppen in het metselwerk. Die balkkoppen komen door binnenisolatie in de koude zone te liggen, en hout dat langdurig vochtig blijft, gaat rotten. Dat is de meest voorkomende en de duurste schade van deze maatregel.

Er zijn twee families oplossingen. De eerste is dampdicht werken: een isolatie met een dampremmende laag aan de warme zijde, aaneengesloten uitgevoerd, zodat er geen binnenvocht in de constructie komt. Dat werkt als het écht aaneengesloten is en het is onvergeeflijk voor een gat.

De tweede is capillair actief werken: een isolatie die vocht opneemt en weer afstaat, zoals calciumsilicaat of bepaalde houtvezelplaten, aangebracht zonder dampremmende laag. Die opbouw laat de muur naar binnen blijven uitdrogen. Zij isoleert per centimeter minder goed en zij is vergevingsgezinder.

De keuze tussen die twee is geen smaakkwestie. Zij hangt af van de slagregenbelasting van de gevel, van de dikte en de soort steen, en van wat er in de muur ligt.

Kijk of de muur werkelijk massief is. Boor een klein gaatje en let op of de boor door een holte gaat. Een muur van vóór 1920 is vrijwel altijd massief; tussen 1920 en 1940 kan er al een smalle spouw zitten.

Kijk naar de gevel bij en na regen. Donkere plekken die langzaam wegtrekken, wijzen op een gevel die veel water opneemt.

Kijk naar het voegwerk. Zacht, uitgesleten of hol klinkend voegwerk laat water door en dat moet eerst worden hersteld.

Kijk waar de vloerbalken liggen. De richting van de vloerdelen verraadt de richting van de balken; de koppen liggen dan in de muur die daar haaks op staat.

Kijk naar de aansluitingen die je straks doorsnijdt: binnenwanden die tegen de buitengevel staan, vloeren, plafonds en kozijnen. Op elk van die plekken loopt de isolatie dood en ontstaat een koudebrug.

Kijk naar de oriëntatie. De zuidwestgevel krijgt in Nederland de meeste slagregen; daar is de belasting het hoogst.

Meet de luchtvochtigheid binnen. Een woning met een hoge binnenvochtigheid en weinig ventilatie is de slechtste uitgangssituatie voor binnenisolatie.

Zelf doen: vaststellen of de muur massief is en hoe dik hij is.

Zelf doen: de gevel beoordelen op voegwerk, scheuren en op donkere plekken na regen.

Zelf doen: nagaan waar de vloerbalken liggen.

Zelf doen: de binnenvochtigheid meten over een aantal weken.

Zelf doen: ventilatie op orde brengen en kieren dichten.

Niet zelf doen: de keuze tussen een dampdichte en een capillair actieve opbouw maken zonder berekening.

Niet zelf doen: de detaillering van de balkkoppen bepalen.

Wat je nooit moet doen: binnenisolatie aanbrengen tegen een muur die water doorlaat of vocht optrekt. Je sluit het vocht in, je ziet het niet meer, en je merkt het aan het hout.

Bij verbouw geldt het rechtens verkregen niveau als ondergrens. Isoleer je een gevel, dan gelden er eisen aan de warmteweerstand van het aangebrachte deel.

Voor subsidie op isolatiemaatregelen gelden minimale waarden voor de warmteweerstand en soms een minimaal aan te brengen oppervlak. Controleer de voorwaarden vóór de opdracht, want achteraf aanvragen kan doorgaans niet.

Bij een monument of in een beschermd stads- of dorpsgezicht is buitengevelisolatie vrijwel altijd uitgesloten en is binnenisolatie de enige route. Wijzigingen aan een monument zijn vergunningplichtig, ook aan de binnenzijde.

De verwerkingsvoorschriften van de fabrikant bepalen de opbouw. Een capillair actief systeem verliest zijn werking zodra er een dampremmende laag in wordt opgenomen; dat is geen detail maar een systeemfout.

In een VvE is de buitengevel gemeenschappelijk. Binnenisolatie raakt het eigen gedeelte en zij verandert wel de vochthuishouding van een gemeenschappelijke muur; leg het voor aan de vergadering.

Bij een huurwoning is de schil een zaak van de verhuurder. Aan de lijst met gebreken die de Huurcommissie hanteert zijn energetische gebreken toegevoegd; raadpleeg de actuele lijst.