De aansluiting van een kozijn op de gevel: stelruimte, folie, spouwlat en afdichting

Deze pagina is voor de woningeigenaar die kozijnen laat vervangen en wil weten wat de aannemer rond het kozijn hoort te doen, voor wie een lekkage of tocht rond een kozijn heeft en de oorzaak zoekt, voor de zelfbouwer die het detail in het bestek beoordeelt en voor de klusser die een kozijn zelf plaatst. Ze legt uit hoe de aansluiting tussen kozijn en gevel is opgebouwd in een spouwmuur, een massieve muur en een houtskeletbouwwand, welke functie elke laag heeft, hoe water uit de spouw wordt afgevoerd, waar het misgaat en hoe je een bestaande aansluiting beoordeelt en herstelt. Ze gaat niet over het kozijn zelf en niet over het stellen en vastzetten; daarvoor bestaan eigen pagina's.

Een kozijn staat in een sparing in de gevel met rondom een naad van ongeveer een centimeter, de stelruimte, die nodig is om het kozijn te stellen en om de beweging van hout, kunststof en metselwerk op te vangen. Die naad is een doorgang voor wind, water, geluid, warmte en damp, en de aansluiting moet al die dingen regelen. Aan de buitenzijde gaat het om regen en wind: het water dat langs de gevel loopt mag niet in de naad, en de wind mag er niet doorheen. Aan de binnenzijde gaat het om lucht en damp: warme, vochtige binnenlucht die door de naad naar buiten trekt, koelt in de naad af en condenseert op de koude delen, en dat geeft nat isolatiemateriaal, schimmel en rot aan het kozijn van binnenuit. Daarom is de regel: binnen dichter dan buiten. De binnenafdichting is luchtdicht en dampremmend, de buitenafdichting waterkerend maar dampopen, zodat vocht dat toch in de naad komt naar buiten kan drogen.

In een spouwmuur komt er een tweede opgave bij: water dat door het buitenblad slaat, loopt in de spouw naar beneden en moet boven het kozijn naar buiten worden geleid, anders komt het via de bovenkant van het kozijn naar binnen. Daarvoor zit boven het kozijn een loodslabbe of een waterkerende folie die van het binnenblad schuin naar het buitenblad loopt en daar boven het kozijn eindigt in open stootvoegen waar het water uit kan. Langs de zijkanten sluit een spouwlat of een stelkozijn de spouw af tegen het kozijn, met een waterkerende folie die het water dat langs de spouwlat komt naar buiten voert, en een dpc-folie op de aansluiting van binnenblad en buitenblad die koudebrug en vochtdoorslag beperkt. Onderin voert de waterslag of de onderdorpel het water van het kozijn af, met een afschot en een overstek zodat het water niet tegen de gevel loopt, en met een waterkerende laag onder de dorpel die water dat erachter komt naar buiten brengt.

In een massieve muur zonder spouw, in oudere woningen, is er geen spouw om te ontwateren en zit het kozijn vaak in een sponning in het metselwerk; de aansluiting bestaat daar uit een afdichting aan de buitenzijde en een binnenafwerking, en de muur zelf droogt naar binnen en naar buiten. Wie zo'n muur later aan de binnenzijde isoleert, verandert dat en moet de aansluiting van het kozijn opnieuw bekijken. In houtskeletbouw sluit het kozijn aan op de wind- en waterkerende laag aan de buitenzijde en de dampremmende laag aan de binnenzijde van de wand, met tapes en folies die op het kozijn worden verkleefd; de aansluiting is daar een onderdeel van de luchtdichtheid van de hele woning.

Bij vervanging van kozijnen gaat het het vaakst mis bij wat niet zichtbaar is: een aannemer die het oude kozijn eruit haalt, het nieuwe stelt, de naad vult met schuim en buiten en binnen kit, zonder folie, zonder loodslabbe en zonder de open stootvoegen te controleren. Dat ziet er af en toch is de spouw dan afgesloten en komt het water bij de eerste najaarsstorm boven het kozijn naar binnen. Het detail hoort in de offerte te staan: de folie langs de stijlen, de waterkering boven het kozijn, de isolatie in de stelruimte, de binnenafdichting met een luchtdichte tape of een kitvoeg op een rugvulling, en buiten een kitvoeg op een rugvulling of een compriband met daaronder open stootvoegen.

Een vochtplek of afbladderende verf binnen aan de bovenzijde van een kozijn na regen met wind: water uit de spouw dat niet naar buiten is geleid.

Tocht langs de kozijnrand aan de binnenzijde, voelbaar met een hand of een kaars bij wind: de binnenafdichting ontbreekt.

Schimmel of zwarte randen op de aansluiting van kozijn en binnenwand: condens in de naad door een open binnenzijde en een dichte buitenzijde.

Een kitvoeg buiten die de hele naad afsluit tot in de spouw, zonder open stootvoegen boven het kozijn: de spouw kan niet ontwateren.

Geen loodslabbe of folie zichtbaar boven het kozijn en geen open stootvoegen in de eerste steenlaag erboven.

Schuim dat aan de buitenzijde zichtbaar is en verweert: geen buitenafdichting.

Een onderdorpel of waterslag zonder afschot of zonder overstek, met een natte gevelstrook eronder.

Zelf: de aansluiting van bestaande kozijnen nalopen op tocht, vochtplekken en de aanwezigheid van open stootvoegen en een loodslabbe; de buitenkitvoeg vernieuwen op een rugvulling en de binnenzijde luchtdicht afwerken met tape of kit; de waterslag controleren op afschot.

Zelf, als geoefende klusser: bij het plaatsen van een kozijn in een bestaande sparing de folie, isolatie en afdichtingen aanbrengen volgens het detail van de fabrikant.

Niet zelf: het openbreken van het metselwerk boven een kozijn om een loodslabbe aan te brengen, het onderzoek naar een lekkage met een watertest of een endoscoop en de aansluitingen in houtskeletbouw die de luchtdichtheid van de woning bepalen; dat is werk voor de aannemer of een gespecialiseerd bedrijf.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de wering van vocht van buiten en aan de luchtdoorlatendheid van de gevel bij nieuwbouw, en bij verbouw geldt het rechtens verkregen niveau; een kozijnaansluiting die water doorlaat of onbeperkt lucht lekt, voldoet daar niet aan. De uitvoering van de aansluiting is vastgelegd in richtlijnen en referentiedetails van de bouwsector en in de verwerkingsvoorschriften van kozijnfabrikanten; garantie op kozijnen en op de luchtdichtheid van een woning vervalt vaak als die voorschriften niet zijn gevolgd.

Bij het vervangen van kozijnen is de aannemer verantwoordelijk voor een deugdelijke aansluiting, ook als de offerte er weinig over zegt; een lek dat binnen de garantietermijn optreedt, is een gebrek dat hij moet herstellen. Onder de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen is bij vergunningplichtige verbouw een kwaliteitsborger betrokken die dit detail toetst. In een appartementengebouw is de gevel inclusief de aansluiting gemeenschappelijk en hoort het herstel bij de vereniging. Regels veranderen; controleer bij twijfel de actuele tekst.