Het dak dat te veel water vasthoudt

De rekensom is eenvoudig en confronterend. Eén centimeter water op een vierkante meter weegt tien kilo. Vijf centimeter over een dak van honderd vierkante meter is dus vijf ton. Dat is een belasting waar veel platte daken niet op zijn berekend, zeker niet bovenop de sneeuwbelasting waarmee al rekening is gehouden.

Wat het gevaarlijk maakt, is de terugkoppeling. Een dak dat doorbuigt onder het gewicht van water, krijgt daardoor een diepere kom, en in die kom past meer water. Dat extra water geeft meer doorbuiging, en zo verder. Dat heet ponding, en het is de reden dat een dak niet geleidelijk faalt maar plotseling.

De aanleiding is bijna altijd dezelfde: een afvoer die verstopt is op het moment dat er een hoosbui valt. Blad, mos, een plastic zak, een tennisbal. Bij één afvoer op een dak is dat een enkelvoudig faalpunt.

De voorziening die dat afvangt, heet een noodoverlaat: een opening in de dakrand of in de opstand op een berekende hoogte, waardoor het water bij een te hoge waterstand naar buiten stroomt. Hij is zichtbaar en hoorbaar wanneer hij werkt — er komt een straal water uit de gevel — en dat is precies de bedoeling: het is een alarm en een veiligheidsklep tegelijk.

Bij daken van vóór ongeveer de jaren negentig ontbreekt zo'n voorziening vaak. Bij een dakrenovatie is het aanbrengen ervan een kleine post en het is het belangrijkste dat er kan gebeuren aan de veiligheid van dat dak.

Wat de urgentie de laatste jaren heeft vergroot, is de neerslag zelf. Hevige buien komen vaker voor en zijn intenser dan toen veel van deze daken werden ontworpen. Een dak dat dertig jaar probleemloos heeft gefunctioneerd, is niet daarom veilig bij de bui van volgende zomer.

Wat je zelf kunt vaststellen, kost een kwartier:

Tel de afvoeren. Eén afvoer op een dak van enige omvang is een risico, ongeacht de capaciteit.

Kijk of er een noodoverlaat is. Zoek in de dakrand of in de opstand naar een opening of een korte pijp die naar buiten steekt. Is die er niet, dan is dat het gesprek dat je met een dakdekker of met je VvE voert.

Kijk na een bui waar het water blijft staan. Dat markeert de kommen, en dat is waar het gewicht zich zal verzamelen.

En controleer de afvoeren twee keer per jaar, met een bladvanger erop.

Voor een VvE hoort dit in het MJOP en in de jaarlijkse controle. Het is bovendien een van de weinige onderwerpen waar de kosten laag zijn en het risico hoog, en dat maakt het in de vergadering een eenvoudig besluit — mits het als veiligheidsvraag wordt gebracht en niet als onderhoudspost.

Twee situaties die extra aandacht vragen. Een dak waar iets op is gekomen wat er niet op zat: zonnepanelen met ballast, een dakterras, een groendak. Dan is de bestaande marge verkleind. En een dak dat is geïsoleerd zonder dat de opstanden zijn meegegroeid, want dan is de hoogte waarbij het water over de rand loopt verlaagd.

Bij twijfel is dit een van de weinige onderwerpen waarbij het advies eenduidig is: laat een constructeur ernaar kijken. Niet omdat het waarschijnlijk misgaat, maar omdat het gevolg als het misgaat van een andere orde is dan bij elk ander dakprobleem.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: de zichzelf versterkende kom, in drie stappen van beginnende doorbuiging tot bezwijken.

Aanvullend beeld: een noodoverlaat in de dakopstand, met de straal water die eruit komt wanneer hij werkt.

Een verstopte afvoer met blad en mos, naast een afvoer met bladvanger.

Een dak waarvan de opstanden niet zijn meegegroeid met de isolatie.

Veelgestelde vragen

Hoeveel weegt water op een dak? Eén centimeter op een vierkante meter is tien kilo.

Waarom faalt zo'n dak plotseling? Door ponding: doorbuiging maakt de kom dieper, waardoor er meer water in past.

Wat is de aanleiding? Vrijwel altijd een verstopte afvoer op het moment dat er een hoosbui valt.

Wat is een noodoverlaat? Een opening in de dakrand op berekende hoogte waardoor het water bij een te hoge stand naar buiten stroomt.

Waarom ontbreekt die vaak? Bij daken van vóór ongeveer de jaren negentig is die voorziening niet standaard aangebracht.

Wat kan ik zelf vaststellen? Tel de afvoeren, zoek de noodoverlaat, en kijk na een bui waar het water blijft staan.

Welke situaties vragen extra aandacht? Een dak waar ballast, een dakterras of een groendak op is gekomen, en een dak met verhoogde isolatie.