Houtrot aan kozijnen: herkennen, herstellen en voorkomen

Houtrot is het gebrek dat het langzaamst komt en het duurst wordt als je wacht. Het begint met een verfblaasje op een onderdorpel en eindigt, jaren later, met een kozijn dat eruit moet.

Dit artikel gaat over houten buitenkozijnen, ramen en deuren. Je leert waar het begint, hoe je onderscheidt of herstel nog kan of dat vervangen goedkoper is, en welke onderhoudscyclus het probleem voorkomt.

De rode draad: houtrot is geen materiaalgebrek maar een onderhoudsgebrek. Hout dat droog blijft, rot niet.

Houtrot is schimmelgroei. Die heeft drie dingen nodig: hout, zuurstof en vocht. De eerste twee zijn er altijd, dus draait alles om het derde. Boven een houtvochtgehalte van ongeveer twintig procent kunnen schimmels groeien; daaronder gebeurt er niets.

Water komt binnen waar de verflaag open is. Dat zijn bijna altijd dezelfde plekken: de kopse kanten van het hout, waar de vaten van de boom als rietjes water opzuigen, en de hoekverbindingen, waar twee stukken hout samenkomen en de verf bij het werken van het hout scheurt.

Vervolgens werkt de verflaag tegen je. Een gesloten verfhuid houdt het binnengekomen water ook binnen. Daarom rot een kozijn vaak juist onder een verflaag die er van buiten nog goed uitziet.

Er zijn twee soorten. Witrot maakt het hout vezelig en lichter van kleur en komt het meest voor bij kozijnen. Bruinrot maakt het hout donker en laat het in blokjes uiteenvallen; dat gaat sneller en gaat dieper.

Kijk en voel, in die volgorde, en begin altijd onderaan.

Zichtbaar: blaasjes of craquelé in de verf op de onderdorpel, donkere verkleuring rond de hoekverbindingen, een verflaag die aan de onderzijde loslaat, en groene aanslag op de dorpel.

Voelbaar: prik met een priem of een schroevendraaier in de onderdorpel en in de vier hoeken. Gezond hout biedt weerstand; aangetast hout geeft mee als natte kurk. Dit is de betrouwbaarste test en hij kost dertig seconden per kozijn.

Meetbaar: met een vochtmeter voor hout. Boven de twintig procent is er een actief probleem, ook als je nog niets ziet.

Doe de priktest jaarlijks in het najaar, op elke onderdorpel en bij elke hoekverbinding aan de weerzijde van de woning. Dat is de zuidwestgevel in Nederland: daar komt de slagregen vandaan.

Zelf doen: de priktest, het schoonhouden van de dorpels, kitnaden vervangen die scheuren, en plaatselijk herstel met een tweecomponenten reparatiemiddel op plekken van enkele centimeters.

Niet zelf doen: herstel in een hoekverbinding. Daar komen de krachten samen en een vulling zonder houtvervanging houdt geen stand. Ook niet: het inzetten van een nieuwe dorpel; dat is timmerwerk waarbij de aansluiting op het metselwerk en de waterkering moeten kloppen.

Wat je vooral niet doet: aangetast hout wegwerken met kit of plamuur. Die houden geen water tegen en verbergen de aantasting tot hij door de constructie heen is.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de staat van bestaande bouwwerken. Ernstig aangetast houtwerk in een gevel kan daaronder vallen, zeker als de constructieve of waterkerende functie in het geding is.

Vervang je een kozijn in een beschermd stadsgezicht of bij een monument, dan gelden aanvullende eisen aan profilering en materiaal, en is er meestal een vergunning nodig. Controleer je adres via het Omgevingsloket voordat je bestelt.

Bij verhuur is achterstallig onderhoud aan kozijnen een gebrek waarvoor de verhuurder verantwoordelijk is. Bij een VvE zijn kozijnen in de gevel vrijwel altijd gemeenschappelijk; de splitsingsakte bepaalt de grens.

Is de verf van vóór ongeveer 1965, ga dan uit van loodhoudende verf en werk nat of met afzuiging.