Teerhoudende dakbedekking en oude bitumen

Over de zwarte, sterk ruikende dakbedekking die tot in de jaren zeventig veel is toegepast op platte daken, op schuren en op dakkapellen. Dat materiaal bevat koolteer, en koolteer bevat polycyclische aromatische koolwaterstoffen — PAK. Bij verwijderen en zeker bij verhitten komen die vrij.

Het onderscheid dat je moet maken: modern bitumen is een aardolieproduct en is voor dit onderwerp niet het probleem. Oude teerhoudende dakbedekking is dat wel. Ze zien er op afstand hetzelfde uit.

Koolteer is een restproduct van de verwerking van steenkool en werd vanwege zijn waterwerende eigenschappen gebruikt in dakbedekking, in impregneermiddelen en in wegverharding. Het bevat een reeks PAK-verbindingen, waarvan een deel kankerverwekkend is.

De blootstelling ontstaat op drie momenten:

Bij het verwijderen, doordat er stof en brokjes vrijkomen en doordat er direct contact met de huid is.

Bij verhitten. Dit is de gevaarlijkste route: branden met een gasbrander, snijden met een slijptol of werken met een heteluchtpistool op oud teermateriaal geeft dampen met een hoge concentratie.

En bij de afvoer, als het materiaal bij het gewone bouwafval terechtkomt en daar wordt verwerkt.

De stoffen worden ook door de huid opgenomen, en dat is een route die bij bouwmaterialen ongebruikelijk is en hier wel telt.

Aan de geur, in de eerste plaats. Teerhoudend materiaal heeft een uitgesproken, doordringende teerlucht die je bij warm weer of bij het openbreken meteen ruikt. Modern bitumen ruikt aanzienlijk minder uitgesproken.

Verder:

• Het bouwjaar of het jaar van de laatste dakvervanging ligt vóór ongeveer 1980.
• Het materiaal is glanzend zwart en bros, en breekt met een scherpe kant in plaats van te buigen.
• Er zit een laag grind of leislag op, in oudere uitvoering.
• Bij een dak dat meerdere keren is overlaagd, zit het oude materiaal onderin het pakket — en dat is de plek waar het bij een volledige vervanging tevoorschijn komt.

Zekerheid geeft een analyse. Er bestaan indicatieve veldtesten waarbij een monster met een reagens wordt behandeld en onder uv-licht oplicht bij aanwezigheid van PAK; laboratoriumanalyse van een monster geeft uitsluitsel over het gehalte.

Bij een dak van vóór 1980 dat volledig wordt vervangen, is een test vóór aanvang de verstandige route — want de uitkomst bepaalt de verwerkingskosten.

Wat je zelf kunt:

Vaststellen of het speelt, met het bouwjaar, de geur en een indicatieve test.

Bij een klein oppervlak koud verwijderen: opsnijden met een mes, oplichten en in stukken breken zonder te verhitten. Handschoenen, werkkleding die je daarna wast, en een geschikt masker bij stofvorming.

Het materiaal apart houden, in gesloten zakken, en gescheiden aanbieden na overleg met je gemeente.

Werkkleding niet in huis uitkloppen en direct wassen.

Wat je niet doet:

Branden, slijpen of verhitten. Dit is de belangrijkste regel van het artikel.

Het materiaal versnipperen, verkleinen of stofvormig maken.

Het bij het gewone bouwafval doen of in een gemengde container gooien. Behalve dat het niet mag, wordt de hele container dan als verontreinigd beschouwd.

En het zelf doen bij een groot dakoppervlak. Bij een compleet plat dak van een woning of een complex hoort dit bij een bedrijf dat ervoor is uitgerust.

Teerhoudende dakbedekking valt onder de regels voor gevaarlijk afval. Dat betekent gescheiden inzameling, een aangewezen verwerker en begeleidingspapieren bij het transport.

Voor bedrijven gelden bij het verwijderen de arbeidsomstandighedenregels voor werken met kankerverwekkende stoffen, met eisen aan werkwijze, bescherming en registratie.

Voor de sloopmelding is de aanwezigheid van teerhoudend materiaal relevant: bij sloopwerkzaamheden hoort te worden opgegeven welke gevaarlijke stoffen er vrijkomen en hoe die worden afgevoerd. Zie het artikel over de sloopmelding.

Voor een particulier die zelf een klein dak vervangt, geldt in elk geval de afvalregel: dit materiaal hoort niet bij het bouwafval en niet bij de milieustraat zonder overleg. Vraag vooraf bij je gemeente waar het naartoe kan.