Dampremmende laag en waarom hij heel moet blijven

Bij een geïsoleerd dak, een geïsoleerde wand of een geïsoleerde vloer zit er aan de warme zijde een folie of een plaat die vocht tegenhoudt. Die laag heet de dampremmende laag.

Dit artikel gaat over wat die laag doet, waarom hij aaneengesloten moet zijn, en wat er gebeurt als hij dat niet is. Het gaat ook over de reden dat juist bij zelf isoleren de laag het vaakst wordt doorbroken.

Binnenlucht bevat waterdamp. Koken, douchen, wassen, planten en ademen brengen die in. Warme lucht kan meer damp bevatten dan koude.

Isolatie zorgt ervoor dat de temperatuur over de dikte van de constructie daalt. Ergens in die opbouw ligt de plek waar de lucht zo ver is afgekoeld dat de damp niet meer in de lucht past. Daar slaat hij neer.

Zolang dat neerslaan buiten de constructie gebeurt, is er niets aan de hand. Gebeurt het erin, dan wordt het isolatiemateriaal nat, blijft het nat, en gaat het hout dat ernaast zit op termijn kapot.

De dampremmende laag houdt de damp tegen vóórdat hij die koude zone bereikt. Daarom zit hij aan de warme kant, dus aan de binnenzijde.

Er zijn twee manieren waarop damp een constructie in gaat. De eerste is diffusie: damp die zich door een materiaal heen beweegt. Dat gaat langzaam en het is te berekenen. De maat daarvoor is de Sd-waarde, uitgedrukt in meters equivalente luchtlaagdikte.

De tweede is convectie: vochtige lucht die door een kier naar binnen stroomt en zijn vocht meeneemt. Dat gaat onvergelijkbaar veel sneller. Een kier van een paar millimeter over een lengte van een meter voert per etmaal een veelvoud aan van wat er door een vierkante meter gesloten folie heen diffundeert.

Dat verschil is de kern van dit onderwerp. De keuze van de folie is een berekening; de uitvoering van de naden en de doorvoeren is waar het in de praktijk op stukloopt.

Een variabele dampremmer verandert zijn weerstand met de luchtvochtigheid: in de winter remt hij, in de zomer laat hij de constructie naar binnen uitdrogen. Die eigenschap helpt bij een dak dat aan de buitenzijde weinig dampopen is.

Kijk of de laag aan de warme kant zit. Aan de binnenzijde van de isolatie, en niet erachter.

Kijk naar de naden. Overlappen ze, en zijn ze doorgaand getapet? Een overlap zonder tape is geen naad maar een opening.

Kijk naar de aansluitingen op de dagkant van een kozijn, op een muur, op een balklaag en op de vloer. Daar wordt het vaakst gestopt met de folie in plaats van hem door te voeren en aan te sluiten.

Kijk naar de doorvoeren. Elke kabel, elke leiding en elke ventilatiebuis die door het vlak gaat, hoort een manchet of een dichting te hebben.

Kijk omhoog naar de inbouwspots. Een spot in een geïsoleerd plafond zonder een luchtdichte behuizing is een gat in het vlak, en meestal zijn het er meer dan tien.

Kijk naar de elektradozen. Een gewone inbouwdoos in het damprem­mende vlak is een opening met een kabelinvoer erin.

Zie je binnen aan de onderzijde van een dak plaatselijk verkleuring, schimmel langs de sporen of een muffe geur op zolder, dan is dat een aanwijzing dat er vocht in de constructie komt. Zekerheid vraagt om openmaken of om meten.

Zelf doen: de folie aan de warme kant aanbrengen met de voorgeschreven overlap.

Zelf doen: alle naden doorgaand tapen met de tape van hetzelfde systeem.

Zelf doen: doorvoeren afdichten met een manchet in plaats van met kit.

Zelf doen: een installatiezone maken zodat leidingen en dozen het vlak niet raken.

Zelf doen: de aansluitingen op kozijn, muur en vloer maken met een aansluitband.

Niet zelf doen: een dampstroomberekening maken voor een dak met een dampdicht buitenvlak.

Niet zelf doen: een blowerdoortest uitvoeren en interpreteren.

Wat je nooit moet doen: het vlak dichtmaken met de afwerking terwijl je weet dat er nog een doorvoer open is. Wat er dan gebeurt, gebeurt onzichtbaar en het komt jaren later terug.

Voor nieuwbouw en voor verbouw stelt het Besluit bouwwerken leefomgeving eisen aan de luchtdoorlatendheid van de schil. De dampremmende laag is in de praktijk het vlak waarmee daaraan wordt voldaan.

Bij verbouw geldt het rechtens verkregen niveau als ondergrens. Dat betekent dat je een bestaande situatie niet mag verslechteren.

De verwerkingsvoorschriften van de fabrikant bepalen welke tape bij welke folie hoort en welke overlap is vereist. Wijk je daarvan af, dan vervalt de garantie op het systeem.

Er zijn normen voor het bepalen van de vochthuishouding in een constructie en voor het meten van de luchtdoorlatendheid met een blowerdoortest. De getallen daaruit horen in de opdracht en niet pas in de discussie achteraf.

Voor een dak met een dampdicht buitenvlak is een berekening van de dampstroom geen formaliteit maar de enige manier om vast te stellen of de opbouw werkt.

Bij een gebrek in een huurwoning geldt dat vocht als gevolg van een bouwkundige oorzaak een zaak van de verhuurder is; een dampremmende laag die ontbreekt of is doorbroken, valt daaronder.