Overlast door houtstook

Houtstook geeft rook, en die rook bevat fijnstof en andere stoffen die de luchtkwaliteit in de directe omgeving verslechteren. Voor omwonenden is dat een reëel probleem, en het is een van de lastigste vormen van overlast om aan te pakken.

Dit artikel gaat over waarom dat zo is: welke regels er wel en niet zijn, wat het weer ermee te maken heeft, wat je zelf kunt vastleggen en doen, en welke routes er zijn als het gesprek niet helpt.

Bij het verbranden van hout komen fijnstof, koolmonoxide en vluchtige organische stoffen vrij. Hoeveel daarvan vrijkomt, hangt af van het toestel, van de manier van stoken en van het hout.

Een moderne kachel die warm brandt op droog hout geeft aanzienlijk minder uitstoot dan een oude kachel die wordt gesmoord op vochtig hout. Smoren — de luchttoevoer dichtzetten om langer te branden — is de meest voorkomende oorzaak van overlast en tegelijk de meest voorkomende manier van stoken.

Waar de rook heen gaat, wordt bepaald door de uitmonding en door het weer. Bij wind verdunt rook snel. Bij weinig wind, bij mist en bij een inversielaag — een laag warme lucht boven koude lucht — blijft de rook laag hangen en verspreidt hij zich horizontaal door de straat.

Daar komt bij dat de uitmonding vaak te laag zit ten opzichte van belendende panden of ten opzichte van de nok. Dan slaat de rook neer op het dak van de buren en komt hij via ramen en ventilatieroosters naar binnen.

Juridisch is dit een lastig terrein. Er is geen landelijke emissiegrenswaarde voor rook uit een particuliere schoorsteen zoals die er voor bedrijven wel is. Er zijn wel eisen aan het toestel bij plaatsing, en gemeenten kunnen in het omgevingsplan regels stellen over stoken.

Daarnaast bestaat de stookwijzer: een advies dat op grond van het weer aangeeft of stoken op dat moment verstandig is. Sommige gemeenten hanteren een stookalert; dat is doorgaans een advies en geen verbod, tenzij het in het omgevingsplan is vastgelegd.

En er is de privaatrechtelijke route: onrechtmatige hinder. Daarbij weegt een rechter de ernst, de duur, de frequentie en de omstandigheden, en of de veroorzaker maatregelen had kunnen nemen.

Noteer datum, tijdstip, duur, windrichting en weersomstandigheden. Bij houtstook is het weer een deel van het verhaal en zonder die gegevens is een reeks niet te beoordelen.

Kijk naar de rook boven de schoorsteen. Dichte, witte of blauwige rook wijst op onvolledige verbranding; bij goed stoken is er nauwelijks zichtbare rook.

Kijk waar de uitmonding zit ten opzichte van jouw woning: hoger of lager, en op welke afstand.

Let op waar de rook binnenkomt: via een ventilatierooster, een raam op een kier, of een afzuiging die lucht aanzuigt.

Meet indien mogelijk. Een fijnstofmeter voor thuisgebruik geeft geen bewijs en hij geeft wel een reeks waarmee je patroon en tijdstip kunt aantonen.

Kijk of het per seizoen of per bewoner verandert. Een nieuwe bewoner of een nieuw toestel is vaak het beginpunt.

Kijk in het omgevingsplan of er in jouw gemeente regels over stoken gelden.

Zelf doen: een dagboek bijhouden met datum, tijdstip, duur, windrichting en waarneming.

Zelf doen: foto's maken van de rook boven de schoorsteen.

Zelf doen: het gesprek aangaan met feiten in plaats van met een oordeel.

Zelf doen: nagaan wat het omgevingsplan van je gemeente zegt.

Zelf doen: ramen en roosters sluiten op momenten dat er wordt gestookt, en de mechanische toevoer beoordelen.

Niet zelf doen: een meting doen die als bewijs moet gelden.

Niet zelf doen: aan het kanaal van een ander werken of daar eisen aan stellen zonder de regels te kennen.

Wat je nooit moet doen: het conflict laten oplopen zonder dossier. Bij houtstook is het dossier de hele zaak, omdat de norm ontbreekt.

Er is geen landelijke emissiegrenswaarde voor rook uit een particuliere schoorsteen. Voor toestellen gelden bij plaatsing Europese eisen aan de uitstoot.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de afvoer van rookgassen en aan de plaats van de uitmonding. Een uitmonding die niet aan die eisen voldoet, is een aanknopingspunt.

Gemeenten kunnen in het omgevingsplan regels stellen over stoken en kunnen een stookalert hanteren. Of dat een advies is of een verbod, hangt af van hoe het is vastgelegd.

De privaatrechtelijke route is onrechtmatige hinder. Een rechter weegt ernst, duur, frequentie, de plaatselijke omstandigheden en of de veroorzaker maatregelen had kunnen nemen.

Bij een huurwoning kan de verhuurder in het huurcontract regels over stoken hebben opgenomen. Meld overlast van een medehuurder bij de verhuurder.

In een VvE kan het huishoudelijk reglement regels stellen over stoken, en bij een gedeeld rookkanaal is het kanaal een zaak van de vereniging.

Voor gezondheid geldt dat de richtlijnen voor fijnstof advieswaarden zijn en geen norm die op een individuele schoorsteen wordt toegepast.