Begrippen

S

• SaneringPremium · ook: Sanering, saneren, verwijdering, bodemsanering, asbestsanering, tanksanering, loodsanering

  Sanering is het gecontroleerd verwijderen of onschadelijk maken van een schadelijke stof uit een gebouw of uit de bodem. In en om woningen gaat het vooral om asbest, verontreinigde grond, oude olietanks en loden leidingen. Het werk is aan regels gebonden en wordt meestal door gecertificeerde bedrijven gedaan.

• SchadebeperkingsplichtPremium · ook: Schadebeperkingsplicht, bereddingsplicht, beperkingsplicht

  De schadebeperkingsplicht verplicht je om bij een dreigende of lopende schade te doen wat redelijkerwijs mogelijk is om die te beperken. De kosten van die maatregelen worden vergoed, ook wanneer zij samen met de schade het verzekerde bedrag overschrijden.

• ScharnierPremium · ook: Scharnier, hengsel, paumelle, duimheng, kogelscharnier, potscharnier

  Een scharnier is de draaiende verbinding waarmee een deur, raam of luik aan het kozijn of de kast hangt. Het is de meest onderschatte component van een deur: hij draagt het volle gewicht, hij bepaalt of de deur na jaren nog goed sluit, en bij een naar buiten draaiende deur is hij de zwakke plek voor inbraak — want de scharnierpennen zitten dan aan de buitenzijde.

• Schiethamer · ook: Schiethamer

  Een schiethamer drijft een geharde nagel in één slag in beton of staal, met de kracht van een kruitpatroon of een gasontsteking. Je hoeft niet voor te boren en je gebruikt geen plug. Dat maakt het gereedschap snel, en daarom gebeuren er ongelukken mee wanneer de ondergrond niet is wat de gebruiker denkt.

• SchietloodPremium · ook: Schietlood, paslood, loodlijn, plombeerlood, dieplood

  Een schietlood is een puntig gewicht aan een koord, dat door de zwaartekracht een volmaakt verticale lijn aangeeft. Het is het eenvoudigste meetgereedschap dat er bestaat en tegelijk het enige dat niet kan ontregelen. Een waterpas kan uit afstelling raken, een laser kan verlopen, maar een gewicht aan een draad wijst altijd naar het middelpunt van de aarde. Daarom is het schietlood nog steeds het referentiegereedschap waartegen de rest wordt gecontroleerd.

• SchilderPremium · ook: Schilder, huisschilder, schildersbedrijf, onderhoudsschilder

  Een schilder brengt verf- en beschermingslagen aan op hout, metaal, steen en pleisterwerk. Bij het vergelijken van offertes wordt gekeken naar het aantal lagen en de verfsoort, en dat is het minst bepalende deel. De kwaliteit van schilderwerk zit vrijwel volledig in de voorbereiding, en die is achteraf niet meer te zien. Schuren, ontvetten, houtrot uitkappen en aanhelen, plamuren, gronden: dat is het werk waar de levensduur vandaan komt, en het is precies wat onder de aflak verdwijnt. Twee schilders die dezelfde verf in hetzelfde aantal lagen aanbrengen, kunnen vier jaar of twaalf jaar resultaat leveren. Beoordeel een schilder daarom op wat hij over de voorbereiding zegt en in de offerte zet, niet op de merknaam van de verf.

• SchoorsteenPremium · ook: Schoorsteen, rookkanaal, schoorsteenkanaal, afvoerkanaal

  Een schoorsteen voert rook- of verbrandingsgassen af naar buiten, boven het dak. Bij veel woningen is de schoorsteen niet meer in gebruik voor rookgassen maar wel voor ventilatie, of hij staat er alleen nog omdat hij er altijd stond. Dan is hij een onderhoudspost zonder functie, en dat is een afweging die veel eigenaren onder ogen moeten zien.

• SchoorsteenbrandPremium · ook: Schoorsteenbrand, kanaalbrand, roetbrand, creosootbrand

  Een schoorsteenbrand is het ontbranden van de aanslag in het rookkanaal zelf: roet, teer en creosoot die zich op de wand hebben afgezet en die bij voldoende temperatuur vlam vatten. Het is geen brand in de kachel maar in het kanaal, en dat is precies wat hem gevaarlijk maakt. De temperatuur in het kanaal loopt op tot ver boven de duizend graden — hoger dan waar het kanaal en de omliggende constructie op zijn berekend — en de warmte gaat door de wand naar de balklaag, het dakbeschot en het isolatiemateriaal.

• SchoorsteenelementPremium · ook: Schoorsteenelement, schoorsteenblok, systeemschoorsteenelement, mantelsteen.

  Een schoorsteenelement is een geprefabriceerd blok waarmee een schoorsteen wordt opgebouwd, doorgaans van lichtbeton met daarin een keramische of stalen binnenbuis. Het is de moderne opvolger van de gemetselde schoorsteen: sneller te bouwen, met een gedefinieerde binnendiameter en met een gecertificeerde prestatie voor temperatuur en voor roetbrandbestendigheid.

• SchoorsteenkapPremium · ook: Schoorsteenkap, regenkap, gaskap, trekkap, windkap

  Een schoorsteenkap is de afdekking boven op de schoorsteen die regen, sneeuw en vogels buiten houdt en die de trek kan verbeteren. Het is een goedkoop onderdeel dat veel schade voorkomt. Een schoorsteen zonder kap vangt regen; dat water zakt in het kanaal, in het metselwerk en uiteindelijk in de constructie.

• SchrobzaagPremium · ook: Schrobzaag, gatenzaag, sleutelgatzaag, spitszaag, gipsplaatzaag

  Een schrobzaag is een smalle handzaag met een spits toelopend blad waarmee je midden in een vlak kunt beginnen. Dat spitse einde is de hele reden dat het gereedschap bestaat, en tegelijk de bron van de klassieke fout. Het blad is smal en wordt aan één kant niet ondersteund, dus het knikt zodra je duwt. Wie kracht zet om sneller te gaan, krijgt een gebogen blad, een schuine snede en vaak een geknakt blad. De zaag werkt op rustige, lange halen met weinig druk — en dan zaagt hij precies waar je hem hebben wilt. Het is een van de oudere gereedschapswoorden in het Nederlands, en de decoupeerzaag en de gipszaag hebben de functie grotendeels overgenomen. In restauratie en bij smal werk is het principe nog steeds nuttig.

• SchroefboormachinePremium · ook: Schroefboormachine, boorschroefmachine, accuschroevendraaier, combiboormachine

  Een schroefboormachine is een handmachine met een instelbare koppeling die zowel boort als schroeft. Dat koppelingsringetje is het hele punt. Het laat de machine doorslippen zodra een ingestelde weerstand wordt bereikt, zodat de schroefkop niet doldraait en de schroef niet door het materiaal heen trekt. Wie dat ringetje nooit verzet, gebruikt een half apparaat.

• SchroevendraaierPremium · ook: Schroevendraaier, schroevedraaier (verouderde spelling), draaier

  Een schroevendraaier is een handgereedschap met een gevormde punt die in de kop van een schroef past. De hele kunst zit in twee dingen: het juiste profiel en de juiste maat. Een punt die net niet past, draagt de kracht op de randen van de kop in plaats van op de flanken, en dan slijpt die kop rond. Een rondgeslepen schroef is er niet meer uit te halen, en dat is bij demontage van een keuken of een kozijn het verschil tussen een uur en een dag.

• SchuifdeurPremium · ook: Schuifdeur, schuifwand, ensuite-deuren, paneeldeur, zakschuifdeur

  Een schuifdeur is een binnendeur die horizontaal opzij schuift in plaats van draait. Hij bespaart de ruimte die een draaiende deur nodig heeft — en hij levert twee dingen in die je pas merkt als hij er hangt: geluid en afsluitbaarheid. Een schuifdeur sluit niet rondom aan en heeft een spleet aan de bovenzijde en bij de zijkanten; je hoort er alles doorheen. Voor een werkkamer waarin wordt gebeld, of voor een slaapkamer naast een woonkamer, is dat een reëel bezwaar.

• SchuifpuiPremium · ook: Schuifpui, schuifdeur naar de tuin, hefschuifpui, schuifkiepdeur, harmonicapui, vouwpui

  Een schuifpui is een grote glazen pui waarvan een of meer vleugels horizontaal opzij schuiven. Hij levert de verbinding met de tuin die geen andere deur geeft, en hij is bouwfysisch het lastigste gevelelement dat er is. Twee vleugels die langs elkaar schuiven, kun je niet omlopend afdichten, en daar komt bij dat de onderdorpel in de vloer ligt: precies waar het water staat. Wie een schuifpui kiest, kiest tussen drempelloos en echt waterdicht en tochtvrij, en de hefschuifpui is de uitvoering die dat het beste verenigt.

• SchuifraamPremium · ook: Schuifraam, schuifvenster, schuiframen, guillotineraam, Engels schuifraam

  Een schuifraam is een raam waarvan de vleugels verticaal langs elkaar schuiven, in balans gehouden door contragewichten in de kozijnstijlen. Het is het beeldbepalende raam van de Nederlandse en Engelse stadsarchitectuur van vóór 1900, en het werkt met een verrassend eenvoudig principe: in de holle kozijnstijl hangt een gewicht aan een koord over een katrol, precies zo zwaar als de raamvleugel. Breekt dat koord — en na honderd jaar breekt het — dan valt het raam dicht als een guillotine, en dat is precies waar de Engelse naam vandaan komt.

• SchurenPremium · ook: Schuren, opschuren, tussenschuren, afschuren, matteren

  Schuren is het met slijpkorrels wegnemen van materiaal om een oppervlak vlak, glad of hechtend te maken. De fout die het resultaat verpest, is niet te weinig schuren maar te snel opklimmen. Elke korrel moet de krassen van de vorige wegnemen, en dat lukt alleen bij kleine stappen. Wie van P80 direct naar P240 springt, poetst de grove krassen glad zonder ze weg te halen — het voelt zijdezacht, en zodra de lak erop staat, komt het krassenpatroon terug, want de lak vult niet maar volgt. De regel is dus: klim op in stappen, en controleer telkens of de sporen van de vorige korrel weg zijn voordat je verder gaat. Bij hout doe je dat met strijklicht van opzij.

• SchuurmachinePremium · ook: Schuurmachine, schuurapparaat, schuurgereedschap

  Een schuurmachine bewerkt een oppervlak met schuurpapier dat door een motor wordt bewogen, in een schurende, roterende of oscillerende beweging. Het type bepaalt hoe snel het materiaal wegneemt en hoe fijn het eindresultaat is; de stofafzuiging bepaalt of het werk gezond is.

• ShinglePremium · ook: Shingle, dakshingle, bitumen shingle, asfaltshingle, dakleitje

  Een shingle is een strook bitumineus materiaal met een minerale toplaag, die in overlappende rijen op een hellend dak wordt gespijkerd. Het is de lichtste en goedkoopste dakbedekking voor een hellend dak, en hij zit in Nederland vrijwel uitsluitend op tuinhuizen, garages, carports en dakkapellen. De twee dingen die zijn levensduur bepalen zijn de dakhelling — hij mag niet te flauw — en het kleven van de zelfklevende strook in de zon.

• SlagmoersleutelPremium · ook: Slagmoersleutel, slagschroevendraaier, impactschroevendraaier, slagmachine

  Een slagmoersleutel is een machine waarbij een intern hamermechanisme korte, harde draaislagen op de aandrijving geeft. Daardoor levert hij een veelvoud aan koppel van een schroefboormachine zonder dat de reactie in je pols terechtkomt: de slagen worden binnenin opgevangen. Dat is de reden dat je hem gebruikt, en tegelijk de reden dat je er schroeven mee kunt afbreken zonder het te merken.

• SlangenboorPremium · ook: Slangenboor, schroefboor, augerboor, lange houtboor

  Een slangenboor is een lange houtboor met een ruime spiraal en een schroefdraadpunt die zichzelf het hout in trekt. Hij is gemaakt voor één ding: diepe gaten door dik hout, tot enkele honderden millimeters. De schroefpunt trekt hem naar binnen en de ruime spiraal voert de spanen af, zodat hij niet vastloopt. Dat zelftrekkende gedrag is meteen het gevaar: hij stopt niet uit zichzelf, en wat er achter het hout zit, boort hij ook door.

• SlangklemPremium · ook: Slangklem, slangenklem, klemband, jubileeklem (naar de merknaam Jubilee), wormklem

  Een slangklem is een metalen band die om een slang wordt geklemd om die op een nippel of een pijp vast te zetten. Hij is klein, hij kost een paar euro, en hij is de reden dat een wasmachineslang loslaat of blijft zitten. Bij een aansluiting die onder druk staat, is dat het verschil tussen een normale dag en een ondergelopen keuken.

• Slimme deurbelPremium · ook: Videodeurbel, smart doorbell.

  Een slimme deurbel combineert een bel met een camera en een verbinding met je telefoon. Je ziet en spreekt wie er voor de deur staat, ook als je niet thuis bent. Vrijwel alle modellen nemen beeld op.

• Slimme lampPremium · ook: Slimme lamp, smart lamp, wifilamp, connected lamp

  Een slimme lamp is een ledlamp met ingebouwde besturing die op afstand te bedienen is. De techniek werkt en de gebruikssituatie loopt er structureel op vast. Een slimme lamp is alleen bereikbaar zolang de lichtschakelaar aan de muur aan staat — en dat betekent dat je die schakelaar niet meer mag gebruiken. Wie hem uitdoet, maakt de lamp onvindbaar voor de app, voor de spraakassistent en voor het schema. In een huishouden waar niet iedereen dat weet, is dat het moment waarop het systeem wordt afgeschaft. Wil je dat voorkomen, dan is een slimme schakelaar of dimmer in de wand vrijwel altijd de betere keuze: dan blijft de knop gewoon werken.

• SloopPremium · ook: Sloop, slopen, sloopwerk en afbraak

  Sloop is het geheel of gedeeltelijk afbreken van een bouwwerk of van onderdelen daarvan. Bij een verbouwing gaat het meestal om het uitbreken van wanden, vloeren, keukens en installaties. Er hoort bijna altijd een melding bij en soms een onderzoek naar asbest.

• SloophamerPremium · ook: Sloophamer, breekhamer, drilboor, pneumatische hamer

  Een sloophamer is een elektrisch of pneumatisch gereedschap dat met slagen beton, metselwerk en tegelwerk stukmaakt. Hij is krachtig en dat is precies het risico: onbedoelde schade aan leidingen, aan constructies en aan aangrenzende delen ontstaat sneller dan je denkt. Wie een sloophamer huurt, moet eerst weten wat er achter zit.

• SloopmeldingPremium · ook: Sloopmelding, melding sloopvoornemen

  Een sloopmelding is de verplichte melding bij de gemeente van het voornemen om te slopen. De term "melding" wekt de indruk van een formaliteit die je ook achteraf kunt doen, en dat is precies waar het misgaat. Een sloopmelding is geen vergunning, maar hij is wél verplicht en hij kent een termijn: doorgaans vier weken vóór aanvang. Die verplichting geldt bij meer dan tien kubieke meter sloopafval en altijd bij asbest, ongeacht de hoeveelheid. Zonder tijdige melding mag het werk niet beginnen, en de gemeente kan het stilleggen. Voor een badkamer of een keuken die eruit gaat, is die tien kubieke meter eerder bereikt dan mensen denken — en bij een woning van vóór 1994 speelt de asbestvraag sowieso.

• SlotPremium · ook: Deurslot, insteekslot

  Het slot vergrendelt een deur. Bij moderne deuren zit het mechaniek in de deur en is alleen de cilinder van buitenaf te vervangen. Dat maakt het eenvoudig om de beveiliging te verbeteren zonder de deur te vervangen.

• SlotenmakerPremium · ook: Slotenmaker, sleutelservice, slotenspecialist, sleutelmaker, spoedslotenmaker

  Een slotenmaker opent deuren bij buitensluiting en levert en monteert hang- en sluitwerk. Dit is het vak waarin consumenten in Nederland het vaakst worden overvraagd, en de reden is de situatie. Je zoekt een slotenmaker op het moment dat je buiten staat, in de kou, en dan neem je de eerste die belooft er binnen twintig minuten te zijn. Dat is precies waarop het verdienmodel van de malafide aanbieders is gebouwd: een landelijk callcenter met een lokaal ogend nummer, een vaag bedrag aan de telefoon en een rekening van honderden euro's aan de deur, met een onnodig geboord slot erbij.

• SlotkastPremium · ook: Slotkast, insteekslot, slotlichaam, kastslot, slotbody

  Een slotkast is het in de deur ingelaten slotlichaam waarin de schoten en het cilindergat zitten. Bij inbraakwerendheid gaat de aandacht naar de cilinder, en dat is precies één stap te ver. Bij de meest voorkomende inbraakmethode wordt de cilinder er in zijn geheel uitgetrokken, en wat dat tegenhoudt is niet de cilinder maar het beslag en de slotkast eromheen. Een cilinder met de hoogste classificatie achter een dun, onbeschermd schild is daarmee weggegooid geld. En het geheel is nooit sterker dan het kozijn en de sluitplaat waarin de schoot valt.

• Sluitplaat · ook: Sluitplaat, sluitkom, slotplaat, sluitblik

  De sluitplaat is het metalen plaatje in het kozijn waar de schoot van het slot in valt. De plaat vangt de kracht op waarmee de deur dichtvalt en waarmee iemand hem probeert open te wrikken. Hij bepaalt dus mede hoe goed een deur sluit en hoe sterk hij is.

• SmeltveiligheidPremium · ook: Smeltveiligheid, smeltpatroon, zekering, stop, diazed, patroon

  Een smeltveiligheid is een beveiliging waarin een dunne draad doorsmelt zodra de stroom te lang te hoog is, waardoor de groep wordt afgeschakeld. Het is de oudste vorm van beveiliging in een woning en hij werkt uitstekend, met één belangrijke voorwaarde: de waarde moet kloppen bij de leiding die erachter zit. Een zekering beschermt niet het apparaat maar de kabel; hij zorgt dat de leiding in de wand niet warmer wordt dan hij aankan. Wie een zwaardere zekering plaatst om van het uitvallen af te zijn, haalt precies die bescherming weg.

• Sociale veiligheidPremium · ook: Veilige leefomgeving, informeel toezicht, sociale controle.

  Sociale veiligheid is de veiligheid die ontstaat doordat mensen elkaar en elkaars huis kunnen zien. Zij komt niet uit sloten maar uit zicht, verlichting, gebruik en beheer van de ruimte. Bij inbraakpreventie is zij de helft van het verhaal, en meestal de goedkoopste helft.

• SoldeerboutPremium · ook: Soldeerbout, soldeerijzer, soldeerstation, soldeerpistool

  Een soldeerbout is een elektrisch verwarmd stuk gereedschap waarmee je twee metalen delen verbindt door er een smeltend toevoegmetaal — soldeer — tussen te laten vloeien. De verbinding komt niet tot stand doordat de soldeer erbovenop wordt gesmolten maar doordat het werkstuk warm genoeg is om de soldeer aan te trekken. Dat onderscheid verklaart het merendeel van de mislukte soldeerverbindingen: er is soldeer op koud metaal gedruppeld en dat hecht niet.

• SoldeerringPremium · ook: Soldeerring, soldeerfitting met soldeerdepot, integraalfitting, ringfitting

  Een soldeerring is een koppelstuk voor koperen buis waarin het soldeer al is ingebouwd. De ingebouwde ring maakt het werk sneller en het maakt de controle lastiger. Bij een gewone capillaire fitting zie je een glanzende ring soldeer aan de rand verschijnen zodra de verbinding vol is; bij een soldeerring zit het soldeer binnenin en zie je dat niet. Je moet dan afgaan op de kleurverandering van het vloeimiddel en op het verschijnen van een klein randje soldeer aan de naad. Wie te vroeg stopt met verwarmen, houdt een verbinding over die er af is en die pas onder druk gaat lekken — vaak achter een afgewerkte wand.

• SolderenPremium · ook: Solderen

  Solderen is het verbinden van twee metalen delen met een derde metaal dat bij een lagere temperatuur smelt. Het basismateriaal blijft heel. In huis kom je het vooral tegen bij koperen water- en cv-leidingen, waar het soldeer door de spleet tussen buis en fitting wordt gezogen.

• SpaanplaatschroefPremium · ook: Spaanplaatschroef, snelbouwschroef, universele schroef, bouwschroef

  Een spaanplaatschroef is een dunne houtschroef met een scherpe punt, een grove draad en een verzonken kop, ontworpen om zonder voorboren in plaatmateriaal te gaan. Hij is de werkpaardschroef van de bouw: goedkoop, universeel en in vrijwel alles bruikbaar. Precies daardoor wordt hij ook gebruikt waar hij niet hoort — in dragende verbindingen en buiten — en dat zijn de twee plekken waar hij het laat afweten.

• SpaarbordPremium · ook: Spaarbord, spanen, plakspaan, stukadoorsbord, hawk

  Een spaarbord is een vlak bord met een handvat aan de onderzijde, waarop een stukadoor of tegelzetter een hoeveelheid mortel meedraagt terwijl hij werkt. Het lijkt een detail, maar het bepaalt het werktempo: met een spaarbord hoef je niet telkens naar de kuip terug en houd je beide handen effectief in het werk.

• SpanbetonPremium · ook: Spanbeton, voorgespannen beton, voorspanbeton

  Spanbeton is beton waarin stalen strengen onder hoge trekspanning zijn aangebracht, zodat het beton permanent onder druk staat. Beton is sterk op druk en zwak op trek; door het vooraf onder druk te zetten kan het grotere overspanningen aan met minder materiaal. Kanaalplaatvloeren in vrijwel elke nieuwbouwwoning zijn voorgespannen.

• SpanjoletPremium · ook: Spanjolet, espagnolet en espagnolette komen alle drie voor

  Een spanjolet is een raam- of deursluiting met een verticale stang langs de stijl. Draai je aan de knop of hendel in het midden, dan schuiven de uiteinden van de stang tegelijk naar boven en naar beneden en grijpen ze in het kozijn.

• SpanningszoekerPremium · ook: Spanningszoeker, fasetester, spanningstester, controlelampje

  Een spanningszoeker stelt vast of er spanning op een draad, een contact of een apparaat staat, voordat je eraan werkt. Het belangrijkste dat je erover moet weten: geen uitslag betekent niet automatisch spanningsloos. Een defecte tester, een lege batterij of een verkeerd meetpunt geven precies hetzelfde beeld als een veilige situatie, en dat is de reden dat de tester zelf ook moet worden getest.

• SpantPremium · ook: Dakspant, gebint, kapspant

  Een spant is een draagconstructie in dwarsrichting van het dak, die de last van gordingen of dakvlakken opneemt en naar de muren of kolommen afvoert. Het spant is het onderdeel dat de vorm van het dak bepaalt en dat bij elke verbouwing op zolder de grens aangeeft van wat mogelijk is.

• SpantbeenPremium · ook: Spantbeen, spantpoot, blad, arbalétrier, principaal

  Een spantbeen is het schuine, op druk belaste element van een dakspant, dat van de voet naar de nok loopt. Het is de tegenhanger van de trekbalk: waar die op trek staat, staat het spantbeen op druk. En drukstaven falen anders dan trekstaven — niet doordat het materiaal bezwijkt, maar doordat ze knikken. Dat is de reden dat een spantbeen zijdelings wordt gesteund en dat die steun net zo belangrijk is als de doorsnede.

• SpatkrachtPremium · ook: Spatkracht, spatkrachten, horizontale spatkracht

  Spatkracht is de zijwaartse duwkracht die een schuine of gebogen constructie op haar steunpunten uitoefent. Een dakvlak, een boog of een gewelf draagt zijn gewicht niet recht naar beneden af, maar deels naar opzij. Die zijwaartse kracht moet ergens tegen worden opgevangen, anders wijken de steunpunten uit elkaar.

• SpeedboorPremium · ook: Speedboor, vlakboor, platte boor, spadeboor

  Een speedboor is een plat stalen blad met een centreerpunt en twee snijranden, dat een groot gat in hout maakt met een kleine machine. Zijn kracht is dat hij weinig vermogen vraagt: het blad schraapt het hout weg in plaats van het uit te snijden. Zijn zwakte volgt daar direct uit — hij scheurt uit bij de doorbraak en hij laat een ruwe wand achter. Voor een gat dat wegvalt achter een plaat of in een balklaag is dat prima; voor zichtwerk niet.

• SpijkerPremium · ook: Spijker, nagel, draadnagel, pen

  Een spijker is een puntige metalen pen met een kop, die je in hout drijft om twee delen te verbinden. Waar een schroef zijn houvast uit schroefdraad haalt, haalt een spijker het uit wrijving en uit de vezels die zich om de schacht sluiten. Dat maakt hem sneller aan te brengen, beter bestand tegen schokbelasting, en aanzienlijk slechter bestand tegen uittrekken. Die drie eigenschappen bepalen waar hij hoort en waar niet. Hij verliest terrein aan de schroef, en voor het merendeel van het werk is dat terecht: een schroef is sterker op uittrekken en demontabel. Op een punt is een spijker beter, en dat is precies waar constructeurs hem voorschrijven: hij is taaier. Hij buigt waar een schroef breekt, en bij een constructie die moet kunnen vervormen is dat het gewenste gedrag.

• SpouwankerPremium · ook: Spouwhaak, muuranker, gevelanker, spouwbinder

  Een spouwanker is een korte staaf of draad die het buitenblad van een spouwmuur verbindt met het binnenblad. Het buitenblad draagt zichzelf maar staat niet stabiel; de ankers houden het rechtop tegen windbelasting.

• SprinklerinstallatiePremium · ook: Sprinklerinstallatie

  Een sprinklerinstallatie is een vast leidingnet onder druk met blusmonden aan het plafond. Bij brand opent alleen de kop boven het vuur, waarna water op die plek wordt gesproeid. De installatie blust of beheerst de brand voordat de brandweer er is.

• Spuitpistool · ook: Spuitpistool, ook verfspuit, verfpistool of spuitapparaat

  Een spuitpistool brengt verf, beits of lak in een fijne nevel op een oppervlak aan, in plaats van met een kwast of een roller. Het geeft een gelijkmatige laag zonder strepen en werkt op grote vlakken snel. De tijdwinst verdwijnt wanneer je het afplakken en het reinigen erbij optelt, en dat is de kern van de afweging.

• StaaldraadPremium · ook: Staaldraad, ijzerdraad, binddraad, spandraad, staalkabel bij een gevlochten uitvoering.

  Staaldraad is dun, buigzaam staal in draadvorm, gebruikt om te binden, te spannen en te bevestigen. In de bouw kom je het tegen als binddraad bij wapening, als spandraad bij hekwerken en klimplanten, en als staalkabel bij hijsen en bij balustrades. De uitvoering en de bescherming tegen corrosie bepalen waar het geschikt voor is.

• StabiliteitswandPremium · ook: Stabiliteitswand, windverband, schijfwerking

  Een stabiliteitswand is een wand die het gebouw stabiliseert tegen horizontale krachten, vooral wind. Zij neemt die krachten op in haar vlak en voert ze naar de fundering. Verticale belasting draagt vrijwel elke dragende wand; horizontale belasting draagt alleen een wand die daarvoor is bedoeld en juist die wanden zijn bij verbouwingen het risico.

• StanleymesPremium · ook: Stanleymes, afbreekmes, cuttermes, hobbymes, breekmes

  Een stanleymes is een mes met een verwisselbaar of afbreekbaar mesje, gebruikt voor het snijden van vloerbedekking, isolatie, karton, folie en kit. Het is het gereedschap dat de meeste snijwonden veroorzaakt op de bouw. De oorzaak is bijna altijd dezelfde: een bot mesje waarmee harder wordt geduwd, en snijden naar het lichaam toe.

• SteekbeitelPremium · ook: Steekbeitel, houtbeitel, beitel, formeel

  Een steekbeitel is een houtbewerkingsbeitel met een vlak, aan één zijde afgeschuind lemmet, bedoeld om met de hand of met lichte hamerslagen hout weg te steken. Het gereedschap doet zijn werk met scherpte, niet met kracht. Een steekbeitel die scherp is, snijdt hout met handdruk; een botte beitel vraagt slagen, scheurt de vezel en glijdt weg. Het overgrote deel van de ongelukken en van het lelijke werk met een beitel komt voort uit botheid.

• SteektrapPremium · ook: Steektrap, rechte trap, rechte steektrap, enkelvoudige trap

  Een steektrap is een trap die in één rechte lijn van de ene verdieping naar de andere loopt, zonder bocht of bordes. Het is de eenvoudigste, goedkoopste en prettigst lopende trapvorm — en de meest ruimtevragende. In een Nederlandse rijtjeswoning is de steektrap daarom vrijwel altijd steil: de beschikbare lengte in de plattegrond is de beperking, en de trap wordt aan die lengte aangepast in plaats van andersom.

• SteenboorPremium · ook: Steenboor, betonboor, muurboor, hamerboor

  Een steenboor is een boor met een hardmetalen plaatje of kop aan de punt, die het materiaal verbrijzelt in plaats van het weg te snijden. Dat is het hele principe: staal is niet hard genoeg voor steen, dus zit er een stukje hardmetaal op dat door de slag van de machine het materiaal versplintert. De spiraal voert het gruis af. Zonder slag gebeurt er vrijwel niets — en dat is waarom een steenboor in een gewone boormachine zonder klopstand alleen warm wordt.

• SteigerPremium · ook: Steiger, steigerwerk, bouwsteiger

  Een steiger is een tijdelijke constructie van buizen, koppelingen en planken die een veilige werkvloer op hoogte maakt. Hij draagt mensen, gereedschap en materiaal en houdt ze binnen leuningen. Voor gevelwerk, dakwerk en schilderwerk is hij vaak de enige manier om lang en netjes te kunnen werken.

• StellagePremium · ook: Stellage, steiger, bouwsteiger, werksteiger, stelling

  Een stellage is een tijdelijke constructie met werkvloeren waarop op hoogte kan worden gewerkt. Bij het beoordelen wordt naar boven gekeken en daar zit het probleem meestal niet. Een steiger staat of valt bij wat eronder ligt: de ondergrond en de onderstopping dragen de hele constructie, en één spindel die in de zomergrond wegzakt of op een losse tegel staat, zet de rest scheef. Verzakking van de voet is een van de terugkerende oorzaken bij omvallende steigers, en het is de goedkoopste plek om het goed te doen: een onderlegplaat en een vlakke, draagkrachtige ondergrond.

• StoepPremium · ook: Stoep, trottoir, voetpad, wandelpad

  De stoep is het verharde voetpad langs een weg, en van oudsher ook de verhoging voor een huis. Bij schade wordt naar de gemeente gekeken, en dat gaat lang niet altijd op. De stoep is openbaar terrein en dus van de gemeente, maar bij schade en overlast telt vaak wie de oorzaak heeft veroorzaakt of wie iets heeft nagelaten. Een opgedrukte tegel door een boomwortel, een verzakking door je eigen inrit, een losliggende tegel na een kabelwerkzaamheid: het zijn drie verschillende dossiers. En andersom geldt: je mag er niet zomaar zelf iets aan veranderen, ook niet vlak voor je eigen deur.

• StofafzuigingPremium · ook: Stofafzuiging, stofafzuiging aan de machine, afzuiging, stofzuiging

  Stofafzuiging is het wegzuigen van stof op de plek waar het ontstaat: aan het zaagblad, de schuurzool, de boor of de slijpschijf. De bedoeling is dat het stof de lucht niet in komt. Dat is iets anders dan opruimen achteraf, want wat eenmaal zweeft, adem je in en zet zich in de hele woning af.

• StofmaskerPremium · ook: Stofmasker, ademhalingsbescherming, filtermasker

  Een stofmasker filtert deeltjes uit de ingeademde lucht. De klasse bepaalt hoeveel het tegenhoudt: FFP1 ongeveer tachtig procent, FFP2 ongeveer vierennegentig en FFP3 ongeveer negenennegentig procent. Voor kwartsstof, houtstof en asbestverdacht materiaal is FFP3 de klasse die telt. Een papieren kapje zonder aanduiding biedt vrijwel geen bescherming.

• StolpraamPremium · ook: Stolpraam, stolpstel, dubbel raam zonder tussenstijl

  Een stolpraam bestaat uit twee draaiende delen die tegen elkaar sluiten zonder vaste tussenstijl in het kozijn. Daardoor is de opening volledig vrij, en de sluiting hangt aan een stolpstijl op een van de twee delen.

• StootbordPremium · ook: Stootbord, stootplank, tegentrede, contretrede

  Het stootbord is het verticale vlak tussen twee treden van een trap. Het is meer dan afwerking: het maakt de trap stijver, het voorkomt dat een voet erdoorheen schiet en het is bij kleine kinderen een veiligheidsvoorziening. Een open trap oogt ruimtelijker maar is voor sommige gebruikers minder veilig.

• StopcontactPremium · ook: Stopcontact, wandcontactdoos, WCD, contactdoos

  Een stopcontact is het aansluitpunt waarop elektrische apparaten worden aangesloten. Het is het meest zichtbare deel van de elektrische installatie en het punt waar de veiligheid van die installatie voelbaar wordt: randaarde, aardlekbeschakeling en groepsindeling bepalen of het veilig is.

• StopkraanPremium · ook: Stopkraan, hoofdkraan, afsluiter, kogelkraan, hoofdafsluiter

  Een stopkraan sluit de watertoevoer af, van de hele woning of van een deel ervan. Het onderdeel dat je nooit nodig hebt tot het moment dat het erop aankomt, heeft precies daardoor een eigenaardig gebrek. Een kraan die jaren niet wordt bediend, loopt vast of gaat lekken langs de spindel op het moment dat je hem eindelijk dichtdraait. De maatregel is bijna belachelijk simpel: draai hem een keer per jaar helemaal open en dicht. En weet waar hij zit voordat je hem zoekt met water op de vloer.

• StroefheidPremium · ook: Stroefheid, slipweerstand, antislipwaarde, glijweerstand, wrijvingscoëfficiënt

  Stroefheid is de mate waarin een vloer, trede of tegel weerstand biedt tegen uitglijden. Hoe stroever het oppervlak, hoe meer grip een schoen of een blote voet heeft, ook als het nat is. Voor badkamers, galerijen, trappen en terrassen is stroefheid een veiligheidseigenschap die bij de materiaalkeuze thuishoort.

• StucplafondPremium · ook: Stucplafond, gestuct plafond, pleisterplafond, sierstucplafond, ornamentplafond

  Een stucplafond is een plafond met een gepleisterde afwerking, al dan niet met ornamenten. Bij oude panden is het een rietplafond: stuc op riet, gespijkerd aan de balklaag — en dat is de kern van dit onderwerp. Een rietplafond hangt aan zijn spijkers, en die roesten. Wat je als eerste ziet is een scheur of een bolling; wat er dan gebeurt is dat een vlak van tientallen kilo's zich losmaakt van het plafond. Bij een vooroorlogs pand is dat geen theoretisch risico.

• StutwerkPremium · ook: Stutwerk, schoren, stempelen, onderstempeling

  Stutwerk is de tijdelijke ondersteuning van een constructie tijdens een ingreep, zodat de belasting wordt overgenomen terwijl er wordt gewerkt aan het dragende deel. Bij een doorbraak, een funderingsherstel of een noodsituatie is het stutwerk de veiligheidsvoorziening waar alles op rust, letterlijk.