Langer thuis wonen: wat de woning daarvoor moet kunnen

Wie tachtig is, woont meestal in een huis dat is gebouwd voor iemand van veertig. Een trap naar de slaapkamer, een badkamer met een instap, een drempel bij de achterdeur, een tuin die moet worden bijgehouden. Zolang alles goed gaat, is dat geen probleem. Zodra het lopen moeilijker wordt, wordt elk van die dingen een grens.

Voor een corporatie, een gemeente of een vereniging is dit een vraag op complexniveau. Een galerijflat uit 1970 met een portiek zonder lift, een entreetrap en smalle deuren is voor een groot deel van zijn bewoners over tien jaar niet meer geschikt, en die bewoners gaan niet allemaal verhuizen. Wat er aan het gebouw kan gebeuren, bepaalt hoe die tien jaar eruitzien.

Voor de bewoner zelf is het een vraag die het liefst te vroeg wordt gesteld, want als hij urgent wordt, zijn de opties klein.

Een woning wordt ongeschikt in stappen die met de bewoner meegroeien. Eerst worden trappen lastig; dat raakt de slaapkamer, de badkamer en de voordeur. Dan worden drempels en smalle doorgangen een obstakel, zeker met een rollator. Dan wordt onderhoud een probleem: de tuin, het schilderwerk, de dakgoot, het bijstellen van de cv. Als laatste wordt het binnenklimaat kritiek: een koude woning is voor een ouder lichaam een gezondheidsrisico, en een vochtige woning ook.

Elk van die stappen heeft een bouwkundig antwoord, en de antwoorden vallen in drie groepen.

De route: alles wat de bewoner dagelijks loopt, van bed naar toilet naar keuken naar voordeur, moet zonder trap, zonder drempel en met voldoende breedte. In een eengezinswoning betekent dat vaak een slaapkamer en badkamer op de begane grond, of een traplift. In een appartement betekent het een lift in het gebouw en een entree zonder treden.

De natte ruimte: een badkamer met een drempelloze douche, een verhoogd toilet, beugels en een deur die naar buiten draait of schuift. Dit is de aanpassing die het vaakst nodig is en het meest oplevert.

De schil en de installatie: een woning die warm blijft zonder dat de bewoner de installatie hoeft te begrijpen, die geen tocht of vocht heeft, en die onderhoudsarm is aan de buitenkant. Voor ouderen is een goed geïsoleerde woning geen verduurzaming maar gezondheid.

Loop de dagelijkse route van een bewoner met een rollator. Waar zijn treden, drempels, smalle deuren, scherpe bochten? Waar is de vloer glad of ongelijk? Is de voordeur zonder trap bereikbaar en is er een plek om te zitten bij het aan- en uitkleden?

Kijk naar de badkamer: instap, drempel, ruimte om te draaien, beugels, de draairichting van de deur.

Kijk naar het binnenklimaat in de winter: koude plekken, condens op ramen, schimmel in hoeken. Vraag hoe de bewoner de verwarming bedient en of hij dat begrijpt.

En kijk naar het onderhoud dat blijft liggen: een verstopte goot, een verwaarloosde tuin, verf die loslaat. Dat is vaak het eerste teken dat een woning te veel vraagt van wie erin woont.

Zelf: de dagelijkse route lopen met een rollator en noteren waar het stokt; drempelhulpen en beugels aanbrengen op een massieve wand; de verwarming eenvoudig instelbaar maken.

Zelf, als bewoner: de vraag stellen voordat hij urgent is, aan de verhuurder, de gemeente of de vereniging.

Niet zelf: een badkamervloer verlagen, een wand openen of een lift plaatsen. En niet zelf bepalen dat verhuizen de enige optie is; laat eerst de woning beoordelen.

De Wmo 2015 legt bij gemeenten de plicht om te voorzien in woningaanpassingen die nodig zijn voor zelfredzaamheid. Een huurder heeft voor aanpassingen toestemming van de verhuurder nodig; die mag noodzakelijke aanpassingen niet weigeren als de woning niet blijvend ongeschikt wordt. In een appartement raken aanpassingen aan entree, trappenhuis en gevel gemeenschappelijke delen en vragen ze een besluit van de vereniging. Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt vanaf 2027 een drempeleis aan de route naar de buitenruimte bij nieuwbouw en ingrijpende renovatie; voor bestaande woningen geldt het rechtens verkregen niveau. Constructieve ingrepen vragen om een constructeur en kunnen vergunningplichtig zijn.