Hitte in huis: waarom het warm wordt en wat er werkt

Woningen worden in de zomer warmer dan vroeger. Dat komt door drie dingen tegelijk: warmere en langere hitteperioden, betere isolatie die de warmte ook binnenhoudt, en meer glas in moderne woningen.

Dit artikel gaat over de manier waarop warmte een woning binnenkomt, over de rangorde van maatregelen, en over de reden dat buitenzonwering aan de zon-belaste zijde vrijwel altijd de eerste stap is.

Warmte komt op drie manieren binnen. Door straling via het glas, en dat is verreweg de grootste post: zonlicht dat door de ruit valt en binnen in warmte wordt omgezet. Door geleiding via dak, gevel en glas. En door ventilatie, wanneer je warme buitenlucht binnenlaat.

Daarnaast is er interne warmte: mensen, apparaten, verlichting en koken. In een goed geïsoleerde woning is dat aandeel merkbaar.

Isolatie werkt twee kanten op. Zij houdt in de winter de warmte binnen en in de zomer buiten. Maar zodra de warmte eenmaal binnen is, houdt zij die ook vast. Daarom is isoleren zonder zonwering een half verhaal.

Thermische massa dempt de pieken. Een zware woning warmt traag op en koelt traag af; een lichte woning volgt de buitentemperatuur op enkele uren afstand. Massa werkt alleen wanneer je haar 's nachts kunt leegmaken met koele buitenlucht.

De rangorde van maatregelen is daarmee gegeven: eerst de zon buiten houden, dan 's nachts spuien, dan interne warmte beperken, en pas daarna actief koelen.

Meet de binnentemperatuur per ruimte over een etmaal, met een thermometer die de minimum- en maximumwaarde vasthoudt of met een datalogger.

Kijk naar het verloop. Loopt de temperatuur overdag snel op en zakt hij 's nachts nauwelijks, dan is er te veel instraling en te weinig nachtventilatie. Loopt hij traag op en blijft hij 's avonds hangen, dan zit de massa vol.

Kijk waar de zon binnenkomt en wanneer. Een raam op het westen geeft de zwaarste belasting in de namiddag, precies wanneer de woning al warm is. Een dakraam op het zuiden is per vierkante meter de grootste bron die er is.

Kijk naar de zolder. Bij een licht dak zonder voldoende isolatie loopt de zoldertemperatuur op zomerdagen ver boven de dertig graden, en dat straalt naar beneden door.

Kijk of er buitenzonwering is, of alleen binnenzonwering. Binnenzonwering houdt de straling tegen nadat zij al binnen is, en dat scheelt aanzienlijk minder.

Kijk naar de mogelijkheid om te spuien: kun je 's nachts op twee hoogtes en aan twee zijden ramen openzetten, veilig en zonder inbraakrisico?

Zelf doen: meten en het etmaalverloop per ruimte bekijken.

Zelf doen: 's nachts spuien met tocht van laag naar hoog, en overdag alles dicht.

Zelf doen: zonwering vroeg sluiten en pas openen als de zon van het raam af is.

Zelf doen: interne warmte beperken: koken met deksel en afzuiging, apparaten uit, verlichting die weinig warmte geeft.

Zelf doen: een ventilator gebruiken. Die koelt de lucht niet maar wel de mens, en dat scheelt in beleving enkele graden.

Niet zelf doen: buitenzonwering monteren op hoogte of aan een gemeenschappelijke gevel.

Niet zelf doen: een airco plaatsen met koudemiddel; dat is voorbehouden aan een gecertificeerde installateur.

Wat je nooit moet doen: overdag de ramen openzetten bij hitte. Dan haal je de warme lucht binnen en laad je bovendien de massa op.

Bij nieuwbouw wordt het risico op oververhitting beoordeeld met de indicator TOjuli in de energieprestatieberekening volgens NTA 8800. Woningen die de grenswaarde niet halen, moeten aanvullende maatregelen treffen zoals buitenzonwering of extra spuiventilatie.

Bij verbouw geldt geen eis aan oververhitting, terwijl na-isolatie het risico juist vergroot. Dat is een punt waarop de regelgeving achterloopt op de praktijk.

Voor een buitenunit van een airco geldt dezelfde geluidseis als voor een warmtepomp: ten hoogste 40 decibel op de erfgrens bij nieuwe installaties, op grond van het Besluit bouwwerken leefomgeving.

Het plaatsen van buitenzonwering aan de gevel van een appartement vraagt toestemming van de vergadering en soms een vergunning wanneer het aanzien verandert.

Bij een monument of in een beschermd stadsgezicht kan buitenzonwering vergunningplichtig zijn.

Bij verhuur kan extreme hitte in een woning onder omstandigheden een gebrek zijn; dat volgt uit de situatie en niet uit een vaste norm.