Begrippen

V

• VakwerkPremium · ook: Vakwerk, vakwerkligger, spant, truss

  Vakwerk is een constructie die is opgebouwd uit driehoeken van staven, waarbij elke staaf alleen op trek of op druk wordt belast en niet op buiging. Daardoor is een vakwerk bij gelijk gewicht veel sterker dan een massieve ligger. Het principe zit in dakspanten, in bruggen, in kranen en in vrijwel elke grote overspanning.

• VakwerkbouwPremium · ook: Vakwerkbouw, vakwerkhuis, houtskeletbouw in historische zin

  Vakwerkbouw is een bouwwijze waarbij een houten skelet de constructie draagt en de vakken ertussen worden gevuld met vlechtwerk en leem, met baksteen of met een ander materiaal. In Nederland komt het vooral voor in Zuid-Limburg en in delen van de Achterhoek. De panden zijn vrijwel altijd monument of beeldbepalend, en het onderhoud vraagt materialen die passen bij de bouwwijze.

• VakwerkspantPremium · ook: Vakwerkspant, spant, spijkerplaatspant, dakspant, kapspant, ligger

  Een vakwerkspant is een geprefabriceerd dakspant van houten staven in een driehoekig raamwerk, verbonden met spijkerplaten. Wie er iets uit zaagt, sloopt de constructie. In een vakwerkspant is elke staaf berekend en draagt elke diagonaal een deel van de belasting; er zit geen enkel onderdeel in dat gemist kan worden. Dat is precies wat er misgaat wanneer iemand op zolder ruimte wil maken en die "lastige schuine balkjes" wegzaagt. Het dak zakt daar niet meteen van in — het gaat mis bij de eerste zware sneeuwval of de eerste najaarsstorm.

• VentilatiePremium · ook: Luchtverversing, beluchting

  Ventilatie is het continu vervangen van binnenlucht door buitenlucht. Zij voert vocht, koolstofdioxide, geuren en stoffen uit materialen af, en zij is daarmee de belangrijkste voorziening voor een gezond binnenklimaat.

• VentilatiespouwPremium · ook: Ventilatiespouw, geventileerde spouw, luchtspouw, ventilerende luchtlaag, achterventilatie

  Een ventilatiespouw is een doorlopende luchtlaag achter de buitenste laag van een gevel of dak, met openingen onder en boven, waardoor buitenlucht kan stromen. Die luchtstroom voert regenwater en vocht af dat door de buitenlaag heen komt of van binnenuit in de constructie belandt.

• VerankeringPremium · ook: Verankering, ankering, bevestiging, vastzetten

  Verankering is het constructief verbinden van een onderdeel aan een dragende ondergrond, zodat de krachten die erop werken veilig worden overgebracht. Het gaat om een keten van drie schakels: het bevestigde onderdeel, het anker en de ondergrond. De keten is zo sterk als de zwakste schakel, en dat is bijna nooit het anker. Het is de ondergrond — de halfsteens muur, de aangetaste steen, de spouwisolatie waar de plug in draait, het stucwerk dat voor beton werd aangezien.

• VerdichtenPremium · ook: Verdichten, verdichting, aantrillen, aanstampen, afrijden, walsen

  Verdichten is het samenpersen van losse grond, zand of puin zodat de korrels dichter op elkaar komen te liggen en er minder lucht en water tussen zit. Een verdichte laag zakt later niet meer na en kan de belasting van bestrating, een vloer of een fundering dragen.

• VerdiepingshoogtePremium · ook: Verdiepingshoogte, bouwlaaghoogte, laaghoogte.

  De verdiepingshoogte is de maat van de bovenkant van de ene vloer tot de bovenkant van de vloer daarboven. Daar zit alles in: de ruimte waarin je staat, het plafond, de vloerconstructie en de afwerklaag. Wat je binnen de kamer overhoudt, is altijd minder.

• VerschilzettingPremium · ook: Verschilzetting, differentiële zetting, ongelijke zakking, zettingsverschil

  Verschilzetting is het verschil in zakking tussen delen van een gebouw of tussen naburige panden. Niet de zakking zelf veroorzaakt schade, maar het verschil: een gebouw dat gelijkmatig tien centimeter zakt, blijft heel; een gebouw waarvan de ene hoek twee centimeter meer zakt dan de andere, scheurt.

• VertandingPremium · ook: Vertanding, tanding, invertanding, invoegen, aanhechting

  Vertanding is het uitsparen of laten uitsteken van stenen zodat een aansluitende muur er later in kan worden gemetseld. Het is de voorziening die bepaalt of een aanbouw één geheel wordt met het bestaande werk of ernaast blijft staan. Een nieuwe muur die zonder vertanding of ankers tegen een bestaande wordt gezet, krijgt een scheur op de naad — niet misschien, maar zodra de twee delen ongelijk zetten. En dat gebeurt vrijwel altijd, omdat nieuw werk anders zakt dan bestaand werk.

• VerzinkenPremium · ook: Verzinken, thermisch verzinken, vuurverzinken, dompelverzinken, galvaniseren

  Verzinken is het aanbrengen van een laag zink op staal om het tegen roest te beschermen. Bij thermisch verzinken gaat het staal in een bad met vloeibaar zink. De laag beschermt niet alleen als afdekking maar ook actief: waar een kras zit, offert het zink zich op in plaats van het staal.

• VezelbetonPremium · ook: Vezelbeton, vezelversterkt beton, staalvezelbeton, kunststofvezelbeton

  Vezelbeton is beton waaraan staal- of kunststofvezels zijn toegevoegd die door de hele massa zijn verdeeld. De vezels vangen krimpscheuren op en kunnen bij hogere doseringen een deel van de wapening vervangen.

• VidePremium · ook: Vide, vide-opening, luchtruim, dubbele hoogte, atrium

  Een vide is een opening in een verdiepingsvloer die twee verdiepingen tot één ruimte maakt. Het levert ruimtelijkheid en daglicht op — en het brengt drie dingen mee die bij het ontwerp vaak worden vergeten: warme lucht stijgt en blijft boven hangen, geluid gaat overal heen, en rook doet precies hetzelfde als warme lucht. Dat laatste maakt een vide bouwkundig een verbinding tussen brandcompartimenten, en dat is bij gestapelde bouw en bij grotere woningen een reëel punt.

• VlieringPremium · ook: Vliering, vlieringzolder, bergzolder, dakruimte

  Een vliering is de lage, onbenutte ruimte onder het dak, gebruikt als bergruimte. Het is de ruimte waar bij vrijwel elke woning drie dingen tegelijk spelen die niemand controleert: de vloer is niet berekend op wat erop staat, de isolatie zit er vaak verkeerd of half, en er hangt een rookmelder die er niet hangt. Van die drie is de vloerbelasting de meest onderschatte: een vlieringvloer is in veel woningen alleen bedoeld als plafond van de verdieping eronder.

• VochtbrugPremium · ook: Vochtdoorslag via brugvorming, koudebrug in combinatie met vocht.

  Een vochtbrug is een verbinding in een constructie waarlangs water van buiten naar binnen kan lopen. In een spouwmuur ontstaat die bijvoorbeeld door mortelresten op een spouwanker, waardoor vocht van het buitenblad het binnenblad bereikt.

• VoorspanstaalPremium · ook: Voorspanstaal, spanstaal, voorspanstreng, spankabel, strengen.

  Voorspanstaal is hoogwaardig staal met een zeer hoge treksterkte, gebruikt om beton onder permanente druk te zetten. Het is aanzienlijk sterker dan gewoon wapeningsstaal en het staat onder hoge spanning. Dat maakt het gevoelig voor corrosie en voor beschadiging: een aangetaste of doorgesneden streng heeft directe gevolgen voor de draagkracht.

• VorstbestandheidPremium · ook: Vorstbestandheid, vorstbestendigheid, vorstvastheid

  Vorstbestandheid is de mate waarin een materiaal bevriezend water in zijn poriën kan verdragen zonder te beschadigen. De term suggereert een eigenschap van het materiaal, en dat is hij maar half. Vorstbestandheid is een eigenschap van een steen in een bepaalde toepassing, niet van de steen op zich. Dezelfde gevelsteen die dertig jaar rechtop in een gevel staat zonder een schilfer, vriest binnen twee winters kapot zodra hij horizontaal wordt verwerkt: in een rollaag, een muurafdekking of een tuinmuur zonder afdekker. Verticaal loopt het water eraf; horizontaal blijft het staan en verzadigt de steen. En een verzadigde steen die bevriest, heeft geen ruimte meer om de uitzetting op te vangen. Dat verklaart waarom in vrijwel elke tuin de rollaag kapot is en de gevel niet.

• VurenhoutPremium · ook: Vuren, vurenhout, spar

  Vurenhout is het hout van de fijnspar, een naaldhoutsoort die in Noord- en Midden-Europa veel wordt geteeld. Het is licht, goed te bewerken en goedkoop. Het is het meest gebruikte constructiehout in de Nederlandse bouw, en tegelijk een houtsoort met een lage natuurlijke duurzaamheid die daarom binnen hoort of verduurzaamd moet worden.