Wat een architect of adviseur kost bij een verbouwing, en waar dat geld in zit

Bij een verbouwing van enige omvang komt er iemand aan te pas die tekent, rekent of regelt. Dat kan een architect zijn, een bouwkundig tekenaar, een constructeur, een bouwbegeleider of een combinatie. Die kosten staan los van de bouwkosten en komen er dus bovenop.

Wat die kosten precies dekken, is voor veel mensen onduidelijk. Twee aanbiedingen die even duur lijken, kunnen heel verschillende dingen bevatten: de ene stopt bij een vergunningtekening, de andere loopt door tot de oplevering. Dit stuk gaat over die inhoud, want daar zit het verschil en niet in het tarief.

Advieswerk bij een verbouwing valt uiteen in fasen, en elke fase levert iets anders op.

In de eerste fase wordt vastgesteld wat je wilt en wat er kan. Daar hoort het opmeten van de bestaande situatie bij, een haalbaarheidsvraag en een eerste indeling. Zonder deze fase ontwerp je op een tekening die niet klopt, en dat merk je pas op de bouwplaats.

In de tweede fase komt het ontwerp. Plattegronden, doorsneden, aanzichten, en de keuzes die daarbij horen.

In de derde fase wordt het ontwerp vergunbaar gemaakt. Dat is ander werk dan ontwerpen: het gaat om toetsing aan het omgevingsplan en aan de bouwtechnische regels, en om de stukken die het bevoegd gezag nodig heeft.

In de vierde fase wordt het uitvoerbaar gemaakt. Details, materiaalkeuzes, een technische omschrijving, en afstemming met een constructeur en soms een installatieadviseur. Dit is de fase die bij goedkope aanbiedingen vaak ontbreekt, en het is de fase waarin de meeste bouwkosten worden bepaald.

In de vijfde fase gaat het om aanbesteden en uitvoering: offertes vergelijken, toezicht, afwijkingen beoordelen, en de oplevering.

Het honorarium wordt op drie manieren berekend. Een percentage van de bouwkosten, een vast bedrag per fase, of uren maal tarief. Het percentage is gebruikelijk bij grotere projecten, een vast bedrag bij een afgebakende opdracht, en uren maal tarief wanneer de omvang nog niet vaststaat of er veel wijzigingen te verwachten zijn. Bij verbouwingen ligt het percentage hoger dan bij nieuwbouw, omdat de bestaande situatie moet worden opgemeten en onderzocht en omdat er meer afwijkingen opduiken.

Wat er niet is, is een vastgesteld tarief. Een beroepsorganisatie mag geen prijzen voorschrijven. Wat er wel is, zijn standaardvoorwaarden die de verhouding regelen: wie waarvoor aansprakelijk is, wat er gebeurt bij meerwerk, en hoe het auteursrecht op het ontwerp ligt. In Nederland is de DNR daarvoor de gangbare regeling. [CONTROLEREN] op de actuele versie en jaartal van de DNR.

Een aanbieding die één bedrag noemt zonder fasen, is niet te vergelijken met een andere aanbieding.

Staat er «vergunningtekening» en niets over details of technische omschrijving, dan stopt het advies voor de fase waarin de bouwkosten worden bepaald.

Een percentage zonder een genoemd bouwkostenbedrag is geen prijs. Vraag het bedrag waarover het percentage wordt gerekend.

Ontbreekt de constructeur in de opsomming, dan komt die post er nog bij zodra er iets dragends verandert.

Staat toezicht tijdens de uitvoering er niet bij, dan beoordeel je zelf of het gebouwde overeenkomt met het ontwerp.

Een opdracht zonder verwijzing naar standaardvoorwaarden laat aansprakelijkheid en meerwerk ongeregeld.

Zelf kun je het programma maken. Schrijf op wat er moet veranderen, wat het moet opleveren en wat het mag kosten, en maak een eerste indeling op schaal. Hoe duidelijker dat stuk, hoe minder uren er in de eerste fase opgaan, en die uren betaal je zelf.

Zelf kun je ook de bestaande situatie opmeten en fotograferen, en de beschikbare oude tekeningen opvragen bij het gemeentearchief. Dat is werk dat anders tegen uurtarief gebeurt.

Niet zelf doen: de constructieve berekening, de toets aan het omgevingsplan bij iets wat op de grens zit, en de technische uitwerking van details op plekken waar vocht, lucht en warmte samenkomen. Een verkeerd detail bij een aansluiting kost op de langere termijn meer dan het hele honorarium.

De titel architect is beschermd. Alleen wie in het architectenregister staat, mag zich architect noemen; dat volgt uit de Wet op de architectentitel. Een bouwkundig tekenaar of ontwerper mag hetzelfde werk doen maar niet die titel gebruiken.

Tariefafspraken tussen aanbieders zijn verboden op grond van het mededingingsrecht. Daarom bestaat er geen officieel honorariumtarief en is elke prijs een eigen prijs.

De verhouding tussen opdrachtgever en adviseur wordt in de praktijk geregeld met de DNR, de standaardvoorwaarden voor advies in de gebouwde omgeving. Daarin staan aansprakelijkheid, meerwerk en auteursrecht. [CONTROLEREN] op de actuele versie.

Het auteursrecht op het ontwerp blijft bij de ontwerper, tenzij daarover iets anders is afgesproken. Dat raakt de vraag of je het ontwerp later door een ander mag laten uitwerken of wijzigen.

Gemeentelijke leges voor een omgevingsvergunning worden per gemeente in een legesverordening vastgesteld en zijn vaak een percentage van de bouwkosten. Die kosten staan los van het honorarium.