Asbest in de bodem: waar het zit en wanneer het onderzocht moet worden
Asbest in de bodem is meestal niet weggewaaid maar weggespoeld of ingegraven, en daarmee goed te voorspellen. Vier bronnen verklaren vrijwel alle gevallen: de druppelzone onder een asbestdak — een strook van een halve tot anderhalve meter langs de druiplijn, verreweg de meest voorkomende — puin dat als erfverharding of ophoging is gebruikt, gedempte sloten, en de asbestwegen in delen van Overijssel en Gelderland. Loop je perceel op die vier na en zoek de geschiedenis uit; oude luchtfoto's en het bouwdossier zeggen meer dan graven. Neem zelf geen monsters en zeef geen grond: onderzoek vraagt een erkend bureau, en de handeling zelf verspreidt.
Waar gaat het over?
Over asbest in de grond: in je tuin, op je erf, onder je oprit. Een ander regime dan asbest in een gebouw, met andere normen, ander onderzoek en andere regels.
Dit is het onderwerp waar de meeste mensen pas mee te maken krijgen op het moment dat ze gaan graven: een vijver aanleggen, een schuur funderen, een terras verleggen, of een kavel bouwrijp maken.
De kern: asbest in de bodem is meestal niet weggewaaid maar weggespoeld of ingegraven. Dat maakt het voorspelbaar, en dat is bruikbaar.
Hoe ontstaat het?
Er zijn vier manieren waarop asbest in Nederlandse bodem terecht is gekomen, en ze verklaren vrijwel alle gevallen.
De druppelzone onder een asbestdak. Regen spoelt vezels van een verweerd dak; die komen neer in een strook van ongeveer een halve tot anderhalve meter langs de druiplijn. Dit is verreweg de meest voorkomende bron, en hij is precies te lokaliseren: kijk waar het water van het dak valt.
Puin als ophoging of erfverharding. Tot in de jaren negentig is bouw- en sloopafval gebruikt om paden, opritten en erven te verharden en om laagtes op te vullen. Zat er asbestcement in dat puin, dan zit het er nu nog.
Gedempte sloten. In het landelijk gebied zijn sloten gedempt met wat er voorhanden was, inclusief puin.
Asbestwegen. In delen van Overijssel en Gelderland is asbestafval van de voormalige asbestfabriek als wegverharding gebruikt. Sinds 2000 gelden daar aparte regels voor; de eigenaar van de weg is verantwoordelijk voor veilig gebruik.
Hoe herken je het?
Aan zichtbare stukjes asbestcement in de grond: grijze, platte scherfjes met een vezelige breuk, vaak tussen ander puin.
Aan de plek. Loop je perceel na op de vier bronnen hierboven: de druiplijn van elk gebouw met een asbestdak, verharde paden en opritten van puin, opgehoogde plekken, en de rand van een gedempte sloot.
Aan het bouwjaar en de geschiedenis van het perceel. Een erf bij een boerderij, een voormalig bedrijfsterrein en een kavel waar iets is gesloopt, verdienen aandacht.
Wat je niet doet: scherfjes verzamelen om ze te laten bekijken, of de grond omspitten om te kijken hoe diep het zit.
Wat kun je zelf doen, en wat niet?
Wel: je perceel nalopen op de vier bronnen, foto's maken, en de geschiedenis van je perceel uitzoeken. Oude luchtfoto's en het bouwdossier bij de gemeente zeggen vaak meer dan graven.
Wel: vóórdat je gaat graven een graafmelding doen. Die is voor particulieren gratis en gaat over kabels en leidingen, maar het is het natuurlijke moment om ook aan de bodem te denken.
Niet: zelf monsters nemen of grond zeven. Onderzoek naar asbest in bodem vraagt een erkend bureau en een genormeerde werkwijze; een zelf genomen monster zegt niets en de handeling verspreidt.
Niet: grond afvoeren of laten afvoeren zonder te weten wat erin zit. Verontreinigde grond bij een ander storten is een probleem verplaatsen, en het is jouw probleem als het uitkomt.
Niet: de druppelzone omspitten en er gras op zaaien. Dat is precies de handeling die het materiaal fijner maakt en dieper brengt.
Niet: aannemen dat het meevalt omdat je niets ziet. Onder een grasmat is een druppelzone onzichtbaar.
Regels en regelgeving
De interventiewaarde is 100 milligram per kilogram droge stof, gewogen. Die waarde geldt sinds 1 januari 2003. Ligt het gemiddelde binnen een ruimtelijke eenheid daarboven, dan is er sprake van een ernstig geval.
Onderzoek gebeurt volgens NEN 5707 voor bodem en NEN 5897 voor bouw- en sloopafval en gerecycled granulaat. Het veldwerk moet worden uitgevoerd door een erkend bureau; voor bodemonderzoek naar asbest geldt erkenning onder BRL SIKB 2000 met het bijbehorende protocol.
De zorgplicht uit de Omgevingswet rust op overheden, bedrijven en burgers. Wie asbest in zijn bodem aantreft, mag dat niet verspreiden.
Bij graven en grondverzet gelden regels over het toepassen en afvoeren van grond. Grond met asbest boven de norm mag niet zomaar worden verplaatst of hergebruikt.
Asbest op het maaiveld — dus zichtbaar aan de oppervlakte — moet worden verwijderd. De particuliere uitzondering voor 35 vierkante meter geldt voor bouwwerken en niet voor de bodem.
Bevoegd gezag is de gemeente, meestal via de omgevingsdienst.
Wat betekent dit voor jou?
- woningeigenaar
- De druppelzone onder je schuurdak is de plek om als eerste te kijken. Ga je daar iets doen — een border aanleggen, een terras verleggen — laat het dan eerst onderzoeken.
- zelfbouwer
- Bij een kavel met een verleden is bodemonderzoek onderdeel van je voorbereiding, niet van je uitvoering. Grond die niet mag worden hergebruikt, is een post die je planning en je grondbalans omgooit.
- koper
- Vraag bij een woning met een erf, een oprit van puin of een bijgebouw met asbestdak of er bodemonderzoek is gedaan. Bij een voormalig bedrijfsterrein hoort dat er standaard bij.
- vve
- VvE-lidBij een binnenterrein of parkeerterrein op eigen grond is dit een zaak van de VvE, en het komt in beeld zodra er wordt gegraven voor kabels, leidingen of een fundering.
- huurder
- Zie je scherfjes in de tuin, meld het bij je verhuurder. Ga er niet in graven en laat kinderen en huisdieren er niet spelen tot het is bekeken.
- klusser
- Dit is het onderwerp waarbij een tuinklus onverwacht een meldingsplichtige situatie wordt.
Checklist
- Ligt er een gebouw met een asbestdak op mijn perceel, en waar valt het regenwater?
- Zijn er verharde paden, opritten of erven van puin?
- Zijn er opgehoogde plekken of een gedempte sloot?
- Wat is de geschiedenis van het perceel — boerderij, bedrijfsterrein, sloop?
- Ga ik graven, en zo ja waar en hoe diep?
- Heb ik een graafmelding gedaan?
- Is er ooit bodemonderzoek gedaan, en zo ja: van welke datum en volgens welke norm?
- Weet ik wie bij mijn gemeente het aanspreekpunt is?
Veelgestelde vragen
Waar kijk ik als eerste?
Wat is de interventiewaarde?
Mag ik zelf een monster nemen?
Waaraan zie ik het met het blote oog?
Moet ik een graafmelding doen?
Mag ik grond afvoeren?
Ik koop een woning met een erf van puin, wat vraag ik?
Zie voor meer informatie
Reacties
De Builddocs-redactie
Redactie ·
Builddocs verdient aan affiliate-doorklikken en aan abonnementen. Dat staat hier omdat het uitmaakt bij het lezen van een vergelijking.
Meer over de auteurMinder
Onder een redactiestuk staat geen naam omdat er geen persoon achter zit, maar omdat de verantwoordelijkheid bij Builddocs als geheel ligt. Elk document heeft een datum waarop het is gecontroleerd; ontbreekt die, dan staat dat er ook.