Spouwankers: het sluipende gebrek in woningen uit 1950 tot 1980

Over de metalen verbindingen tussen het binnen- en buitenblad van een spouwmuur, en over het feit dat ze in een hele generatie woningen wegroesten zonder dat iemand het ziet.

Een spouwmuur bestaat uit twee bladen met een luchtspouw ertussen. Het buitenblad draagt zichzelf, maar het staat niet vanzelf overeind: het wordt door spouwankers aan het binnenblad gekoppeld. Vallen die ankers weg, dan gaat het buitenblad bewegen.

In woningen uit ongeveer 1950 tot 1980 zijn die ankers vaak van onbehandeld of licht verzinkt staal. Die roesten, en roestend staal zet uit — tot zeven keer zijn oorspronkelijke volume. Dat drukt de voegen open en duwt het metselwerk uit elkaar.

Het bijzondere aan dit gebrek is de verhouding tussen inspectie en herstel. Kijken kost een paar honderd euro. Ankers vervangen kost duizenden. Een gevel die al uitbuikt herstellen kost tienduizenden. En je ziet er van buiten meestal niets, tot de laatste fase.

Spouwankers zitten in een raster, ongeveer vier tot vijf stuks per vierkante meter, en zijn ingemetseld in beide bladen. Ze moeten twee dingen doen: het buitenblad tegen windbelasting op zijn plek houden, en water dat langs het anker loopt naar buiten afvoeren in plaats van naar binnen.

Vocht in de spouw is normaal — regen slaat door het buitenblad en loopt aan de binnenzijde daarvan naar beneden. Bij een goed anker maakt dat niet uit. Bij onbehandeld staal begint daar de corrosie.

Het proces gaat in fasen. Eerst roest het anker weg op het punt waar het het natst is, meestal net binnen het buitenblad. Dan verliest het zijn trekvastheid. Vervolgens zet de roest uit en drukt hij het metselwerk open, wat te zien is als horizontale scheuren in de lintvoegen op regelmatige hoogte. In de laatste fase gaat het buitenblad bollen en kan het bij storm loskomen.

Na-isolatie van de spouw versnelt het niet, maar het maakt inspectie wel moeilijker en het maakt vervanging duurder. Daarom is de volgorde: eerst kijken, dan isoleren.

Aan een patroon dat je moet kennen om het te zien, want los ziet het eruit als gewone verwering.

Horizontale scheurtjes in de lintvoegen, op regelmatige afstanden. Dat is het klassieke teken: de roest drukt de voeg open op precies de plek waar een anker zit. Kijk vooral op de meest weersbelaste gevel, meestal zuidwest.

Roestbruine sporen die uit een voeg naar beneden lopen.

Een buitenblad dat bol staat. Ga op enige afstand langs de gevel staan en kijk er scherend langs, van onderaf of vanaf de zijkant. Een bolling van meer dan een centimeter over enkele meters is een signaal.

Scheuren rond kozijnen en onder lateien, waar de belasting groter is.

Zekerheid geeft alleen inspectie. Dat gaat met een endoscoop door een paar boorgaten in de voeg: de inspecteur kijkt de spouw in en beoordeelt de staat van de ankers en het aantal per vierkante meter. De gaten worden daarna dichtgezet. Het is een ingreep van een dagdeel en er blijft niets zichtbaars van over.

Zelf. De gevel scherend bekijken op bolling, vanaf de zijkant en van onderaf. De lintvoegen aflopen op horizontale scheurtjes op regelmatige hoogte, met een foto en een datum. Roestsporen zoeken. Nagaan wat het bouwjaar is en of er een spouw is — dat laatste zie je vaak aan de open stootvoegen onderaan de gevel. En bij een isolatieofferte vragen of de spouw wordt geïnspecteerd voordat er wordt gevuld.

Niet zelf. De endoscopische inspectie en het herankeren. Beide vragen om iemand die weet waar hij boort en die kan beoordelen of het binnenblad draagkrachtig genoeg is voor een nieuw anker.

Er is geen inspectieplicht voor spouwankers in woningen. Constructieve veiligheid valt onder het niveau bestaande bouw van het Bbl, en de gemeente kan handhaven als een gevel een gevaar vormt — maar dat is achteraf.

Voor VvE's is de gevel gemeenschappelijk. De vergadering besluit over inspectie en herstel, en de kosten lopen via het reservefonds. Opname in het MJOP is de manier om het niet te laten liggen.

Bij een huurwoning is het casco de verantwoordelijkheid van de verhuurder.

Voor na-isolatie van de spouw geldt dat een verantwoord isolatiebedrijf de spouw vooraf inspecteert, onder meer op de staat van de ankers en op vervuiling. Vraag daarnaar; het staat niet in elke offerte.

Bij verkoop valt een bekend gebrek onder de mededelingsplicht van de verkoper.