Asbest na brand: wat je doet en wat je vooral niet doet

Over de situatie die een asbestincident heet: verspreiding van asbesthoudend materiaal door brand, en in dezelfde categorie ook door stormschade, vandalisme of illegale sloop.

Dit artikel gaat over wat jij als bewoner of omwonende doet. Niet over de sanering zelf — die is werk voor een gecertificeerd bedrijf onder regie van de gemeente.

De kern in één zin: raak de brandresten niet aan en loop of rijd er niet overheen. Verspreide asbestdeeltjes zijn op zichzelf beheersbaar; vermalen deeltjes zijn dat niet, en vermalen doe je door erover te lopen, erover te rijden of ze op te vegen.

Bij brand in een gebouw met asbestcement springen de platen uit elkaar. De hitte drijft de vezels uit de cementmatrix en de rookpluim neemt de deeltjes mee. Waar de pluim neerslaat, ligt het materiaal: op daken, in dakgoten, op bestrating, in tuinen, op speeltoestellen en in moestuinen.

De deeltjes zijn meestal zichtbaar. Het gaat om grijze schilfers en brokjes van een halve tot enkele centimeters, soms met een verkoolde rand. Dat is anders dan de onzichtbare vezels waarover het bij asbest meestal gaat, en het is de reden dat de aanpak na een brand anders is: je ruimt zichtbaar materiaal op in plaats van dat je een constructie saneert.

Het verspreidingsgebied hangt af van windrichting en windkracht en kan honderden meters tot enkele kilometers beslaan. Wie het gebied vaststelt, is de veiligheidsregio, samen met de gemeente en een gespecialiseerd bureau.

Aan de melding, in de eerste plaats. Bij een brand met asbest informeren de veiligheidsregio en de gemeente de omgeving, via NL-Alert, de website van de veiligheidsregio en huis-aan-huisberichten.

Aan wat er op de grond ligt: grijze, brokkelige schilfers die er niet horen te liggen. Op een auto, op een terras, in de goot, tussen het gras.

Wat je níet doet om het te herkennen: oprapen om beter te kijken.

Tijdens de brand: ga naar binnen, sluit ramen en deuren, en zet de mechanische ventilatie uit. Haal huisdieren binnen. Volg de berichten van de veiligheidsregio.

Direct na de brand: lucht de woning goed door en zet de ventilatie weer aan. Dat is de omgekeerde volgorde van tijdens de brand en die volgorde is belangrijk.

Buiten: loop en rijd niet over brandresten. Ben je er doorheen gelopen, trek dan je schoenen uit voordat je naar binnen gaat en spoel ze af met water. Kan dat niet, veeg ze dan af met een natte doek.

Wat je nooit doet: vegen, stofzuigen, met een bladblazer werken of de tuinslang op druk zetten. Elk daarvan verspreidt of vermaalt.

Als de gemeente zegt dat je kleine hoeveelheden zelf mag opruimen: werk nat. Nat materiaal geeft geen vezels af. Gebruik handschoenen, verpak het dubbel, en volg de instructie die je krijgt.

De tuin, de moestuin en het speeltoestel: laat inspecteren en zo nodig reinigen door een gespecialiseerd bedrijf. Groente uit een moestuin in het verspreidingsgebied eet je niet tot er is vrijgegeven.

Een asbestincident is de verspreiding van restanten asbesthoudend materiaal door brand, stormschade, vandalisme of illegale sloop. Er volgt een inventarisatie die vaststelt waar het asbest terecht is gekomen; die bepaalt de omvang van de opruiming.

De veiligheidsregio heeft de regie tijdens het incident. De gemeente is daarna aan zet voor de opruiming; die wordt uitgevoerd door gecertificeerde bedrijven.

Het opruimen van asbest van het maaiveld valt onder de regels voor asbest in de leefomgeving; de uitzondering waarbij een particulier zelf mag verwijderen, geldt hier niet.

De zorgplicht uit de Omgevingswet rust op overheden, bedrijven én burgers: je bent medeverantwoordelijk voor een veilige en gezonde leefomgeving. Dat is de grondslag onder het verzoek om brandresten niet te verspreiden.

Voor gezondheidsvragen is de GGD het aanspreekpunt, voor de risico-inschatting het RIVM.