Begrippen

P

• PaalfunderingPremium · ook: Paalfundering, paalfundatie, fundering op palen, diepe fundering

  Een paalfundering draagt het gewicht van een gebouw via palen naar een draagkrachtige laag dieper in de bodem. Hij bestaat omdat de bovengrond in grote delen van Nederland niets kan dragen: veen en klei zetten samen onder belasting, jaar na jaar. De palen slaan die laag over en zetten de last af op het zand daaronder, meestal op acht tot twintig meter diepte. Waar dat gebeurt, staat het huis stil; waar het niet gebeurt, zakt het.

• PaalrotPremium · ook: Paalaantasting, funderingsrot

  Paalrot is de aantasting van houten funderingspalen. Het hout verliest zijn sterkte, de palen zakken en de woning zakt mee. Het speelt vooral in het westen van Nederland bij woningen van voor ongeveer 1970, en het is een van de duurste gebreken die een huis kan hebben.

• PaalvoetPremium · ook: Paalvoet, paalpunt, paaltip, voetplaat

  De paalvoet is de onderkant van een paal: het vlak dat de last op de draagkrachtige laag afzet. Hij is het kleinste onderdeel van een fundering en tegelijk het onderdeel waar het meest van afhangt. Zit de voet in het zand, dan draagt de paal. Zit hij er net boven, in klei of leem, dan draagt hij vooral op wrijving — en dan zakt hij door, langzaam, jarenlang, zonder dat iemand het ziet gebeuren.

• PanlatPremium · ook: Panlat, daklat, latte, tegellat, liteau

  Een panlat is een horizontale lat op het dakvlak waar de pannen met hun neus achter haken. Twee dingen bepalen of een pannendak werkt, en beide zitten in de panlat: de afstand tussen de latten — die moet kloppen bij het paninformatieblad, want daarmee staat of valt de overlap en dus de waterdichtheid — en de bevestiging, want de latten houden bij storm het hele dakvlak tegen.

• Pen-en-gatverbindingPremium · ook: Pen-en-gatverbinding, pen-gatverbinding, tapverbinding

  Een pen-en-gatverbinding is een houtverbinding waarbij een uitstekende pen in een uitgestoken gat valt. Het is de oudste sterke houtverbinding die er is, en de reden dat hij het houdt, staat haaks op wat mensen aannemen. De sterkte zit in de passing, niet in de lijm. Een pen die met de hamer erin moet, wringt het gat open en splijt op termijn het hout; een pen die er los in valt, wordt alleen door lijm op zijn plaats gehouden, en een lijmvoeg met een grote spleet is zwak. Wat je zoekt is handpassing: met stevige handdruk erin, en er niet vanzelf weer uit. Bij die passing sluiten de wangen van het gat over vrijwel het hele oppervlak op de pen aan, en dat is waar de kracht doorheen gaat.

• PenantPremium · ook: Penant, muurdam, muurstijl, tussendam, pijler

  Een penant is het stuk metselwerk tussen twee openingen in een gevel. Het is het onderdeel waarvan de belasting bij een verbouwing het snelst uit de hand loopt, en dat komt door een eenvoudige rekensom. De hele last van de gevel boven de openingen wordt om die openingen heen geleid en komt in de penanten terecht — hoe smaller de penant, hoe zwaarder hij is belast. Ramen vergroten voelt daarom als iets weghalen dat er toch al niet was, terwijl je in werkelijkheid de drager smaller maakt waar alles op rust.

• PijlerfunderingPremium · ook: Pijlerfundering, fundering op pijlers, pijlerfundatie

  Een pijlerfundering is een fundering waarbij het huis niet op doorgaande muren staat maar op losse gemetselde of betonnen kolommen. Daarop liggen balken die de vloeren en de muren dragen. Je vindt het vooral onder oudere woningen, aanbouwen en bijgebouwen.

• Plaatmateriaal · ook: Plaatmateriaal, plaatmaterialen, panelen, platen

  Plaatmateriaal is de verzamelnaam voor grote, vlakke bouwplaten die je op maat zaagt en op een onderconstructie bevestigt. Ze bestaan uit houtvezels, houtsnippers, houtlagen, gips of cement met een bindmiddel. Je gebruikt ze voor vloeren, wanden, plafonds, daken en meubels.

• PlavuisPremium · ook: Plavuis, plavuizen, estrik, terracottategel, cotto, tomette

  Een plavuis is een dikke, doorgaans ongeglazuurde vloertegel van gebakken klei. De eigenschap die alles bepaalt is poreusheid. Een plavuis zuigt vocht op — dat geeft hem zijn warme, levende uitstraling en het is tegelijk zijn kwetsbaarheid. Zonder impregnering trekt elke vetvlek erin en gaat er niet meer uit, en bij een vochtige ondergrond trekt vocht van onderaf omhoog en slaat er zout uit.

• PoerPremium · ook: Poer, funderingsblok, paalkop, voetplaat, sokkel

  Een poer is een blok beton dat de last van een kolom of een muur opvangt en overbrengt op een of meer palen. Het is het overgangsstuk tussen wat er bovengronds staat en wat er ondergronds draagt — en juist dáár, in die overgang, ontstaan de meeste funderingsproblemen. Een poer die scheurt, kantelt of van de paal schuift, is een constructief signaal, en bij oude funderingen is de aansluiting tussen paal, poer en metselwerk vaak het zwakste punt van de hele keten.

• PoerenfunderingPremium · ook: Poerenfundering, fundering op poeren, poerfundering

  Een poerenfundering is een fundering waarbij de last op losse blokken wordt afgedragen in plaats van op een doorgaande strook. Op die blokken liggen balken die de muren en de vloeren dragen. Je vindt het onder oudere woningen, onder aanbouwen en onder vrijwel elk houten bijgebouw.

• PolyurethaankitPremium · ook: Polyurethaankit, PU-kit, pu-kit, constructiekit

  Polyurethaankit is een kit met een hoge sterkte en een goede elasticiteit, die zowel afdicht als constructief verlijmt. Zij bevat isocyanaten, is niet uv-bestendig en hoort buiten te worden overgeschilderd of afgedekt.

• PrefabPremium · ook: Prefabricage, geprefabriceerd bouwen, industrieel bouwen, fabrieksmatige bouw

  Prefab is het in een fabriek maken van bouwdelen die op de bouwplaats alleen nog worden gemonteerd. Dat verkort de bouwtijd, verhoogt de maatvastheid en verplaatst het werk van een steiger in de regen naar een verwarmde hal.

• PrefabricagePremium · ook: Prefabricage, prefab, prefabbouw, montagebouw, industrieel bouwen, fabrieksmatige bouw

  Prefabricage is het in een fabriek maken van bouwonderdelen die op de bouwplaats alleen nog worden gemonteerd. Het verschuift het werk van de bouwplaats naar de fabriek, en daarmee verschuift ook het moment waarop beslissingen vastliggen: bij prefab moet het ontwerp af zijn voordat de productie begint. Een wijziging die op een traditionele bouwplaats een middag kost, is bij prefab een nieuwe productieserie. Dat is tegelijk de kracht — voorspelbare kwaliteit, weinig bouwvocht, korte bouwtijd — en de beperking.

• PuimsteenPremium · ook: Puimsteen, bims, bimssteen, bimsbeton, puimsteenblok, gasbeton

  Puimsteen is licht, poreus vulkanisch gesteente, dat als toeslagmateriaal wordt gebruikt in lichte bouwblokken. De poriën die het zo licht maken, maken het ook zo lastig. Puimsteen zuigt water op als een spons en het draagt vrijwel geen puntlast. Dat is de reden dat een puimsteenblok binnen prima een scheidingswand vormt, en dat diezelfde wand een keukenkast of een wandtoilet niet houdt zonder maatregelen — en dat je hem buiten of onder de vochtkerende laag helemaal niet moet toepassen.

• PuntlastPremium · ook: Puntlast, geconcentreerde belasting, puntbelasting, plaatselijke belasting

  Een puntlast is een belasting die op een klein oppervlak wordt overgebracht. Het gevaar zit niet in het gewicht maar in de concentratie, en dat verklaart schade die mensen niet zien aankomen. Niet de vloer bezwijkt, maar de plek eronder wordt ingedrukt. Een stempel, een stelpoot, een balkuiteinde of een zware kast op vier pootjes brengt honderden kilo's over via een paar vierkante centimeters. Het metselwerk, de dekvloer of de balk daaronder is daar niet op berekend, en de oplossing is bijna altijd hetzelfde en bijna altijd goedkoop: de last spreiden.