Hitte tegengaan: wat werkt en wat niet

Over de maatregelen tegen een te warm huis, en over hun onderlinge volgorde. Waaróm een woning opwarmt staat in het artikel *Hitte in huis*; dit stuk gaat over wat je eraan doet.

De kern is in een zin te vatten: warmte tegenhouden vóór hij binnen is, werkt vele malen beter dan warmte afvoeren als hij binnen is. Bijna alle teleurstelling rond hitte komt voort uit het omdraaien van die volgorde — eerst een airco, dan pas zonwering.

Dat het onderwerp groeit, is geen indruk. Woningen worden luchtdichter en beter geisoleerd, wat in de winter helpt en in de zomer tegenwerkt zodra de warmte eenmaal binnen is.

Warmte komt op drie manieren een woning binnen: via straling door het glas, via geleiding door dak en gevel, en via ventilatie met warme buitenlucht. Het aandeel van de eerste is voor de meeste woningen veruit het grootst, en dat verklaart de rangorde van de maatregelen.

Een raam op het zuiden of westen laat op een zomerdag een veelvoud binnen van wat er door de gevel eromheen komt. Zit de zonwering aan de binnenkant, dan is de straling het glas al gepasseerd en warmt het gordijn of de screen zelf op; die warmte staat dan binnen. Zit hij aan de buitenkant, dan wordt de straling gekeerd voordat het glas hem doorlaat.

Het dak is de tweede route, vooral bij een onbeschaduwde zolder met donkere dakpannen. En de derde route werkt tegen je zodra je overdag ventileert met lucht die warmer is dan binnen.

Aan het patroon, en dat patroon vertelt welke maatregel loont.

Warm aan het eind van de middag, koeler in de ochtend, en het ergst in de kamers op het zuiden en westen: dat is instraling door glas. Buitenzonwering is dan de maatregel.

De zolder of bovenverdieping is structureel het warmst, ook in de ochtend: dat is het dak. Dakisolatie en een lichte dakbedekking helpen; een zolderluik dat je sluit, houdt de warmte boven.

Het huis koelt 's nachts niet af, ook niet als het buiten is afgekoeld: dat is een ventilatieprobleem. Er is geen route waarlangs koele lucht door het huis kan trekken.

Het is overal ongeveer even warm en het gebouw voelt zwaar en klam: dan speelt vocht mee, en dan is de gevoelstemperatuur het probleem en niet de thermometer.

Meet het ook echt. Een goedkope thermometer met geheugen in twee kamers, een week lang, laat het patroon zien dat je uit je herinnering nooit goed reconstrueert.

Zelf. Een week meten met een thermometer met geheugen. Nachtventilatie organiseren: een raam op de begane grond en een op de zolder geeft trek, mits het veilig kan. Overdag ramen en gordijnen dicht op de zonzijde. Zonwerende folie aanbrengen op glas dat je toch niet vervangt. Het zolderluik voorzien van een tochtstrip. Beplanting die schaduw geeft, planten aan de zonzijde.

Niet zelf. Buitenzonwering monteren op verdiepingshoogte, en het aanpassen van een ventilatiesysteem. En laat de keuze voor een airco niet over aan de installateur die hem verkoopt: vraag eerst wat de zonwering zou doen.

Voor nieuwbouw geldt sinds 2021 de TOjuli-eis binnen de BENG-systematiek. Die begrenst het risico op oververhitting per oriëntatie, en een woning die er niet aan voldoet, moet aantonen dat het binnenklimaat toch aanvaardbaar is. Voor bestaande bouw bestaat zo'n eis niet: daar moet je het zelf regelen.

Voor zonwering aan de buitenkant hangt het van je situatie af. Aan de achterzijde is een screen of markies vaak vergunningvrij, aan de voorzijde en bij een monument of beschermd stadsgezicht meestal niet. Sinds de Omgevingswet staan die regels in het omgevingsplan van je gemeente en kunnen ze per gemeente verschillen; doe de vergunningcheck in het Omgevingsloket.

Voor een VvE is de buitengevel gemeenschappelijk. Zonwering aan de buitenzijde vraagt daarom vrijwel altijd toestemming van de vergadering, en vaak is er een uniforme uitvoering voorgeschreven in het huishoudelijk reglement.

Voor een huurwoning geldt dat buitenzonwering een voorziening is die je met de verhuurder afstemt. Een te warme woning is op zichzelf zelden een gebrek in de zin van het huurrecht, tenzij het samenhangt met een bouwkundig mankement.