De draagconstructie: wat draagt er eigenlijk in jouw woning

Elke woning heeft een aantal onderdelen die het gewicht dragen en doorgeven aan de fundering, en een aantal onderdelen die dat niet doen. Weten welk deel welk is, is de basis van elke verbouwing: het bepaalt welke muur weg kan, waar je een gat mag maken en waar je iets zwaars aan kunt hangen.

Dit artikel legt uit hoe de krachtsafdracht in een woning werkt, welke constructietypen er in de Nederlandse woningvoorraad voorkomen, en hoe je zelf een eerste inschatting maakt zonder iets kapot te maken.

De krachten in een woning lopen van boven naar beneden. Het dak draagt zijn eigen gewicht plus sneeuw en wind, en geeft dat af aan de bouwmuren of aan de gordingen. De verdiepingsvloeren dragen hun eigen gewicht plus de inrichting en de bewoners, en geven dat af aan de wanden waarop ze liggen. Die wanden geven het door aan de fundering, en die aan de grond.

Naast dat verticale gewicht is er de stabiliteit: de weerstand tegen omvallen door wind. Die komt van de wanden die in de windrichting staan en van de vloeren die als een stijve schijf werken. Bij een rijwoning zijn dat vooral de woningscheidende bouwmuren.

De meest voorkomende Nederlandse woning is een dwarswandconstructie: twee zware bouwmuren links en rechts, vloeren die daartussen liggen, en een voor- en achtergevel die alleen zichzelf dragen. Dat verklaart waarom de achtergevel vaak grotendeels weg kan en de zijmuur niet.

Er zijn ook langswandconstructies, waarbij de vloeren juist op de voor- en achtergevel liggen. Dan is het omgekeerde waar, en dat komt vooral voor bij oudere panden en bij portiekflats.

En er zijn skeletconstructies met kolommen en balken, waarbij vrijwel geen enkele binnenwand draagt. Die vind je in nieuwere gestapelde bouw en in herbestemde panden.

Kijk naar de richting van de vloerbalken of van de vloerplaten. De vloer ligt altijd van drager naar drager; de wanden waarop de vloer landt, dragen. Bij een houten vloer zie je de balkrichting aan de spijkerrijen in de vloerdelen of aan de plaats van de plinten die meebewegen; bij een betonvloer zie je hem aan de naden in het plafond of aan de richting van de kanalen.

Klop op de wand. Een dragende wand van kalkzandsteen, beton of metselwerk klinkt dof en vast; een niet-dragende wand van gipsblokken of metalstud klinkt hol.

Meet de dikte. Een woningscheidende wand is doorgaans twintig centimeter of meer; een binnenwand van zeven tot tien centimeter draagt vrijwel nooit.

Kijk of de wand op alle verdiepingen boven elkaar staat en of hij doorloopt tot in de fundering. Een wand die op de begane grond staat en op de verdieping niet, draagt meestal niet.

Kijk in de bouwtekeningen. Bij een woning van na ongeveer 1950 zijn die vaak op te vragen bij het bouwarchief van de gemeente, en daarop staat de constructie.

Bij twijfel is er geen huismiddel dat uitsluitsel geeft. Dan is een constructeur de enige route, en dat is een paar honderd euro tegenover een risico dat niet in geld is uit te drukken.

Zelf doen: de vloerrichting bepalen en de wanden aftikken en opmeten. Dat geeft een goede eerste indruk.

Zelf doen: bouwtekeningen opvragen bij het bouwarchief van de gemeente.

Zelf doen: nagaan of een wand op alle verdiepingen boven elkaar staat.

Zelf doen: foto's maken van de constructie op het moment dat zij openligt bij een verbouwing.

Niet zelf doen: beslissen dat een wand niet draagt en hem weghalen. De aanwijzingen hierboven zijn indicatief en geen bewijs.

Niet zelf doen: een opening maken in een betonvloer of in een woningscheidende wand.

Wat je nooit moet doen: slopen om te kijken wat eronder zit. Bij een dragende constructie is dat de volgorde waarin het misgaat, en het gaat om minuten voordat je het merkt.

Het wijzigen van de draagconstructie is vergunningplichtig. De aanvraag loopt via het Omgevingsloket en vraagt een constructieberekening en tekeningen.

Bij verbouw geldt het rechtens verkregen niveau uit het Besluit bouwwerken leefomgeving: de constructieve veiligheid mag niet omlaag. Voor de sterkte van de bouwconstructie wordt gerekend volgens de Eurocodes met de Nederlandse bijlagen.

Ook bij een vergunningvrij bouwwerk gelden de constructieve eisen onverkort. Vergunningvrij betekent niet dat de constructie niet hoeft te kloppen.

Bij een appartement is de draagconstructie gemeenschappelijk, ook waar zij binnen een privéwoning staat. Een ingreep vraagt naast de vergunning een besluit van de vergadering.

Bij een muur op de erfgrens is die muur mandelig op grond van artikel 5:62 van het Burgerlijk Wetboek. Werk eraan raakt de buren.

Bij schade door een gebrekkig bouwwerk geldt artikel 6:174 van het Burgerlijk Wetboek: de bezitter van de opstal is aansprakelijk voor schade door een gebrek daaraan.