Geluid van buiten: de geluidwering van je gevel

Een woning naast een drukke weg, onder een aanvliegroute of naast een bedrijventerrein krijgt een zwaardere gevel dan dezelfde woning in een stille straat. Dat is geen keuze van de ontwikkelaar maar een rekensom, en die rekensom is navolgbaar.

Dit artikel legt uit hoe hij werkt: welke ondergrens altijd geldt, hoe de eis meebeweegt met het geluid dat op jouw plek is toegestaan, en waar dat laatste getal vandaan komt. Dat is nuttig als je nieuw bouwt, als je een plan toetst, of als je wil begrijpen waarom twee vergelijkbare woningen zo verschillend klinken.

Wat hier niet staat, is wat je aan een bestaande gevel kunt verbeteren en wat dat kost. Dit gaat over de eis en over het mechanisme erachter.

De ondergrens. Een uitwendige scheidingsconstructie van een verblijfsgebied heeft bij nieuwbouw een volgens NEN 5077 bepaalde karakteristieke geluidwering van ten minste 20 dB. Die eis geldt altijd, ongeacht de omgeving. Twintig decibel is niet veel — een normale gemetselde gevel met gewone beglazing haalt dat ruim — maar het is de bodem waaronder niets mag zakken.

De variabele eis. Staat er op jouw plek geluid, dan komt daar een tweede eis bij, en die is uitgedrukt als een verschil. De karakteristieke geluidwering is niet kleiner dan:

• het verschil tussen het gezamenlijke geluid dat is bepaald in het omgevingsplan, in de omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit of in een besluit tot vaststelling van geluidproductieplafonds, en 33 dB; en
• het verschil tussen het toegestane geluid door activiteiten en 35 dB(A), tenzij dat geluid al in het gezamenlijke geluid is meegenomen.

Die 33 dB en 35 dB(A) zijn dus binnenwaarden: het niveau dat binnen in een verblijfsgebied overblijft. De gevel moet het verschil maken. Is er buiten 58 dB toegestaan, dan is de eis 58 min 33, dus 25 dB. Bij 68 dB buiten is het 35 dB, en dan praat je over andere beglazing, suskasten en een andere geveldetaillering.

Waar het buitengetal vandaan komt, is het punt waar men vastloopt. Het staat niet in het Besluit bouwwerken leefomgeving. Het komt uit het omgevingsplan, uit de omgevingsvergunning of uit een besluit over geluidproductieplafonds, en de begrippen daarachter staan in het Besluit kwaliteit leefomgeving. Wie de geluidwering van een gevel wil weten, begint dus bij het plan en niet bij de bouwregels.

En het is een eis aan het verblijfsgebied. Niet aan de hele woning en niet aan elke ruimte. Een berging, een technische ruimte of een verkeersruimte valt er niet onder, en dat verklaart waarom een gang aan de straatzijde soms hoorbaar luidruchtiger is dan de slaapkamer ernaast.

Kijk eerst naar je omgeving, niet naar je gevel. Een weg met vijftig kilometer per uur op tien meter afstand, een busroute, een spoorlijn, een bedrijf met een installatie: dat zijn de bronnen die het buitengetal bepalen en daarmee de eis. Zonder zo'n bron geldt alleen de 20 dB.

Let op de beglazing en de ventilatie. Bij een hogere eis zie je dikker of asymmetrisch glas, bredere kozijnprofielen en geluidgedempte toevoerroosters of suskasten. Die laatste zijn vaak het verraderlijke punt: een rooster is een gat in de gevel, en een gewoon rooster haalt een zware gevel onderuit.

Hoor je het 's nachts met het raam dicht? Dan gaat het om de gevel. Hoor je het alleen met het raam open, dan zegt dat niets over de eis — die geldt voor de gesloten situatie.

Welk bouwjaar en welk plan? Voor bestaande bouw gelden andere, lagere waarden. En een woning die bij de bouw aan de eis voldeed, kan later meer geluid krijgen doordat de weg drukker werd; dat verandert de bouweis niet.

Zelf kun je het buitengetal opzoeken. Het omgevingsplan is openbaar, en daarin staat wat op jouw plek aan geluid is toegestaan. Daarmee kun je de eis zelf uitrekenen: buitengetal min 33 dB. Dat is de enige rekensom die je nodig hebt om te weten of een plan realistisch is.

Zelf kun je ook de zwakke plekken zien. Loop de gevel langs op kieren, op de aansluiting van kozijn op metselwerk, en vooral op de ventilatieroosters. Een gewoon rooster in een zware gevel is het gat waardoor de hele berekening wegloopt.

Wat je niet zelf doet, is de geluidwering bepalen. NEN 5077 is een meet- en bepalingsmethode met octaafbanden en correcties; een enkel getal uit een productblad is geen karakteristieke geluidwering van jouw gevel. En bij een gemeenschappelijke gevel is het bovendien niet jouw besluit.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt voor nieuwbouw twee eisen naast elkaar. De eerste is een ondergrens: de uitwendige scheidingsconstructie van een verblijfsgebied heeft een volgens NEN 5077 bepaalde karakteristieke geluidwering van ten minste 20 dB. De tweede is een verschil-eis bij weg-, spoorweg- of industriegeluid en bij geluid door activiteiten: de geluidwering is ten minste het verschil tussen het bepaalde gezamenlijke geluid en 33 dB, en ten minste het verschil tussen het toegestane geluid door activiteiten en 35 dB(A).

Het buitengetal komt uit het omgevingsplan, de omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit of een besluit tot vaststelling van geluidproductieplafonds; de begrippen «gezamenlijk geluid» en «geluid door activiteiten» staan in het Besluit kwaliteit leefomgeving. Welke uitgave van NEN 5077 geldt, staat in bijlage II bij artikel 1.4 van de Omgevingsregeling.

Voor bestaande bouw gelden lagere waarden, en bij een verbouwing de nieuwbouwregels op het rechtens verkregen niveau — met bestaande bouw als ondergrens en nieuwbouw als plafond, en alleen voor het deel dat je vernieuwt, verandert of vergroot. Vervang je alleen de ramen, dan gaat het dus over die ramen.

Eén ding valt hier buiten en is toch de kern van veel klachten: dat de weg drukker is geworden, verandert niets aan de bouweis die bij de oplevering gold. Dat is een onderwerp voor het geluidbeleid van de gemeente of de wegbeheerder.