Wat draagt mijn plafond: iets zwaars ophangen aan beton, hout of gipsplaat

Waarom dat zo is

Een vast punt aan een plafond krijgt bij een hangstoel of een schommel een dynamische last: een persoon van tachtig kilo die zwaait, trekt met een veelvoud van zijn gewicht aan de bevestiging, en de fabrikanten van hangstoelen rekenen daarom met een ophangpunt dat minstens tweehonderd tot driehonderd kilo houdt. Een ventilator van tien kilo die draait, trekt veel minder, maar trilt, en trillingen werken een bevestiging in een zachte ondergrond los. Beide vragen dus een anker in het dragende deel van de vloer.

Wat dat dragende deel is, hangt af van het bouwjaar en het type. Woningen van na ongeveer 1965 hebben als regel betonnen verdiepingsvloeren, vaak kanaalplaten met holle kanalen of massieve breedplaatvloeren, met een stuc- of spuitlaag eraan; de zoldervloer en het dak zijn bij een rijtjeswoning vaak wel hout. Woningen van voor de oorlog en veel jaren vijftig-woningen hebben houten balklagen met een plafond van riet en stuc, houtwolcement, zachtboard of later gipsplaat. Een gipsplatenplafond op een regelwerk of een verlaagd systeemplafond kan voor beide hangen en zegt niets over de constructie erboven.

Bij beton is het anker de zwakke schakel: een kunststof plug in een boorgat in de onderkant van een kanaalplaat kan in een kanaal uitkomen en houdt dan niets. Daarom gebruik je voor zware lasten in beton een chemisch anker met een zeefhuls, dat ook in een holte hecht, of een keilanker dat is aangebracht in het massieve deel tussen de kanalen. Bij hout is de dikte van de balk en de plaats van de schroef bepalend: midden in de balk, minstens zestig millimeter diep in gezond hout, en nooit in een balk die is aangetast door houtworm of vocht.

Wat je nu kunt doen

Klop op het plafond en boor daarna met een dunne boor een proefgat op een plek die later onzichtbaar is: grijs stof en een harde weerstand is beton, wit stof en na een centimeter lucht is gipsplaat of een plafondplaat met een holle ruimte erachter, en geel stof is hout.

Zoek met een leidingzoeker of een balkendetector waar de balken lopen; bij een houten balklaag liggen ze meestal om de zestig tot zeventig centimeter en loodrecht op de dragende muren. Markeer de balk aan beide zijden en boor in het midden.

Kijk boven het plafond als dat kan, vanaf de zolder of door een luik of een gat voor een lichtpunt; bij een verlaagd plafond weet je dan meteen wat erboven zit en hoeveel ruimte er is.

Kies de bevestiging: bij beton een chemisch anker met zeefhuls of een keilanker van tien tot twaalf millimeter voor een hangstoel, een keilanker van acht millimeter of twee betonschroeven voor een ventilator; bij hout een oogbout of een houtdraadbout van tien millimeter minstens zestig millimeter diep in de balk voor een hangstoel, en houtschroeven van zes millimeter voor een ventilator; bij gipsplaat een ophangbalk tussen twee balken of een bevestiging die door de plaat heen in de balk of het beton grijpt.

Test de bevestiging voordat je vertrouwt op het punt: hang er je eigen gewicht aan met de voeten op de grond en trek, en luister of er iets kraakt; een anker dat beweegt, gaat eruit.

Bij een verlaagd plafond of een plafond waarvan je de constructie niet kunt vaststellen, laat je het punt door een timmerman aanbrengen; een ophangbalk aanbrengen kost € 100 tot € 250.