Hoe glas in een kozijn zit, en waarom het daar misgaat

Een ruit zit in een sponning: een groef in het kozijn of in het raamhout. Hoe die ruit daar precies in staat, bepaalt of hij lang meegaat, of het kozijn eronder droog blijft, en of de dubbele beglazing zijn werk blijft doen.

Voor de meeste bewoners is dat onzichtbaar, tot het misgaat. Dan is er condens tussen de ruiten, of blijkt de onderdorpel zacht, of laat de kit los langs de hele onderzijde.

Deze pagina gaat over hoe het in elkaar zit en wat de faalpatronen zijn, zodat je bij een offerte de goede vragen stelt. Over de keuze van het glas zelf gaat een aparte pagina.

Drie principes sturen alles.

Het eerste is dat glas nooit rechtstreeks op hout of op een profiel mag rusten. Het staat op stelblokjes en wordt op afstand gehouden door steunblokjes. Die blokjes bepalen dat de ruit vrij blijft en dat de krachten uit het raam via het glas op de juiste plaatsen worden overgebracht. Bij een draairaam zitten ze bewust in de hoeken die het raam vierkant houden; verkeerd geplaatst laat het raam zakken en gaat het klemmen.

Het tweede is dat de sponning nat wordt en dat weer kwijt moet. Regen komt langs de kit of langs het rubber naar binnen, en condens ontstaat in de sponning zelf. Daarvoor zitten er ontwateringsopeningen in de onderdorpel, meestal drie kleine sleuven. Zitten die dicht met verf, kit of vuil, dan blijft het water staan in de sponning en dat is de plek waar de dorpel begint te rotten en waar de randafdichting van dubbel glas het begeeft.

Het derde is dat glas en kozijn verschillend bewegen. Glas zet nauwelijks uit, hout krimpt en zwelt met het seizoen, kunststof beweegt met de temperatuur. Het beglazingssysteem moet die beweging opnemen. Een starre verbinding scheurt, en dat is precies wat een verharde kitnaad wordt.

Bij natte beglazing met kit of stopverf zit de afdichting aan beide zijden van het glas. Bij droge beglazing wordt de ruit geklemd tussen twee rubberprofielen en houdt een glaslat het geheel op zijn plaats. Droog is sneller te vervangen en het is gevoeliger voor een profiel dat verhardt; nat is bewerkelijker en beter te repareren.

Condens tussen de ruiten van dubbel glas betekent dat de randafdichting kapot is. Dat is niet te repareren en de ruit moet eruit. De oorzaak zit vrijwel altijd in staand water in de sponning.

Kit die is verhard en waar je met een nagel stukjes uit kunt breken, is aan het eind van zijn leven. Kit die van het glas is losgekomen maar nog aan het hout zit, wijst op een verkeerd gekozen kitsoort of op een vuile ondergrond bij het aanbrengen.

Een onderdorpel die zacht aanvoelt onder een priem, vooral bij de hoeken, is houtrot en dat begint negen van de tien keer in de sponning en niet aan de buitenkant.

Een raam dat klemt of dat aan één hoek langs het kozijn schuurt, wijst op verkeerd gestelde blokjes of op blokjes die zijn weggezakt.

Ontwateringsopeningen herken je als drie sleufjes in de onderkant van het buitenprofiel. Zie je ze niet, dan zijn ze er niet of zitten ze dicht; dat is de eerste controle bij elke vochtklacht rond een raam.

Zelf kun je: de onderkant van elk buitenraam controleren op ontwateringssleuven en die met een dun voorwerp vrijmaken. Je kunt de kit met een nagel testen op verharding, en met een priem voelen of de dorpel bij de hoeken nog hard is. Je kunt vaststellen welke ruiten condens tussen het glas hebben en die noteren voor een verzamelopdracht; per ruit bestellen is duurder dan een set.

Verder kun je zelf de kitnaden aan de binnenzijde vernieuwen, want daar zit geen waterkerende functie op.

Wat je beter niet zelf doet: buitenkitnaden vernieuwen zonder de oude volledig te verwijderen, en dubbel glas plaatsen zonder de juiste blokjes.

Laat over aan een glaszetter: het plaatsen van dubbel of triple glas, elke ruit boven de begane grond, en de beoordeling of de sponningdiepte dikker glas toelaat.

Op glas in bouwwerken zijn eisen van toepassing die te maken hebben met veiligheid: op plaatsen waar mensen tegenaan kunnen lopen of doorheen kunnen vallen, is gelaagd of gehard glas voorgeschreven. Dat speelt bij deuren, bij ruiten tot laag bij de vloer en bij borstweringen. Bij vervanging geldt de eis opnieuw, ook als er eerder gewoon glas zat.

Voor een monument of een pand in een beschermd gezicht is het vervangen van glas en van kozijnen vergunningplichtig, en gelden er vaak eisen aan glasdikte, roedeverdeling en de zichtbare kitnaad.

Bij een appartement zijn de kozijnen in vrijwel alle splitsingsaktes gemeenschappelijk, ook al zitten ze in jouw woning. Vervanging loopt via de vereniging; het onderhoud aan de binnenzijde is soms wel voor de eigenaar.

Voor glasvervanging bestaat vaak dekking op de opstalverzekering bij breuk, maar niet bij een lekgeraakte randafdichting; dat laatste is onderhoud en geen schade.