Levensloopbestendig wonen: langer veilig thuis

De meeste mensen willen zo lang mogelijk in hun eigen huis blijven wonen. Of dat lukt, hangt minder af van gezondheid dan van de woning: drempels, een trap, een badkamer op de eerste verdieping en deuren die te smal zijn voor een rollator.

Dit artikel gaat over wat een woning levensloopbestendig maakt, wat de aanpassingen kosten, en welke daarvan je het beste meeneemt bij een verbouwing die je toch al doet. Dat laatste is de kern: achteraf aanpassen kost een veelvoud van vooraf meenemen.

Levensloopbestendig wonen draait om drie dingen: bereikbaarheid, bruikbaarheid en veiligheid.

Bereikbaarheid gaat over binnenkomen en je door het huis bewegen. Een drempelloze toegang, voldoende brede doorgangen, en idealiter een slaapkamer en badkamer op dezelfde verdieping als de voordeur.

Bruikbaarheid gaat over de inrichting: keukenwerkbladen op de juiste hoogte, bedieningsknoppen bereikbaar, ruimte om te draaien in badkamer en toilet.

Veiligheid gaat over vallen. Bijna alle ongelukken thuis bij ouderen zijn valongevallen, en de plekken zijn voorspelbaar: de trap, de badkamer en de drempels.

Het bijzondere van dit onderwerp is dat de meeste maatregelen niemand storen. Een drempelloze douche, goede verlichting en een tweede trapleuning zijn voor iedereen prettiger.

Loop je woning eens na met de vraag: kan ik hier met een rollator komen, en straks met een rolstoel?

Drempels. Alles boven ongeveer twee centimeter wordt een obstakel. Tel ze; de meeste woningen hebben er meer dan mensen denken.

Doorgangen. Meet de vrije doorgang van je deuren, dus de opening als de deur openstaat. Onder de vijfentachtig centimeter wordt een rollator lastig en een rolstoel vrijwel onmogelijk.

Draairuimte. In toilet en badkamer heb je bij hulpmiddelen ruwweg anderhalve meter vrije draaicirkel nodig. Meet het gewoon met een touwtje.

De trap. Kijk naar de steilheid, of er twee leuningen zijn, en of de traploper of de treden glad zijn.

De natte cel. Een instapdouche met drempel is het meest voorkomende knelpunt, samen met een toilet dat te laag is.

Licht en contrast. Slecht verlichte trappen en overgangen zonder kleurcontrast zijn een onderschatte valoorzaak.

Zelf doen: drempels verwijderen, beugels plaatsen, verlichting verbeteren, antislip aanbrengen op de trap en losse kleedjes weghalen. Dat laatste is gratis en haalt een reële valoorzaak weg.

Zelf doen: de inventarisatie. Meet doorgangen, tel drempels en loop de trap na. Daarmee heb je een plan waarmee je gericht offertes kunt vragen.

Niet zelf doen: beugels bevestigen in een lichte wand zonder versterking. Een beugel die loslaat op het moment dat iemand hem nodig heeft, is erger dan geen beugel.

Niet zelf doen: een deur verbreden of een badkamer ombouwen. Daar komen constructie, waterdichting en afschot bij kijken.

Voor nieuwbouw stelt het Besluit bouwwerken leefomgeving eisen aan toegankelijkheid van woningen, onder meer aan de bereikbaarheid van de toegang en aan doorgangen. Bij bestaande bouw gelden die eisen niet met terugwerkende kracht.

Bij medische noodzaak kun je een woningaanpassing aanvragen via de Wmo bij je gemeente. Dat geldt ook voor huurders; de gemeente overlegt dan met de verhuurder. Vraag aan vóórdat je iets laat uitvoeren, want achteraf indienen wordt in de regel niet vergoed.

Bij een VvE raken aanpassingen aan de toegang, de galerij of het trappenhuis gemeenschappelijke delen. Een verzoek daartoe moet redelijk worden behandeld; leg het schriftelijk voor aan de vergadering.

Sinds 1 juli 2022 zijn rookmelders verplicht op elke verdieping in alle woningen, ook bestaande. Dat is geen toegankelijkheidsregel maar hoort wel in elk plan om langer thuis te blijven wonen.