Trapmaten: optrede, aantrede, vrije hoogte en leuning

Deze pagina is voor wie een trap laat maken, vervangen of aanpassen, een verdieping toevoegt of een zolder bewoonbaar maakt, en voor wie een bestaande trap beoordeelt op veiligheid: de woningeigenaar, de zelfbouwer, de klusser die een trap zelf maakt of een leuning plaatst en de vereniging die een gemeenschappelijke trap onderhoudt. Ze legt uit welke maten een trap heeft en hoe zij samenhangen, welke eisen de regels stellen aan nieuwe en bestaande trappen, hoe de leuning en de vrije hoogte worden bepaald, wat een trap comfortabel of gevaarlijk maakt en hoe je een trap in een bestaande ruimte past. Ze gaat niet over het herstellen van treden, het schilderen of het vervangen van een trap; daarvoor bestaan eigen pagina's.

Een trap is een reeks stappen omhoog, en de menselijke pas bepaalt de maten. Wie loopt, zet zijn voet ongeveer zestig tot vijfenzestig centimeter verder; wie een trede opgaat, verliest daarvan een deel aan de hoogte. De oude trapformule vat dat samen: twee keer de optrede plus de aantrede hoort tussen ongeveer zestig en vijfenzestig centimeter te liggen. Een optrede van achttien centimeter vraagt dan een aantrede van vierentwintig tot negenentwintig; een optrede van twintig een aantrede van twintig tot vijfentwintig. Binnen die formule geldt dat een lagere optrede en een diepere aantrede een gemakkelijker trap geven en meer ruimte vragen, en een hogere optrede met een kortere aantrede een steilere trap die minder ruimte kost. De aantrede wordt gemeten in de looplijn, bij een rechte trap in het midden en bij een trap met een kwart of een bocht op ongeveer veertig centimeter van de buitenzijde, waar de voet komt.

De regels leggen grenzen vast. Voor een trap in een nieuwe woning gelden een optrede van ten hoogste achttien en een half centimeter, een aantrede van minstens twintig en een half centimeter in de looplijn, een breedte van minstens tachtig centimeter, een vrije hoogte boven de trap van minstens twee meter dertig en een bordes van minstens tachtig bij tachtig centimeter boven en onder; voor de trap naar een zolder die geen verblijfsruimte is, zijn de eisen lager. Voor bestaande woningen geldt het niveau van de bouwtijd, wat bij oude woningen steile trappen met optreden van twintig tot tweeëntwintig centimeter en aantreden van zeventien tot twintig oplevert; die trappen zijn toegestaan maar vragen aandacht bij het gebruik. Een trap met een verhouding buiten de formule, te steil of te flauw, loopt onprettig, en een trap waarvan de treden onderling verschillen, is gevaarlijk: het lichaam stelt zich na twee treden in op het ritme en de afwijkende trede verrast de voet.

De vrije hoogte is de afstand van de voorkant van een trede tot het plafond of de trapgatrand erboven, gemeten loodrecht op de looplijn; twee meter dertig laat iemand van een meter negentig zonder bukken passeren. De breedte wordt gemeten tussen de leuningen of tussen de trapbomen; tachtig centimeter is genoeg om te lopen en te dragen, negentig is prettiger voor meubels en een bed. De leuning hoort aan minstens één zijde, bij een trap met een open zijde aan die zijde als hekwerk, en voor de veiligheid liefst aan beide zijden; de hoogte is tachtig tot honderd centimeter boven de voorkant van de trede, de vorm rond of ovaal met een diameter van ongeveer vier tot vijf centimeter zodat de hand hem omsluit, doorlopend zonder onderbreking bij een bordes en met een einde dat omgebogen is zodat een mouw er niet aan blijft haken. Een leuning zit vast in de muur op minstens elke meter en houdt een val van een volwassene.

Bij het passen van een trap in een bestaande ruimte wordt gerekend vanaf de verdiepingshoogte, van vloer tot vloer: die wordt gedeeld door een gewenste optrede en afgerond op een heel aantal treden, waarna de werkelijke optrede volgt; een verdiepingshoogte van twee meter tachtig geeft zestien treden van zeventien en een half of vijftien van achttien en twee derde. De aantrede volgt uit de formule en het aantal treden geeft de lengte die de trap op de vloer inneemt; past dat niet, dan kiest men een kwartslag, een halve slag of een steilere trap. De trapgatopening boven de trap moet de vrije hoogte geven; bij een bestaande vloer is dat vaak de beperking, en dan wordt het trapgat verlengd of de trap steiler. Een trapleverancier of een timmerman rekent dat uit en tekent de trap voordat hij wordt gemaakt.

Een trap waarop je struikelt bij de eerste of laatste trede terwijl de rest goed loopt: een afwijkende trede.

Stoten van het hoofd bij het opgaan: de vrije hoogte onder het trapgat of een balk is te klein.

Een leuning die eindigt vóór de laatste trede of onderbroken is bij een bordes, of een leuning die zo breed is dat een hand hem niet omsluit.

Een trap waar je bij het afdalen met de hak over de rand van de trede erboven schuurt: te weinig aantrede.

Een trap die je met de neus naar de trede oploopt en met de rug naar de trede afdaalt: een zoldertrap in een verblijfsruimte.

Een bordes boven of onder de trap dat kleiner is dan tachtig bij tachtig centimeter, of een deur die over het bordes draait.

Treden met gladde lak en zonder markering van de neuzen, zeker bij een trap in gelijke kleur met de vloer.

Zelf: de verdiepingshoogte meten, het aantal treden en de optrede uitrekenen, de aantrede met de formule bepalen, de vrije hoogte onder het trapgat controleren en de plek van de trap op de plattegrond uitzetten.

Zelf: een tweede leuning plaatsen met bevestiging in de constructie, antislipstrips aanbrengen, de neuzen markeren en de verlichting verbeteren.

Niet zelf zonder ervaring: een trap maken of plaatsen en een trapgat zagen in een vloer; dat vraagt een timmerman of een trappenmaker en bij een trapgat een constructieve beoordeling van de balk die wordt onderbroken.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan trappen in nieuwe woningen: een optrede van ten hoogste achttien en een half centimeter, een aantrede van minstens twintig en een half centimeter gemeten in de looplijn, een breedte van minstens tachtig centimeter, een vrije hoogte van minstens twee meter dertig, bordessen van minstens tachtig bij tachtig centimeter en een leuning aan minstens één zijde bij een trap die meer dan een meter overbrugt, op een hoogte van tachtig tot honderd centimeter; voor trappen naar een ruimte die geen verblijfsruimte is, gelden lichtere eisen, en voor een gemeenschappelijke trap in een woongebouw zwaardere, met een grotere breedte en eisen aan de brandveiligheid.

Voor bestaande woningen gelden de eisen voor bestaande bouw, die steiler en smaller toestaan, en bij verbouw het rechtens verkregen niveau; een nieuwe trap in een bestaande woning mag dus steiler zijn dan in nieuwbouw, maar niet steiler dan wat er stond en niet onder het niveau voor bestaande bouw. Een trap die een verdieping ontsluit die als verblijfsruimte wordt gebruikt, bijvoorbeeld een zolder die slaapkamer wordt, moet aan de eisen voor een verblijfsruimte voldoen; een vlizotrap volstaat dan niet. Een vloerafscheiding langs een trapgat of een vide moet minstens een meter hoog zijn, met openingen waar een kind niet doorheen kan en zonder opstapmogelijkheden. Regels veranderen; controleer bij twijfel de actuele tekst of vraag het aan de gemeente.