De maten van een trap in een woning, en waarom die strenger zijn

De trap is het onderdeel van een woning waarover de meeste misverstanden bestaan, en het corpus noemt «traphelling» nul keer en «trapleuning» twee keer. Dit artikel geeft de zeven maten uit de tabel, de twee drempels eromheen, en de twee eisen die voor een woning juist níet gelden.

De vraag komt bij elke verbouwing waarbij een trap verandert: een zoldertrap, een trap die steiler mag om ruimte te sparen, een open trap die dicht gaat, een vlizotrap die een vaste trap moet worden. En bij de aankoop van een oud huis, waar de trap vaak steiler is dan nu mag.

Wat hier niet staat, is hoe je een trap laat maken of wat dat kost. Dit gaat over de maten.

Het aansturingsartikel zegt dat een bouwwerk zodanige voorzieningen voor het overbruggen van hoogteverschillen heeft dat die veilig kunnen worden gebruikt. De tabel wijst daarna per gebruiksfunctie de leden aan, en bij de trap doet die tabel twee keer iets dat je niet verwacht.

De drempel van eenentwintig centimeter. Een hoogteverschil van meer dan 0,21 m wordt overbrugd door een vaste trap of een vaste hellingbaan. Dat geldt tussen vloeren waarover een vluchtroute voert, tussen vloeren van verblijfsgebieden, verblijfsruimten, toiletruimten en badruimten, tussen vloeren voor bezoekers, en tussen vloeren van een verkeersroute die die vloeren verbindt — en ook op een route vanaf het aansluitende terrein naar zo'n vloer.

«Vast» is daar het woord dat beslist. Een vlizotrap of een losse ladder naar een verblijfsruimte op zolder haalt die eis niet. Een hoogteverschil van 0,21 m of minder mag een opstapje zijn.

De zeven maten. Een trap als bedoeld in dat artikel voldoet aan de maten uit de tabel. Die tabel heeft drie kolommen: een reguliere trap in een woonfunctie, een reguliere trap in een andere gebruiksfunctie, en een trap uitsluitend voor ontvluchten.

maat

woonfunctie

andere functie

---

---

---

minimum breedte van de trap

0,8 m

0,8 m

minimum vrije hoogte boven de trap

2,3 m

2,1 m

minimum aantrede ter plaatse van de klimlijn

0,22 m

0,185 m

maximum hoogte van een optrede

0,188 m

0,21 m

minimum breedte van het tredevlak

0,05 m

0,05 m

minimum breedte van het tredevlak ter plaatse van de klimlijn

0,23 m

0,23 m

minimum afstand van de klimlijn tot de zijkanten

0,3 m

0,3 m

En dat is het punt dat bijna niemand verwacht: de woning is strenger. Drie van de zeven maten zijn voor een woonfunctie zwaarder dan voor een kantoor of een winkel. De vrije hoogte is 2,3 meter in plaats van 2,1. De aantrede is 0,22 meter in plaats van 0,185 — bijna vier centimeter diepere treden. En de optrede mag ten hoogste 0,188 meter zijn in plaats van 0,21 — ruim twee centimeter lagere treden.

De reden is het gebruik. In een kantoor loop je een trap bewust op en af, bij daglicht, met vrije handen. In een woning loop je hem 's nachts af, met een kind op de arm, met een wasmand, je hele leven lang. De regelgeving maakt daar een gentler trap van, en dat verklaart waarom een trap die in een kantoorpand prima is, in een woning niet mag.

De klimlijn. De aantrede en de afstand tot de zijkanten worden gemeten «ter plaatse van de klimlijn»: de gedachte lijn waarlangs iemand de trap loopt, op 0,3 meter van de zijkant. Dat is precies waarom een wenteltrap zo lastig is: bij de spil zijn de treden smal, en de maat wordt niet daar gemeten maar op de klimlijn. Een wenteltrap kan dus voldoen terwijl hij bij de spil onbruikbaar smal is — en kan óók niet voldoen terwijl hij aan de brede kant ruim lijkt.

De vier meter. Een trap overbrugt een hoogteverschil van niet meer dan 4 m. Bij een verdiepingshoogte van rond de 2,8 meter is dat ruim; bij een hoge oude verdieping of een souterrain met een hoog plafond kan het knellen, en dan hoort er een bordes tussen.

Het bordes. De trap sluit bij de bovenste trede, over de breedte van de trap, aan op een vloer van ten minste 0,8 × 0,8 m. Dat is het vlak waar je veilig kunt stilstaan voordat je afdaalt, en het is de eis die bij een zoldertrap in een smalle overloop het vaakst niet wordt gehaald.

De leuning — en hier keert de tabel het om. Een trap voor het overbruggen van een hoogteverschil van meer dan 1 m en met een helling ter plaatse van de klimlijn steiler dan 2:3 heeft aan ten minste één zijkant een leuning. De bovenkant van die leuning ligt, gemeten boven de voorkant van een tredevlak, op ten minste 0,8 m en ten hoogste 1 m.

Het volgende lid eist een leuning aan beide zijkanten, die aan het begin en het einde ten minste 30 cm horizontaal doorloopt. Dat lid is voor een woonfunctie niet aangewezen. Eén leuning is dus genoeg in een woning, en de horizontale doorloop is daar geen eis.

En nog een eis die niet geldt. Er is een eigen artikel over de markering van een trap — contrasterende aanduiding van de treden. Ook dat is voor een woonfunctie niet aangewezen.

Regenwerend. Een gemeenschappelijke verkeersruimte met een trap die een hoogteverschil van meer dan 1,5 m overbrugt, is ter plaatse van die trap regenwerend, bepaald volgens NEN 2778. Dat raakt het buitentrappenhuis van een woongebouw. Het geldt niet voor een trap die alleen bestemd is om het bouwwerk te ontvluchten.

Bij verbouw. Dit zijn nieuwbouweisen. Bij een verbouwing geldt het rechtens verkregen niveau voor het deel dat je vernieuwt, verandert of vergroot — en dat is de reden dat een steile trap uit 1920 mag blijven zoals hij is, maar een nieuwe trap op diezelfde plek aan deze maten moet voldoen.

Is het hoogteverschil meer dan 0,21 m? Dan hoort er een vaste trap of hellingbaan te zijn. Een vlizotrap haalt dat niet.

Hoe hoog is de vrije hoogte boven de trap? Voor een woning 2,3 m. Meet bij de laagste plek, vaak bij een balk of een schuine kap.

Hoe diep zijn de treden op de klimlijn? Ten minste 0,22 m, gemeten op 0,3 m van de zijkant.

Hoe hoog is een optrede? Ten hoogste 0,188 m. Meet er meerdere, want ze zijn zelden gelijk.

Hoe breed is de trap? Ten minste 0,8 m.

Hoe groot is het bordes boven? Ten minste 0,8 bij 0,8 m, over de breedte van de trap.

Is er een leuning, en op welke hoogte? Eén leuning volstaat, op 0,8 tot 1 m boven de voorkant van een tredevlak.

Overbrugt hij meer dan 4 m? Dan hoort er een bordes tussen.

Nieuwbouw of verbouw? Een bestaande trap mag blijven; een nieuwe trap moet aan deze maten voldoen.

Zelf kun je de hele tabel narekenen met een rolmaat, en dat is bij een trap ongewoon goed te doen. Meet de breedte tussen de wangen. Meet de vrije hoogte loodrecht boven de voorkant van een tredevlak, en doe dat op de laagste plek — bij een balk, een dakrand of de onderkant van de bovenliggende trap. Meet de optrede van meerdere treden, want in een bestaande woning zijn ze zelden gelijk en de hoogste is de maat die telt.

Zelf kun je ook de aantrede op de klimlijn meten: zet een merkteken op 0,3 meter van de zijkant en meet daar loodrecht op de voorkant van de trede. Bij een rechte trap is dat hetzelfde als overal; bij een draai of een wenteltrap is het precies de plek waar het verschil zit.

Wat je niet zelf doet, is beoordelen of een plan voldoet. De helling op de klimlijn, de bepaling van de klimlijn bij een gedraaide trap en de aansluiting op het bordes zijn de punten waarop een trap die op papier klopt in de praktijk niet past. En een trap vervangen raakt de vloeropening en soms de constructie; dat is geen klus voor een zaterdag.

De eisen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, in de paragraaf over het overbruggen van hoogteverschillen. Artikel 4.24 is het aansturingsartikel met tabel 4.24, en die tabel wijst voor een woonfunctie aan: lid 1 van het artikel over de voorziening bij hoogteverschil, lid 1 en 2 van het artikel over de afmetingen, het artikel over het trapbordes, lid 1 van het artikel over de leuning, en het artikel over regenwerendheid. Het artikel over de markering van de trap en het tweede lid over de leuning zijn níet aangewezen.

Artikel 4.25 lid 1 bepaalt dat een hoogteverschil van meer dan 0,21 m wordt overbrugd door een vaste trap of een vaste hellingbaan. Artikel 4.26 lid 1 verwijst naar tabel 4.26 met de zeven maten, waarvan voor een woonfunctie de vrije hoogte 2,3 m, de aantrede 0,22 m en de optrede ten hoogste 0,188 m; lid 2 bepaalt dat een trap een hoogteverschil van niet meer dan 4 m overbrugt.

Artikel 4.27 eist boven de bovenste trede een vloer van ten minste 0,8 × 0,8 m, over de breedte van de trap. Artikel 4.28 lid 1 eist bij een hoogteverschil van meer dan 1 m en een helling steiler dan 2:3 een leuning aan ten minste één zijkant, op 0,8 tot 1 m boven de voorkant van een tredevlak; lid 2, over een leuning aan beide zijkanten met 30 cm doorloop, is voor een woonfunctie niet aangewezen.