Jugendstil en art-nouveaustijl
Gecontroleerd op 5 september 2026
Aan de lijn die niet recht wil zijn. Jugendstil, in Nederland ook art nouveau of nieuwe kunst genoemd, is de stijl van rond 1900 die de natuur als vormentaal koos: gebogen lijnen als zweepslagen, bladeren, bloemen, vogels en vrouwenfiguren in gevelstenen, in het glas-in-lood boven de deur, in het smeedwerk van het hek en in de tegeltableaus naast de voordeur.
In Nederland was de stijl soberder dan in Brussel of Parijs: de constructie bleef zichtbaar, baksteen en natuursteen werden eerlijk gebruikt, en de versiering zat in het detail en niet in de hele gevel. Wie een huis uit 1895 tot 1915 heeft met een tegeltableau, een gevelsteen met een figuur en glas-in-lood met een bloemmotief, heeft de Nederlandse variant.
Kenmerken
- Gevel
- Baksteen met banden en blokken in natuursteen of geglazuurde steen, asymmetrische indeling, een erker of een uitkragend bovenlicht
- Ornament
- Gevelstenen met plant- of dierfiguren, tegeltableaus in de portiek, siermetselwerk
- Glas
- Glas-in-lood in bovenlichten en trappenhuis, met bloem- en bladmotieven in groen, geel, paars
- Deur en kozijn
- Hoge paneeldeur met een gebogen bovenlicht, roeden in een zweepslag- of bladvorm, brons of smeedwerk
- Smeedwerk
- Hekken, balkonleuningen en trapleuningen met gebogen, plantaardige lijnen
- Binnen
- Hoge plinten en lambriseringen, stucplafonds met een lijst in plantvormen, tegelvloeren met een patroon, houten trap met gedraaide spijlen
- Kleur
- Gedempt groen, oker, roodbruin, paars, met natuurlijke houtkleuren en gebroken wit
Materialen en kleuren
Baksteen in warme tinten met accenten in geglazuurde steen, natuursteen voor dorpels en banden, en tegels met een reliëf of een tableau. Hout voor kozijnen, deuren en trap, geverfd in gedempt groen, olijf, donkerrood of gebroken wit; binnen vaak in de blanke houtkleur met was of matte lak. Smeedijzer en brons voor hekken en beslag, geen roestvast staal en geen geborsteld aluminium.
De kleuren komen uit de natuur en zijn gedempt: mosgroen, oker, terracotta, aubergine, zeegroen, met veel gebroken wit en de kleur van hout. De stijl verdraagt kleur, maar niet fel en niet glanzend; een hoogglans lak op een jugendstildeur is een breuk met de tijd.
Bij welk woningtype past dit
Past bij: herenhuizen en middenstandswoningen uit 1895 tot 1915 in de stadsuitbreidingen van rond de eeuwwisseling, vaak in de wijken net buiten de oude binnenstad, en bij winkelpanden en portiekwoningen uit dezelfde jaren.
Past met mate bij: vooroorlogse woningen van vlak na 1915, waar een enkel jugendstilelement, een bovenlicht of een tegeltableau, de rest van een sobere gevel niet overheerst.
Past bouwkundig niet bij: naoorlogse woningen en nieuwbouw. Een zweepslaglijn in een huis met betonvloeren en een lage plafondhoogte leest als decoratie zonder drager.
Veelgemaakte fouten
Het tegeltableau of de gevelsteen overschilderen bij een gevelbeurt. Dat is het element dat de stijl draagt; laat het herstellen door een restaurateur, niet wegwerken.
Glas-in-lood vervangen door dubbel glas met een opgeplakt motief. Zet het oude glas achter een achterzetraam of laat het in isolatieglas verwerken; het motief in de folie is van de straat herkenbaar.
Alles gebogen willen maken. De Nederlandse jugendstil is sober: één krul in het hek, één tableau, en verder rechte lijnen. Wie elke lijst laat golven, maakt een themapark.
Het smeedwerk vervangen door een standaardhek. Een smid herstelt een gebogen leuning; een bouwmarkthek in een jugendstilportiek is het eerste dat opvalt.
Felle of glanzende kleuren. De stijl is gedempt en mat; hoogglans en helder wit horen bij een latere tijd.
Wat kost het
Onderdeel
Indicatie
Tegeltableau laten herstellen door een restaurateur
€ 800 - € 3.000 per tableau
Glas-in-lood bovenlicht herstellen en opnieuw verloden
€ 300 - € 900 per paneel
Achterzetraam achter glas-in-lood
€ 250 - € 600 per raam
Smeedijzeren hek of leuning herstellen
€ 400 - € 1.500 per meter
Paneeldeur met gebogen bovenlicht naar oud model laten maken
€ 3.000 - € 7.000 per deur
Kleuronderzoek van gevelhoutwerk
€ 400 - € 1.500
Schilderwerk gevelhoutwerk in historische kleur, dampopen
€ 45 - € 90 per vierkante meter
Indicatieve bandbreedtes, inclusief btw voor particulieren. Niet inbegrepen: steigerwerk en vergunningen bij een monument.
| Onderdeel | Indicatie |
|---|---|
| Tegeltableau laten herstellen door een restaurateur | € 800 - € 3.000 per tableau |
| Glas-in-lood bovenlicht herstellen en opnieuw verloden | € 300 - € 900 per paneel |
| Achterzetraam achter glas-in-lood | € 250 - € 600 per raam |
| Smeedijzeren hek of leuning herstellen | € 400 - € 1.500 per meter |
| Paneeldeur met gebogen bovenlicht naar oud model laten maken | € 3.000 - € 7.000 per deur |
| Kleuronderzoek van gevelhoutwerk | € 400 - € 1.500 |
| Schilderwerk gevelhoutwerk in historische kleur, dampopen | € 45 - € 90 per vierkante meter |
Prijspeil augustus 2026. Bandbreedtes, geen offertes.
Zie voor meer informatie
- JugendstilBegrip
- Amsterdamse SchoolStijlgids
- Herenhuis- en klassieke stijlStijlgids
- Wonen in een monument: wat mag, wat vraagt een vergunningKennisbank
- Mag ik mijn monument een andere kleur schilderen?Vraag en antwoord
We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.
De Builddocs-redactie
Redactie ·
Builddocs verdient aan affiliate-doorklikken en aan abonnementen. Dat staat hier omdat het uitmaakt bij het lezen van een vergelijking.
Meer over de auteurMinder
Onder een redactiestuk staat geen naam omdat er geen persoon achter zit, maar omdat de verantwoordelijkheid bij Builddocs als geheel ligt. Elk document heeft een datum waarop het is gecontroleerd; ontbreekt die, dan staat dat er ook.