Houtkachel en rookgasafvoer

Een houtkachel of inzethaard levert warmte en sfeer, en hij vraagt drie dingen die vaak niet allemaal aanwezig zijn: een kanaal dat trekt, lucht om mee te verbranden, en onderhoud.

Dit artikel gaat over die drie, over de regels die eromheen gelden, over wat er misgaat en waaraan je dat merkt, en over de kosten van plaatsen en onderhouden.

Verbranding vraagt lucht. Een kachel zuigt lucht uit de ruimte of, bij een gesloten toestel, via een aparte toevoer van buiten. Die lucht gaat samen met de rookgassen het kanaal in en naar buiten.

Trek ontstaat doordat warme rookgassen lichter zijn dan de buitenlucht. Hoe hoger het kanaal en hoe warmer de gassen blijven, hoe sterker de trek. Een kanaal aan een koude buitengevel koelt de gassen af en trekt daardoor slechter dan hetzelfde kanaal binnen het gebouw.

De diameter telt ook. Een kanaal dat te wijd is voor het toestel, laat de gassen te veel afkoelen; een kanaal dat te nauw is, laat ze niet weg. Fabrikanten schrijven daarom een diameter en een minimale hoogte voor.

De uitmonding boven het dak bepaalt of de rook wegkomt of terugslaat. Een uitmonding te dicht bij de nok, bij een dakkapel of bij een hoger belendend pand geeft terugslag bij bepaalde windrichtingen.

De luchttoevoer is het punt waar moderne woningen vastlopen. Een woning met kierdichting, nieuwe kozijnen en mechanische afzuiging staat onder onderdruk. Een open kachel concurreert dan met de afzuigkap, en verliest.

Bij onvolledige verbranding ontstaat koolmonoxide. Dat is reukloos en kleurloos, en de eerste verschijnselen — hoofdpijn, misselijkheid, slaperigheid — lijken op griep. Een melder in dezelfde ruimte is de enige waarschuwing.

Creosoot is het tweede risico. Bij te koud stoken slaat teer neer in het kanaal, en dat kan vlam vatten. Een schoorsteenbrand ontstaat vrijwel altijd in een kanaal dat niet is geveegd of waarin te vochtig hout is gestookt.

Kijk of er rook de kamer in komt bij het aansteken. Dat wijst op te weinig trek of op onderdruk in de woning.

Zet de afzuigkap aan terwijl de kachel brandt en kijk wat er gebeurt. Slaat de rook terug, dan is de luchttoevoer het probleem.

Kijk naar het glas van het toestel. Snel zwart aanslaan wijst op te koud stoken of op te vochtig hout.

Kijk naar de rook boven het dak. Dichte, witte of blauwige rook wijst op onvolledige verbranding; bij goed stoken is er nauwelijks zichtbare rook.

Meet het vochtgehalte van je hout met een houtvochtmeter. Boven de twintig procent stook je vooral water, en dat geeft teer.

Kijk of er een koolmonoxidemelder hangt in dezelfde ruimte, en of die niet ouder is dan de houdbaarheidsdatum op het toestel.

Kijk in het kanaal of laat dat doen. Aanslag, roet en teer zijn zichtbaar bij een veegbeurt.

Kijk waar de uitmonding zit ten opzichte van de nok, van dakkapellen en van hogere buurpanden.

Zelf doen: het vochtgehalte van je hout meten en alleen stoken onder de twintig procent.

Zelf doen: warm en met voldoende lucht stoken, en de kachel niet smoren.

Zelf doen: een koolmonoxidemelder plaatsen in dezelfde ruimte en de datum bijhouden.

Zelf doen: de test met de afzuigkap doen om te zien of de woning onderdruk geeft.

Zelf doen: de as afvoeren in een metalen emmer, en niet in een papieren zak.

Niet zelf doen: een kanaal aanleggen of een doorvoer door het dak maken.

Niet zelf doen: het kanaal zelf vegen als je verzekeraar een verklaring vraagt.

Wat je nooit moet doen: doorstoken bij rook in de ruimte. Dooft de kachel niet vanzelf, zet ramen open, ga naar buiten en laat het kanaal inspecteren voordat je opnieuw stookt.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de afvoer van rookgassen en aan de toevoer van verbrandingslucht, en aan de plaats van de uitmonding.

Een rookgasafvoer moet voldoen aan eisen voor brandveiligheid ten opzichte van brandbare bouwdelen. De afstand tot hout en isolatie is een eis en geen aanbeveling.

Voor het plaatsen van een toestel geldt doorgaans geen vergunningplicht; voor een nieuwe uitmonding door het dak kan dat anders liggen, en bij een monument of in een beschermd gezicht vrijwel altijd.

Gemeenten kunnen regels stellen over houtstook en kunnen een stookalert hanteren bij ongunstig weer. Overlast kan daarnaast langs privaatrechtelijke weg worden aangepakt.

Verzekeraars stellen in de polis vaak een voorwaarde over het periodiek vegen van het kanaal. Zonder veegverklaring kan een uitkering bij schoorsteenbrand worden beperkt; dat volgt uit de polis.

In een VvE is het kanaal doorgaans gemeenschappelijk, zeker bij een gedeeld kanaal in een gestapeld gebouw. Een toestel aansluiten op zo'n kanaal vraagt om toestemming van de vergadering.

Bij een huurwoning is het kanaal een zaak van de verhuurder; het vegen valt doorgaans onder het kleine onderhoud van de huurder.