Luchtdichtheid: wat een blowerdoortest laat zien

Luchtdichtheid gaat over hoeveel lucht er ongecontroleerd door de schil van een woning gaat: door kieren, naden en doorvoeren. Die lucht neemt warmte mee naar buiten en vocht mee de constructie in.

Een blowerdoortest meet dat. Een ventilator in de voordeur zet de woning op onder- of overdruk, en uit het luchtdebiet dat nodig is om die druk vast te houden, volgt een getal dat zegt hoe lek de woning is.

Dit artikel legt uit wat dat getal betekent, wanneer zo'n test zin heeft, en waarom luchtdicht bouwen alleen samen met ventilatie werkt.

Lucht beweegt door drukverschillen. Wind aan de ene gevel geeft overdruk en aan de andere onderdruk; warme lucht binnen stijgt en zorgt voor onderdruk beneden en overdruk boven; een afzuigkap of een mechanische ventilatie maakt onderdruk in de hele woning. Al die verschillen persen lucht door elke opening die er is.

De openingen zitten zelden waar mensen ze zoeken. De grote lekken zitten bij de aansluiting van de vloer op de gevel, bij het zolderluik, bij de doorvoeren in de meterkast, bij de kruipruimteluiken, achter de betimmering van een dakkapel en bij de aansluiting van kozijnen op het metselwerk.

De meetgrootheid is doorgaans de luchtdoorlatendheid bij tien pascal drukverschil, per vierkante meter gebruiksoppervlak: de qv10-waarde. Een oudere woning zit vaak boven 1,0; een goed gerenoveerde woning rond 0,4; nieuwbouw zit doorgaans onder 0,3 en bij zeer luchtdichte bouw onder 0,15.

Het tweede gebruik van de test is opsporing. Met de woning op onderdruk komt de buitenlucht door elk lek naar binnen, en met een rookpen of een warmtebeeldcamera zie je precies waar. Dat opsporingsdeel levert vaak meer op dan het getal zelf.

Luchtdichtheid en ventilatie zijn geen tegenstelling maar een paar. Een luchtdichte woning heeft een werkende, ingeregelde ventilatie nodig; een lekke woning ventileert ongecontroleerd, met tocht op de ene plek en niets op de andere.

Zonder meting zijn er duidelijke signalen. Tocht langs de plinten bij wind. Een deur die vanzelf dichtvalt zodra de afzuigkap aangaat. Koude voeten bij een verder warme kamer. Vuilstrepen op een vloerkleed langs de rand, waar lucht doorheen trekt en stof achterlaat.

Een ander signaal is een grote verbruikspiek bij wind. Een woning die bij windstil weer prima warm blijft en bij een storm niet, is lek.

Zelf te doen: zet de mechanische ventilatie op de hoogste stand, sluit alle ramen, en loop met een rookpen langs de aansluitingen. De woning staat dan op lichte onderdruk en de rook wijst de lekken aan. Dat is geen meting maar het vindt wel de grote plekken.

Bij een blowerdoortest hoort een rapport met het gemeten debiet, de qv10-waarde, de omstandigheden van de meting, en bij een goed rapport ook de gevonden lekken met foto's.

Let bij het beoordelen van een rapport op de vraag of er is gemeten met onderdruk, met overdruk of met beide. Beide is nauwkeuriger.

Zelf doen: lekken opsporen met een rookpen bij onderdruk, op een koude dag met wind.

Zelf doen: de gevonden lekken dichten met de juiste middelen: tochtstrip bij bewegende delen, kit bij vaste naden, manchetten bij doorvoeren.

Zelf doen: het zolderluik, de kruipruimteluiken en de meterkast aanpakken. Dat zijn bij veel woningen de drie grootste posten.

Zelf doen: na afloop controleren of de ventilatie nog voldoende toevoer heeft.

Niet zelf doen: de meting uitvoeren en het rapport opstellen.

Niet zelf doen: de luchtdichting van een dak- of gevelconstructie waar de dampremmende laag deel van uitmaakt; dat is werk waarbij een fout niet zichtbaar is.

Wat je nooit moet doen: ventilatieroosters, ventielen, kruipruimteroosters of de luchttoevoer van een verbrandingstoestel dichtmaken. Dat zijn voorzieningen en geen lekken.

Voor nieuwbouw wordt de luchtdichtheid meegenomen in de energieprestatieberekening volgens NTA 8800. Er wordt met een forfaitaire waarde gerekend tenzij de werkelijke waarde is gemeten; een gemeten waarde levert doorgaans een gunstiger uitkomst op.

Bij nieuwbouw in gevolgklasse 1 valt de luchtdichtheid onder wat de kwaliteitsborger beoordeelt sinds 1 januari 2024. De meetgegevens horen in het dossier bevoegd gezag bij de oplevering.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de ventilatiecapaciteit van een woning. Die eis staat los van de luchtdichtheid en geldt onverkort: een luchtdichte woning zonder toereikende ventilatie voldoet niet.

Bij een open verbrandingstoestel is de luchttoevoer een veiligheidseis. Kierdichting mag die toevoer niet wegnemen.

Voor subsidie op kierdichting gelden per regeling verschillende voorwaarden; die wijzigen. Controleer bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.