Losse of onveilige trapleuning

Trek met kracht aan de leuning, naar je toe en omhoog, bij elke houder. Doe dat met je volle lichaamsgewicht erop en niet voorzichtig; het is precies die belasting waarvoor hij er is. Beweegt er iets, markeer die houder dan.

Kijk waar de houders in de wand zitten en waarin. Metselwerk of beton: goed, mits met de juiste plug. Gipsblokken, gasbeton of een gipsplaatwand: dan hoort er een doorgaande bevestiging of achterhout te zitten en zijn gewone pluggen niet genoeg. Dit is de meest voorkomende oorzaak en zij is van buiten niet te zien; wat je wél ziet, is barstend pleisterwerk rond de houder.

Tel de houders en meet de afstanden. Als vuistregel hoort er per ongeveer negentig centimeter een houder te zitten, en altijd één dicht bij elk uiteinde. Veert de leuning in het midden, dan zitten er te weinig.

Kijk waar de leuning begint en waar hij ophoudt. Hij hoort door te lopen tot voorbij de eerste en de laatste trede, zodat je houvast hebt op het moment dat je de trap op- of afstapt. Een leuning die op de derde trede begint, laat je los op het gevaarlijkste punt.

Meet de hoogte van de leuning boven de treden. Ongeveer negentig centimeter, gemeten vanaf de voorkant van de trede, is de gebruikelijke maat. Woont er iemand die slecht ter been is, dan is de hoogte en de vorm van de leuning belangrijker dan de norm: een leuning die je met je hele hand kunt omvatten, houd je vast en een brede platte lat niet.

Meet de openingen in een balustrade met een rolmaat. Als vuistregel: niet breder dan honderd millimeter, en tot ongeveer zeventig centimeter hoogte niet beklimbaar. Horizontale regels op kindhoogte zijn een klimrek en dat is bij een trapgat het gevaarlijkste dat er staat.

Duw laag tegen een balustrade langs een trapgat of een overloop. Daar gaat het niet om houvast maar om het tegenhouden van een mens, en die belasting is groter dan bij een leuning.

Kijk bij een buitentrap naar houtrot en roest in en rond de bevestiging. Daar faalt de bevestiging vaker dan het onderdeel, en de schade zit in het hout of het staal dat je niet ziet.

Bij een balustrade langs een trapgat, een vide of een galerij waarover je twijfelt. Of die een vallend mens kan tegenhouden, is een berekening en geen gevoel.

Verder: bij een leuning in een gipsplaatwand of in gasbeton, waar de bevestiging het probleem is en niet de leuning; bij een buitentrap met houtrot of corrosie; en bij een woning die je geschikt wilt maken voor iemand die slecht ter been is.

Vraag voor het gewone werk een timmerman of klusbedrijf — dit is werk dat een goede vakman in een ochtend doet, en vraag hem expliciet waarin hij bevestigt. Voor een balustrade die als afscheiding dient en waarvan geen berekening bestaat, vraag je een constructeur. Voor een woning die levensloopgeschikt moet worden, is een ergotherapeut of een adviseur woningaanpassing de partij die weet welke leuning bij welke beperking past; bij een aanpassing op medische grond kan de gemeente daar via de Wmo aan meebetalen.

Trek elk jaar aan alle leuningen en balustraden in huis. Het duurt vijf minuten en het is de hele preventie.

Bevestig leuningen altijd in de wandconstructie en niet in het pleisterwerk, en gebruik in holle of zachte wanden een doorgaande bevestiging of achterhout.

Houd ongeveer negentig centimeter afstand tussen de houders aan en zet er altijd één dicht bij elk uiteinde.

Laat de leuning doorlopen tot voorbij de eerste en de laatste trede.

Kies een ronde of ovale leuning die je met de hele hand kunt omvatten; dat houd je bij een misstap vast en een brede platte lat niet.

Vermijd horizontale regels in een balustrade waar kinderen komen en houd de openingen onder honderd millimeter.

Zorg voor licht en voor vrije treden; de leuning is de laatste voorziening en niet de eerste.

Neem leuningen en balustraden op in de jaarlijkse ronde van een VvE, met een verslag.

Voor bestaande bouwwerken geldt de zorgplicht uit het Besluit bouwwerken leefomgeving: een bouwwerk mag geen gevaar voor de veiligheid opleveren. Een leuning die loslaat, valt daaronder.

Het Bbl stelt daarnaast eisen aan trappen en aan vloerafscheidingen: aan de aanwezigheid van een leuning bij een hoogteverschil, aan de hoogte van een afscheiding en aan de breedte van de openingen erin. Voor bestaande bouw liggen die waarden lager dan voor nieuwbouw, en bij verbouw geldt het rechtens verkregen niveau als dat hoger is. De belastingen waarop een afscheiding wordt berekend, volgen uit de Eurocode-reeks NEN-EN 1991: het gaat om een horizontale belasting op de bovenrand, en die is aanzienlijk groter dan wat een hand uitoefent.

Dat verschil tussen bestaande bouw en nieuwbouw verklaart waarom een balustrade in een portiekflat uit 1960 legaal is en naar de huidige inzichten toch onveilig. Er is dan geen verplichting om te vervangen, maar de aansprakelijkheid blijft bestaan.

Aansprakelijkheid voor schade door een gebrekkig bouwwerk loopt via artikel 6:174 van het Burgerlijk Wetboek: de bezitter is aansprakelijk, ook zonder verwijt. Bij een appartementengebouw is dat de vereniging van eigenaars voor het trappenhuis en de galerijen. Voor een verhuurder geldt daarnaast dat een onveilige leuning een gebrek is in de zin van het huurrecht.

Bij nieuw werk valt een leuning of afscheiding die niet voldoet onder de aansprakelijkheid van de aannemer uit boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. Onder de garantieregelingen valt hang- en sluitwerk onder de kortste termijn van één jaar, maar een afscheiding die de constructieve belasting niet kan dragen is geen hang- en sluitwerk en valt onder de langere termijn.

Is een aanpassing nodig vanwege een beperking, dan kan die onder de Wet maatschappelijke ondersteuning vallen. Dat loopt via de gemeente en niet via de verhuurder of de vereniging, en het is een route die bij trapleuningen en tweede leuningen daadwerkelijk wordt gebruikt.