Witte uitslag op metselwerk: zoutuitbloei en kalkuitbloei

Een witte waas of een poederige laag op een gevel of op een binnenmuur is uitbloei: zout dat met water naar het oppervlak is gekomen en daar is achtergebleven toen het water verdampte.

Het is een symptoom en geen ziekte. De vraag is niet hoe je de witte laag weghaalt maar waar het water vandaan komt. Dit artikel gaat over de soorten uitbloei, over wat ze vertellen, en over de behandeling.

In baksteen, mortel en beton zitten oplosbare zouten. Water dat door het materiaal beweegt, neemt die zouten mee. Aan het oppervlak verdampt het water en blijft het zout achter.

Kalkuitbloei is de bekendste vorm bij nieuw metselwerk. Kalk uit de mortel komt naar buiten, reageert met koolstofdioxide uit de lucht en vormt een harde, witte laag calciumcarbonaat. Die verdwijnt vaak in de eerste jaren vanzelf door regen.

Zoutuitbloei bij optrekkend vocht is een ander verhaal. Daar komen zouten uit de bodem en uit de mortel mee omhoog. Het zout blijft achter in een band, en het trekt op zijn beurt weer vocht aan uit de lucht; daardoor blijft de muur klam ook nadat de bron is weggenomen.

Kristallisatie van zout in de poriën kan het materiaal beschadigen. Het zout zet uit bij het kristalliseren, en dat drukt de steen van binnenuit kapot. Dat heet zoutschade en het lijkt op vorstschade.

Bij binnenmuren komt uitbloei vaak samen met loslatend behang en afbladderend stucwerk; het zout duwt de afwerking eraf.

Kijk naar de vorm. Een harde, witte sluier op nieuw metselwerk die na regen tijdelijk verdwijnt en weer terugkomt, is kalkuitbloei.

Een poederige, zachte laag die je kunt wegvegen, is doorgaans zoutuitbloei.

Kijk naar de plaats. Een band onderin een muur tot ongeveer een meter hoogte wijst op optrekkend vocht. Een vlek hoger in de gevel wijst op doorslaand vocht of op een lekkage.

Kijk naar het seizoen. Uitbloei verschijnt vooral in perioden met wisselend vocht en droogte.

Kijk of de afwerking loslaat. Behang dat bol staat en stucwerk dat afbladdert in dezelfde band, hoort bij zoutuitbloei.

Doe de folietest om onderscheid te maken met condens: plak een stuk folie luchtdicht op de plek en kijk na twee dagen aan welke zijde het vocht zit.

Zelf doen: het patroon vastleggen: hoogte van de band, plaats in de woning, gevelrichting, seizoen.

Zelf doen: de folietest uitvoeren om condens uit te sluiten.

Zelf doen: de uitbloei droog wegborstelen; niet met water, want dat lost het zout opnieuw op en brengt het terug in de muur.

Zelf doen: de oorzaak aanpakken waar dat kan: bestrating verlagen, aarde tegen de gevel weghalen, goot repareren.

Zelf doen: de muur laten drogen voordat je opnieuw afwerkt.

Niet zelf doen: injecteren tegen optrekkend vocht; de uitvoering bepaalt of het werkt.

Niet zelf doen: bepalen of het om optrekkend of doorslaand vocht gaat; dat vraagt metingen.

Wat je nooit moet doen: uitbloei met zuur of met een hogedrukreiniger verwijderen. Beide beschadigen de steen en het zout komt terug.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de wering van vocht van buiten en van binnen. Structureel optrekkend vocht dat de woning onbruikbaar maakt, raakt die eisen.

Bij een huurwoning is optrekkend vocht met een bouwkundige oorzaak een gebrek. In het gereguleerde segment kan de Huurcommissie de huur tijdelijk verlagen.

Bij een appartement is de gevel en vaak ook de begane grondvloer gemeenschappelijk; herstel is dan een zaak van de vereniging.

Bij een monument gelden eisen aan de methode: injecteren en saneerpleisters kunnen vergunningplichtig zijn wanneer zij de monumentale waarde raken.

Voor injectiemiddelen geldt een toelatingsstelsel; gebruik alleen toegelaten producten.

Bij verkoop valt bekende vochtproblematiek onder de mededelingsplicht.