Begrippen

T

• TrilplaatPremium · ook: Trilplaat, plaattril, wals, trilstamper

  Een trilplaat is een machine met een trillende bodemplaat waarmee zand, grind of bestrating wordt verdicht, zodat de laag draagkracht krijgt en niet meer inklinkt. Verdichten is de stap die het vaakst wordt overgeslagen en die het meest bepaalt of een terras of oprit vlak blijft. Zand dat niet is verdicht, klinkt vanzelf in — alleen ongelijkmatig en pas nadat de tegels erop liggen.

• Trilstamper · ook: Trilstamper, kortweg stamper

  Een trilstamper is een motoraangedreven verdichtingsmachine met een smalle voet die snel op en neer springt en de grond eronder samendrukt. Hij verdicht aanvulling in sleuven, in smalle stroken en langs funderingen, zodat er later geen zetting optreedt. Voor het zandbed onder bestrating pak je meestal de trilplaat.

• TuimelraamPremium · ook: Tuimelraam, tuimelvenster, tuimeldraairaam

  Een tuimelraam is een raam dat om een horizontale as draait die halverwege de hoogte zit. Als je het opent, komt de bovenkant naar binnen en gaat de onderkant naar buiten. Je vindt het vooral in dakvlakken, in bovenlichten en in oudere flatgevels.

• TuinverlichtingPremium · ook: Tuinverlichting, buitenverlichting, terrasverlichting, padverlichting, gevelverlichting

  Tuinverlichting is verlichting van tuin, terras, pad en gevel bij een woning. De verleiding is om omhoog te schijnen, en dat is precies wat je niet wilt. Licht dat de lucht in gaat, verlicht niets en het is wat je buren, de straat en de nachtdieren treft. Naar beneden gericht, warm van kleur en met een schakeltijd erop: dan verlicht je wat je wilt zien, hou je het bij jezelf en beperk je de schade aan wat er 's nachts leeft. Daar komt bij dat buiten elk armatuur een beschermingsgraad moet hebben die bij de plek past.

• Tweecomponentenlijm · ook: Tweecomponentenlijm, 2K-lijm, tweecomponentenkleefstof

  Tweecomponentenlijm bestaat uit twee delen, een hars en een verharder, die je vlak voor gebruik mengt. Pas dan komt de reactie op gang waarmee de lijm hard wordt. Daardoor werkt hij ook in een dikke laag en op plekken waar geen lucht of vocht bij kan.

• Tweecomponentenverf · ook: Tweecomponentenverf, 2K-verf, tweecomponentenlak

  Tweecomponentenverf is verf die pas hard wordt nadat je een verharder door de basis hebt gemengd. Hij droogt dus niet door verdamping maar door een reactie. Dat levert een laag op die harder is en beter tegen slijtage, olie en water kan dan gewone verf.

• Thermostatisch mengventielPremium · ook: Thermostatisch mengventiel, mengventiel, TMV, thermostatische mengkraan bij het tappunt

  Een thermostatisch mengventiel mengt heet en koud water tot een ingestelde temperatuur en houdt die constant, ook wanneer de druk verandert. Het is wat het mogelijk maakt om de boiler heet genoeg te houden voor legionellabeheersing zonder verbrandingsgevaar bij het tappunt.

• Thermostatische mengkraanPremium · ook: Thermostatische mengkraan, thermostaatkraan voor douche of bad, thermostaatmengkraan, TMV

  Een thermostatische mengkraan mengt warm en koud water tot een ingestelde temperatuur en houdt die constant. Er zit een addertje onder het gras dat vrijwel nooit wordt benoemd. De mengkraan begrenst de temperatuur bij het tappunt en zegt niets over de temperatuur in de leiding en in het toestel. Wie de boiler of de ketel lager zet omdat de douche toch begrensd is, verlaagt precies de temperatuur die legionella tegenhoudt — en de mengkraan is dan het onderdeel dat dit onzichtbaar maakt. Warm produceren en bij het tappunt begrenzen: dat is de volgorde.

• Tl-verlichtingPremium · ook: Tl-verlichting, tl-licht, tl-buis, tl-balk, tl-bak

  Tl-verlichting is verlichting met een lange glazen buis waarin een gasontlading licht opwekt. De binnenkant van de buis is met een poeder bedekt dat de straling omzet in zichtbaar licht. De buis werkt niet zelfstandig: er zit altijd een voorschakelapparaat en vaak een starter tussen. Sinds 2023 zijn nieuwe tl-buizen in Europa niet meer verkrijgbaar.

• ToegankelijkheidPremium · ook: Toegankelijkheid, drempelloos wonen, levensloopbestendig wonen, aanpasbaar bouwen

  Toegankelijkheid is de mate waarin een woning bruikbaar is voor wie minder goed ter been is. Er is één maat die vrijwel iedereen verkeerd leest. De breedte van een deur is niet de breedte van de doorgang. Een deurkozijn met een dagmaat van 83 centimeter geeft een vrije doorgang van ongeveer 78 centimeter, omdat het deurblad in de opening blijft staan als je hem opent. Voor een rolstoel is ruwweg 85 centimeter vrije doorgang nodig. Wie op de dagmaat afgaat, bouwt een woning die op papier klopt en in de praktijk niet doorlaat — en achteraf is een kozijn verbreden een ingreep in de wand.

• TorxPremium · ook: Torx, ster, sterprofiel, zeskantster, TX

  Torx is een schroefprofiel met zes afgeronde lobben in stervorm. Het bestaat om precies één probleem op te lossen dat kruiskop en inbus wel hebben: de bit loopt er niet uit en er is nauwelijks aandrukkracht nodig. De kracht wordt vrijwel loodrecht op de flanken overgebracht, waardoor er geen kracht ontstaat die de bit omhoog duwt. Dat maakt torx bij hoge koppels en bij lange constructieschroeven het aangewezen profiel — en het is de reden dat het in de bouw steeds meer de standaard wordt.

• TraliewerkPremium · ook: Traliewerk, tralies, raamtralies, spijlenrooster, sierrooster

  Traliewerk is een rooster van spijlen voor een raam of een opening. De reden om het te plaatsen is helder en de keerzijde wordt vrijwel altijd vergeten. Tralies houden inbrekers buiten en ze houden jou binnen. Een getralied raam is bij brand een vluchtroute die dicht zit, en juist in de ruimten waar tralies het vaakst worden geplaatst — souterrains, bergingen, slaapkamers op de begane grond — is het raam soms de enige tweede uitgang. De oplossing is niet afzien van tralies maar kiezen voor een uitvoering die van binnenuit zonder sleutel te openen is.

• TrapPremium · ook: Trapconstructie

  Een trap verbindt twee verdiepingen met een reeks treden. De verhouding tussen optrede en aantrede bepaalt of een trap prettig loopt. In Nederlandse woningen zijn trappen steiler dan in veel andere landen, wat bij renovatie beperkingen geeft.

• TrapgatPremium · ook: Trapgat, trapopening, vloeropening, trémie, raveling

  Een trapgat is de opening in een vloer waardoor de trap naar de volgende verdieping loopt. Bij zoldertrappen en verbouwingen wordt hier de fout gemaakt die achteraf het duurst is. De lengte van het trapgat bepaalt de vrije hoogte boven de trap — hoe korter het gat, hoe eerder je je hoofd stoot. Mensen houden het trapgat klein om vloeroppervlak te sparen, en krijgen daarmee een trap waar je gebukt overheen moet. Het gat later vergroten betekent de balklaag openbreken en een raveelconstructie maken: een verbouwing in plaats van een aanpassing.

• TraphekPremium · ook: Traphek, traphekje, veiligheidshek, kinderhek, deurhekje

  Een traphek is een afsluiting boven of onder aan een trap die voorkomt dat jonge kinderen erop komen. Er is één keuze die het verschil maakt en die op de verpakking zelden opvalt. Boven aan de trap hoort een geschroefd hek; een klemhek hoort daar niet. Een klemhek werkt op druk tussen twee wanden en kan bij belasting verschuiven of doorbuigen — precies wat er gebeurt wanneer een kind ertegenaan leunt. Onder aan de trap is dat hooguit vervelend; boven aan de trap is het een val over de volle trap.

• TrapleuningPremium · ook: Trapleuning, handlijst, leuning

  Een trapleuning is de doorlopende handgreep langs een trap waaraan je je vasthoudt en waarmee je een val kunt opvangen. De eisen gaan over drie dingen: de hoogte boven de trede, de grijpbaarheid van het profiel, en de kracht die de bevestiging moet opnemen. Aan de eerste voldoet bijna elke leuning; aan de derde vaak niet.

• TrapliftPremium · ook: Traplift, stoellift, trapstoel, plateaulift

  Een traplift is een elektrisch aangedreven stoel of platform dat over een rail langs de trap omhoog en omlaag beweegt. Het is voor veel mensen het verschil tussen thuis blijven wonen en verhuizen. De techniek is beproefd en de installatie duurt doorgaans een dag. De lastige vragen zitten er omheen: past hij op deze trap, blijft de trap veilig als vluchtroute, wie betaalt hem, en mag het in dit gebouw.

• TrappenhuisPremium · ook: Trappenhuis, trapportaal, trappenschacht

  Een trappenhuis is de omsloten ruimte waarin de trap tussen de verdiepingen ligt, in een woongebouw doorgaans gemeenschappelijk eigendom. Het is tegelijk verkeersruimte en vluchtroute, en die tweede functie bepaalt vrijwel alle eisen die eraan worden gesteld: brandwerendheid, rookvrijheid, verlichting en vrije doorgang.

• TrapportaalPremium · ook: Trapportaal, overloop, bordes, trappenhuisportaal

  Een trapportaal is de vlakke ruimte bij de aankomst van een trap, van waaruit de deuren van de aangrenzende ruimten of woningen worden bereikt. In een woning heet dit doorgaans de overloop; in een appartementengebouw is het trapportaal de gemeenschappelijke ruimte per verdieping en daarmee een vluchtroute met eigen eisen.

• TraprenovatiePremium · ook: Traprenovatie, trap overzetten, trapbekleding, trap ombouwen

  Traprenovatie is het bekleden van een bestaande trap met nieuwe treden en stootborden zonder de constructie te vervangen. Het wordt verkocht als opknapbeurt en er zit een veiligheidskant aan die zelden ter sprake komt. Een gerenoveerde trap is doorgaans gladder dan de trap die eronder zit. De overzettreden zijn afgewerkt met een harde, gladde toplaag, hout, laminaat of pvc, waar eerder tapijt of geverfd hout lag. In sokken op een steile Nederlandse trap is dat een reëel verschil, en de valpartijen die erop volgen zijn de bekendste bijwerking van deze verbouwing. Antislipstroken of een profiel op de neus zijn daarom geen accessoire maar onderdeel van het werk. En het tweede punt: de treden worden een centimeter dikker, waardoor de onderste optrede hoger wordt en de bovenste lager, precies de plek waar mensen struikelen.

• TraptredePremium · ook: Traptrede, trede, treeplank, trap­plank

  Een traptrede is de plank waarop je stapt bij het beklimmen van een trap. Hij draagt, hij bepaalt de stroefheid en hij is het onderdeel dat slijt. Twee dingen bepalen of een trede veilig is en ze worden allebei vaak over het hoofd gezien: de afwerking mag niet glad zijn, en de tredeneus moet zichtbaar zijn — bij een trap in het donker of bij slechte ogen is dat het verschil tussen wel en niet zien waar de trede ophoudt.

• TredePremium · ook: Trede, traptrede, aantrede

  Een trede is het horizontale vlak van een trap waarop je stapt. De verhouding tussen aantrede en optrede bepaalt of een trap comfortabel loopt. Er zijn wettelijke minima, maar comfort begint ruim boven die minima; het verschil tussen een wettelijk toegestane trap en een prettige trap is groot.

• TrekontlastingPremium · ook: Trekontlasting, kabelontlasting, wartel, kabelwartel, snoerontlasting, trekverlichting

  Een trekontlasting is een klem die voorkomt dat trekkracht op een snoer wordt overgebracht op de elektrische aansluitingen. Het is een klein onderdeel met één taak, en die taak is bepalend: de aansluitklemmen mogen nooit de kracht opvangen. Trekt iemand aan een snoer — een stofzuiger die wordt weggetrokken, een lamp die verschuift, een kabel waarover wordt gestruikeld — dan hoort die kracht op de mantel te komen en niet op de aders. Zonder trekontlasting trekt de aarddraad als eerste los, en dat is precies de draad die je nodig hebt als er iets misgaat.

• TaatsraamPremium · ook: Taatsraam, tuimelraam, draairaam op taatsen

  Een taatsraam draait om een as die niet aan de zijkant zit maar in het midden of nabij het midden van het raam, verticaal of horizontaal. Daardoor draait het raam als geheel; de ene helft gaat naar buiten, de andere naar binnen. Dat maakt een groot raam bedienbaar en van beide zijden schoon te maken.

• TafelzaagPremium · ook: Tafelzaag, zaagtafel, bouwzaagtafel, paneelzaag

  Een tafelzaag is een vaste machine waarbij het zaagblad door een tafelblad omhoog steekt en het werkstuk langs een parallelaanslag wordt geschoven. Hij is de nauwkeurigste manier om lange, rechte snedes op maat te maken en hij is tegelijk de gevaarlijkste machine in de werkplaats. Bij dit gereedschap is de veiligheidsuitrusting geen bijlage bij de handleiding maar de reden dat je hem kunt gebruiken.

• TakelPremium · ook: Takel, takelblok, hijstakel, kettingtakel, katrol

  Een takel is een hijswerktuig waarmee met behulp van katrollen of een tandwieloverbrenging zware lasten met beperkte kracht worden opgetild. Bij oude stadswoningen zit boven in de gevel een hijsbalk met een takel, omdat de trappen te smal zijn voor meubels. Bij bouwwerkzaamheden gaat het om kettingtakels en elektrische takels.

• TangPremium · ook: Tang, tangen, knijptang

  Een tang is gereedschap waarmee je grijpt, knipt, buigt of vasthoudt door twee benen om een scharnier te knijpen. Er zijn tientallen soorten en elke soort doet één ding goed. Een combinatietang die overal voor wordt gebruikt beschadigt schroefdraad, moeren en leidingen; dat is de meest voorkomende gereedschapsfout in een huishouden.

• TegeldragerPremium · ook: Tegeldrager, terrasdrager, tegelpoot, plotdrager, pedestal

  Een tegeldrager is een verstelbare voet waarop terrastegels los worden gelegd, boven een dak of een verharding. De reden dat dit systeem op een dakterras standaard is, wordt vaak niet begrepen, en dat leidt tot precies de verkeerde ingreep. De dragers vangen het afschot van het dak op zodat de tegels waterpas liggen; het water blijft eronder doorlopen naar de afvoer. Wie die ruimte dichtmaakt met zand, split of een fundering, blokkeert de waterloop en zet het dak onder water. Het lege gat onder de tegels is dus geen tekortkoming maar de functie: dat is de afwatering. En het is ook de reden dat de tegels los liggen, ze moeten optilbaar blijven om bij de dakbedekking en de afvoeren te kunnen.

• Terpentijn · ook: Terpentijn, ook terpentijnolie

  Terpentijn is een vluchtige olie uit de hars van naaldbomen, gebruikt om olieverf en lijnolieproducten te verdunnen en om gereedschap te reinigen. Het lijkt op terpentine, maar dat is een aardoliedestillaat. Beide zijn brandbaar en beide horen bij het klein chemisch afval, niet in de gootsteen.

• TerpentinePremium · ook: Terpentine, white spirit, kristalolie, wasbenzine (verwant maar vluchtiger), verfverdunner

  Terpentine is een kleurloos oplosmiddel uit aardolie, waarmee je oplosmiddelhoudende verf verdunt en gereedschap reinigt. Het is een oplosmiddel en geen reiniger: het lost het bindmiddel van olieverf op zodat het kan worden weggeveegd. Dat verklaart zowel de bruikbaarheid als de risico's — wat verf oplost, lost ook vetten in de huid op en verdampt in de ruimte waarin je staat.

• TerrasdeurPremium · ook: Terrasdeur, terrasdeuren, tuindeur, tuindeuren

  Een terrasdeur is een deur die uitkomt op een terras, tuin of balkon en die grotendeels uit glas bestaat. Meestal gaat het om twee deuren naast elkaar in een kozijn, die naar buiten of naar binnen draaien. De terrasdeur is licht en doorgang tegelijk, en dat maakt hem het lastigste onderdeel in de achtergevel.

• TerrasverwarmerPremium · ook: Terrasverwarmer, heater, patioheater, buitenverwarming, terrasstraler

  Een terrasverwarmer verwarmt mensen op een buitenterras, met gas of met elektrische straling. De rekening valt op omdat de vergelijking zelden wordt gemaakt. Buiten verwarmen is per definitie verwarmen zonder isolatie: alles wat je opwekt verdwijnt onmiddellijk in de omgeving. Een elektrische straler van twee kilowatt trekt tijdens gebruik ongeveer evenveel als een hele woning op een gemiddeld moment, en een gasterrasverwarmer verstookt in één avond een aanzienlijk deel van een fles propaan. Dat maakt de keuze niet verkeerd — een terras is een terras — maar het verklaart waarom hier meer dan elders geldt dat je de mens verwarmt en niet de lucht.